Cúng việc lề
- Gia tiên, giỗ chạp
- Lễ vật và cách cúng
Văn hoá và tín ngưỡng Ghi chép phong tục.
Về lễ này: làm lúc nào, cúng ai
Còn gọi: Cúng lề, Giỗ hội của họ, Cúng dòng họ Nam Bộ, Thờ cúng việc lề
Theo tục ở Nam Bộ và ở đảo Lý Sơn, cúng việc lề là lễ giỗ chung của cả dòng họ, mỗi họ giữ một ngày và những thức cúng riêng như dấu hiệu để con cháu nhận họ hàng. Nguồn tả cách làm khác nhau: Long An, Tiền Giang dọn lễ ngoài trời; Tây Ninh và Lý Sơn cúng tại nhà thờ họ.
- Làm lúc nào
- Mỗi dòng họ một ngày riêng trong năm, theo lệ của họ
- Cúng ai
- Tổ tiên của dòng họ, nhất là các vị đi khai hoang lập làng
Lễ vật và cách cúng
Theo nếp thường gặp mà các nguồn ghi lại. Mỗi nhà, mỗi vùng có thể làm khác.
Nam Trung Bộ, Lý Sơn, Quảng Ngãi, An Hải, Dân gian
- Làm lúc nào
- Mỗi họ một ngày trong năm; họ Phạm Văn ở An Vĩnh năm 2015 nhập yết từ 17 tới 20 tháng 2 âm lịch; chính tế vào rạng sáng hoặc trưa tùy họ
- Đặt lễ ở đâu
- Từ đường (nhà thờ) của dòng họ, thêm một bàn cúng ngoài sân; cách bài trí mỗi họ một khác
- Ai cúng
- Tộc trưởng làm chủ tế, hai bồi tế là trưởng tử các chi; có người xướng, ban chấp sự, ban nhạc lễ; có họ mời pháp sư
Lễ vật
| Lễ vật | Ghi chú |
|---|---|
| Lễ nhập yết: cháo, bánh khô, gạo, muối, trầu cau, gà, thịt, bình hoa, trà, rượu, vàng mã | |
| Lễ chính tế: heo (lễ kỉnh sinh), thịt gà, cá, trầu, rượu | nhiều họ làm |
| Thức cúng riêng của từng họ | Phải có. xưa bắt buộc: họ Phạm gỏi cá nhám, họ Dương ba con gà luộc, họ Phan cá nướng nguyên con, họ Võ tam sinh (cá nướng, cua luộc, gà); theo tác giả nay đã mờ nhạt |
| Mâm trầu cau, đĩa thịt sườn và ít tiền tạ pháp sư | pháp sư là người trong họ thì không nhận tiền |
Trình tự
- Lễ nhập yết: tế cáo, cung thỉnh tổ tiên về dự, có đọc văn cúng thỉnh từng vị
- Lễ chính tế theo ba tuần sơ hiến, á hiến, chung hiến như lễ ở lân, miếu, đình
- Người mất chưa mãn tang được cúng riêng ở một bàn nhỏ
- Xong lễ, tộc trưởng ghi tên những người đã mãn tang vào phổ ý của họ
- Đãi tiệc họ hàng và pháp sư
- Họ nào nhiều năm liền gặp rủi ro thì làm lễ yết rồi cầu an nhiều đêm, năm thường chỉ làm lễ chính
Đông Nam Bộ, Tây Ninh, Dân gian
- Làm lúc nào
- Mỗi dòng họ một ngày riêng, gắn với lịch sử khai hoang, lập làng của họ ở Tây Ninh
- Đặt lễ ở đâu
- Nhà thờ chung của dòng họ
- Ai cúng
- Con cháu trong dòng họ
Nam Bộ (nguồn không nói rõ hơn), Long An, Tiền Giang, Đồng Tháp Mười, Dân gian
- Làm lúc nào
- Mỗi họ một ngày, thường trước và sau Tết: Long An 25 tháng Chạp; Tiền Giang 19 tháng Giêng hoặc 19 tháng Ba; Đồng Tháp Mười cúng vào mùa nước nổi
- Đặt lễ ở đâu
- Ngoài trời: bờ sông hoặc ngoài sân, dọn trên lá chuối, lá sen, về sau trải đệm, chiếu dưới đất; không cúng trong nhà, không bày trên bàn ghế
- Ai cúng
- Người có uy tín trong họ được phân công, gần như trưởng họ, trưởng tộc ở miền Bắc
Lễ vật
| Lễ vật | Ghi chú |
|---|---|
| Cháo ám (cháo cá lóc để nguyên con) | Phải có. cá đánh vảy bằng dao tre |
| Cá nướng trui, mắm sống | |
| Rau rừng luộc hoặc để sống | rau choại, cải trời, rau má, bắp chuối... |
| Thủ vĩ lợn, tam sên, đĩa thịt sống | tác giả thấy ở một họ tại Bến Lức |
| Vật riêng của từng họ: hình nộm rơm, miếng da voi, cung tên | Tuỳ nhà. mỗi họ một quy ước, như ký hiệu để nhận họ hàng |
| Chén bằng gáo dừa, đũa que tre |
Trình tự
- Dọn thức cúng ngoài trời trên lá
- Người được phân công cúng khấn tổ tiên khai hoang
- Họ có hình nộm thì cúng xong đốt đi
Điều kiêng
- Không cúng trong nhà, không dọn trên bàn ghế
Nguồn
- Nguyễn Duy Đoài, Thờ cúng việc lề trong gia đình, dòng họ người Việt ở huyện đảo Lý Sơn, Quảng Ngãi, Nghiên cứu Tôn giáo số 9 và 10 năm 2016 (vjol.info.vn)
- Tài liệu Giáo dục địa phương tỉnh Tây Ninh lớp 12 (storage-edu.vnpt.vn)
- Gia phả ngầm ở Nam bộ (plo.vn)