Giỗ tổ dòng họ, tế tổ ở nhà thờ họ
- Gia tiên, giỗ chạp
- 3 bài văn khấn
- Lễ vật và cách cúng
Văn hoá và tín ngưỡng Ghi chép phong tục.
Về lễ này: làm lúc nào, cúng ai
Còn gọi: Tế tổ, Chạp họ, Giỗ họ, Hợp kỵ, Hiệp kỵ, Cúng việc lề (Nam Bộ), Giỗ hội (Nam Bộ), Chạp mả (Quảng Bình)
Theo tục, giỗ tổ dòng họ là lễ chung của cả họ ở từ đường do trưởng tộc chủ lễ, con cháu các chi góp lễ rồi họp họ, thụ lộc. Nguồn ghi giỗ họ dành cho tổ tiên từ đời thứ năm trở lên, còn bốn đời gần thì giỗ ở từng nhà.
- Làm lúc nào
- Ngày kỵ của cụ Thuỷ tổ, cũng là ngày hợp kỵ các bậc tiên tổ; mỗi họ một ngày riêng. Nam Bộ có lệ cúng việc lề quanh Tết; vùng Quảng Trạch, Ba Đồn chạp mả trong tháng Chạp
- Cúng ai
- Thuỷ tổ, các bậc tiên tổ của dòng họ; có bài khấn kính lạy cả Bà Cô Tổ, Ông Mãnh của họ
Văn khấn nôm tại nhà thờ họ
- Dùng chung cả nước
- Dân gian
Điền trước khi vào lễ
Tên và địa chỉ hiện ngay trong lời khấn bên dưới, chỉ lưu trên máy này.
Đang hiện bản dùng chung cả nước.
Điền thêm 1 chỗ khác
Các bài khác của giỗ tổ dòng họ, tế tổ ở nhà thờ họ
Bản theo miền, theo truyền thống và theo từng phần của lễ.
Lễ vật và cách cúng
Theo nếp thường gặp mà các nguồn ghi lại. Mỗi nhà, mỗi vùng có thể làm khác.
Dùng chung cả nước, Dân gian
- Làm lúc nào
- Ngày giỗ tổ của họ; có họ làm hai tới ba ngày, ngày đầu cúng cáo
- Đặt lễ ở đâu
- Từ đường, nhà thờ họ; ngày cáo có cúng ở mộ tổ
- Ai cúng
- Trưởng họ hoặc hội đồng gia tộc; lễ do các nhà trong họ đóng góp
Lễ vật
| Lễ vật | Ghi chú |
|---|---|
| Hoa cúc tươi, mâm ngũ quả, hương | |
| Cau tươi, trầu xanh | |
| Nước lọc, rượu trắng, bánh kẹo, phẩm oản | |
| Mâm cỗ mặn: gà luộc hoặc heo quay, xôi gấc | Tuỳ nhà. tuỳ phong tục vùng; nhà theo đạo Phật cúng chay |
| Vàng mã | hoá sau lễ |
Trình tự
- Ngày cáo: con cháu về nhà thờ tổ bài trí bàn thờ, treo đèn cờ; cúng mộ tổ; làm mâm cơm tế cáo
- Bày mâm cúng lên bàn thờ tổ
- Chủ tế (trưởng tộc) tế tổ, đọc lịch sử dòng họ và văn khấn; con cháu đứng sau nghe
- Các chi họ dâng hương
- Hoá vàng, hạ lễ, họp họ: nhận xét việc họ, khuyến học
- Thụ lộc; mỗi người ra về có phần lộc tổ
Bắc Trung Bộ, Quảng Trạch, Ba Đồn, Quảng Bình, Dân gian
- Làm lúc nào
- Trong tháng Chạp, mỗi làng một ngày; làng nào cũng làm hai ngày
- Đặt lễ ở đâu
- Mộ tổ, nhà thờ họ, rồi từng nhà
- Ai cúng
- Đàn ông trong họ; ở thôn Thanh Bình lệ xưa đàn bà không được đụng tay vào việc sắp lễ
Lễ vật
| Lễ vật | Ghi chú |
|---|---|
| Heo mổ theo từng họ | thôn Thanh Bình, xã Quảng Xuân |
| Hoa quả |
Trình tự
- Ngày đầu: chạp mả họ, cúng ông tổ của làng, của dòng tộc; có làng cúng thành hoàng, vị tổ khai canh
- Ngày sau: chạp mả trong từng gia đình
- Ở Thanh Bình: đàn ông dậy 3 giờ sáng mổ heo, rước linh 12 vị tổ khai canh của 12 họ; xong các nhánh họ ra khấn biển
Điều kiêng
- Tết có thể không về nhưng chạp mả thì con cháu ở xa phải thu xếp về
Nam Bộ (nguồn không nói rõ hơn), Long An, Tiền Giang, Đồng Tháp Mười, Dân gian
- Làm lúc nào
- Mỗi họ một ngày, thường trước và sau Tết: Long An 25 tháng Chạp; Tiền Giang 19 tháng Giêng hoặc 19 tháng Ba; Đồng Tháp Mười cúng vào mùa nước nổi
- Đặt lễ ở đâu
- Ngoài trời: bờ sông hoặc ngoài sân, dọn trên lá chuối, lá sen, về sau trải đệm, chiếu dưới đất; không cúng trong nhà, không bày trên bàn ghế
- Ai cúng
- Người có uy tín trong họ được phân công, gần như trưởng họ, trưởng tộc ở miền Bắc
Lễ vật
| Lễ vật | Ghi chú |
|---|---|
| Cháo ám (cháo cá lóc để nguyên con) | Phải có. cá đánh vảy bằng dao tre |
| Cá nướng trui, mắm sống | |
| Rau rừng luộc hoặc để sống | rau choại, cải trời, rau má, bắp chuối... |
| Thủ vĩ lợn, tam sên, đĩa thịt sống | tác giả thấy ở một họ tại Bến Lức |
| Vật riêng của từng họ: hình nộm rơm, miếng da voi, cung tên | Tuỳ nhà. mỗi họ một quy ước, như ký hiệu để nhận họ hàng |
| Chén bằng gáo dừa, đũa que tre |
Trình tự
- Dọn thức cúng ngoài trời trên lá
- Người được phân công cúng khấn tổ tiên khai hoang
- Họ có hình nộm thì cúng xong đốt đi
Điều kiêng
- Không cúng trong nhà, không dọn trên bàn ghế
Lời văn giữ nguyên chữ theo bản đã đăng ở nguồn. Chỗ in nghiêng có gạch chấm là chỗ anh chị điền.
Nguồn
- Văn khấn nhà thờ họ (hoatieu.vn)
- Bài văn khấn cúng giỗ tổ dòng họ (docungtamlinh.com.vn)
- Giỗ tổ (sggp.org.vn)
- Sông Gianh mùa chạp mả (sggp.org.vn)
- Gia phả ngầm ở Nam bộ (plo.vn)