Cúng hạ thủy tàu thuyền
- Lễ riêng của vùng miền, nghề biển
- 1 bài văn khấn
- Lễ vật và cách cúng
Văn hoá và tín ngưỡng Ghi chép phong tục.
Về lễ này: làm lúc nào, cúng ai
Còn gọi: Cúng mừng ghe, Cúng hạ thuyền, Cúng ghe đầu năm, Cúng xuất bến, Tết thuyền
Theo tục của ngư dân, chủ ghe tàu bày lễ cúng khi đưa thuyền mới xuống nước hay trước khi ra khơi để cầu sóng yên biển lặng, người đi về bình an. Nguồn tả cách làm khác nhau ở Hà Tĩnh, Quảng Ngãi, của người Chăm ven biển miền Trung và lễ hạ thủy ghe Ngo của người Khơ-me.
- Làm lúc nào
- Khi hạ thủy ghe tàu mới đóng, khi mở đầu việc đánh bắt; có nơi cúng thuyền trước mỗi chuyến biển và ngày cuối năm
- Cúng ai
- Các vị thần được thỉnh trong bài cúng (quan Hành khiển của năm, Thành hoàng bản cảnh, Thổ thần, Long mạch, Táo quân); theo tục của người đi biển còn có Thủy thần, cá Ông, Bà Cậu, Quan Âm Nam Hải, thần canh bến
Bài cúng hạ thủy tàu thuyền
- Ngư dân, người làm nghề biển
- Dân gian
Điền trước khi vào lễ
Tên và địa chỉ hiện ngay trong lời khấn bên dưới, chỉ lưu trên máy này.
Đang hiện bản dùng chung cả nước.
Điền thêm 3 chỗ khác
Lễ vật và cách cúng
Theo nếp thường gặp mà các nguồn ghi lại. Mỗi nhà, mỗi vùng có thể làm khác.
Ngư dân, người làm nghề biển, Dân gian
- Làm lúc nào
- Khi hạ thủy ghe thuyền mới đóng hay mở đầu việc đánh bắt; theo trang nguồn, chủ ghe chọn ngày lành tháng tốt và tránh giờ Mẹo
- Ai cúng
- Chủ ghe, chủ tàu
Lễ vật
| Lễ vật | Ghi chú |
|---|---|
| Hương hoa, lễ vật | lời khấn của trang chỉ nói "hương hoa lễ vật các thứ"; trang không kê mâm lễ của lễ hạ thủy |
Trình tự
- Bày lễ, chủ ghe đọc bài cúng thỉnh quan Hành khiển của năm, Thành hoàng bản cảnh, Thổ thần, Long mạch, Táo quân và các thần linh cai quản nơi ấy
- Mời thêm các vị Tiền chủ, Hậu chủ và hương linh quanh vùng cùng về hưởng lễ
- Theo trang nguồn, người làm nghề sông nước thờ các vị Thủy thần, cá Ông, Bà Cậu, Quan Âm Nam Hải, và cúng cả cô hồn, người tử nạn trên sông biển
Điều kiêng
- Ghe thuyền đóng xong, lúc xuất hành hay khởi công đều tránh giờ Mẹo, theo tục là giờ sinh của Bà Cậu
- Kỵ để người lạ sờ vào mắt ghe
- Người trên ghe tránh nói lời độc địa và tránh các tiếng úp, lật, rơi, rớt, đổ, ngã, sẩy, trở, lăn, té, nhào
- Khi bán ghe, chủ ghe không bán đòn dài và máng tát nước
- Kỵ gặp rắn, ngỗng lội trước mũi ghe; kỵ chở mèo và rùa; đánh rơi dao xuống nước thì phải mò cho được
Miền Trung, Người Người Chăm, Dân gian
- Làm lúc nào
- Hai dạng: thuyền cũ ra khơi mùa mới, và thuyền mới lần đầu ra khơi
- Đặt lễ ở đâu
- Thuyền đặt trên cạn, hướng ra biển; thầy cúng đứng ở đầu thuyền
- Ai cúng
- Ông thầy
Lễ vật
| Lễ vật | Số lượng | Ghi chú |
|---|---|---|
| Gà nướng | 1 con | |
| Xôi | 1 chén | |
| Chè | 1 chén | |
| Trứng gà luộc | 2 quả | |
| Bánh | 5 miếng | |
| Trầu têm | 5 miếng | |
| Lưới, thúng thóc, trên thúng thóc đặt cây nến và nải chuối | thêm khi là thuyền mới |
Trình tự
- Thầy trình về bản thân (Akhan ka drei)
- Lễ Mời Thần (Da-a Yang): từ thần Tháp tới 37 vị Thánh, có cả thần của người Việt
- Đọc kinh Lễ (Ricauw) cùng thần chú tẩy uế (Mưrôy); trang nguồn ghi có 7 kinh lễ
Bắc Trung Bộ, Ngư dân, người làm nghề biển, Xuân Hội, Nghi Xuân, Hà Tĩnh, Dân gian
- Làm lúc nào
- Trước mỗi chuyến ra khơi, thường vào cuối buổi chiều; giờ khởi hành chọn giờ hơn theo câu "đi hơn, về kém"
- Đặt lễ ở đâu
- Bày lễ trước ghe tàu ở bến
- Ai cúng
- Chủ tàu, ăn mặc chỉnh tề
Lễ vật
| Lễ vật |
|---|
| Xôi gà |
| Gạo, muối |
| Rượu |
| Cau trầu |
Trình tự
- Chủ tàu bày lễ trước ghe tàu
- Thắp 3 nén nhang, khấn vị thần canh bến để tạ ơn đã giữ tàu thuyền lúc neo đậu và cầu chuyến đi bình an, được nhiều tôm cá
Điều kiêng
- Ngư dân vùng cửa Hội kiêng khởi hành ngày mùng 1
Nam Trung Bộ, Ngư dân, người làm nghề biển, Hải Tân, Phổ Quang, Đức Phổ, Dân gian
- Làm lúc nào
- Từ sáng 30 Tết tới lúc giao thừa (tục Tết thuyền); cuối tháng 10, đầu tháng 11 âm lịch khi đưa tàu về bến vá lưới, sửa tàu cũng có lễ cúng và đãi bà con, bạn chài
- Đặt lễ ở đâu
- Bày lễ ở mũi thuyền đang neo tại bến
- Ai cúng
- Chủ tàu cùng người nhà
Lễ vật
| Lễ vật |
|---|
| Gà luộc |
| Bánh tét, bánh tráng |
| Trái cây, rượu |
| Đĩa gạo, muối |
| Trầu cau, nhang đèn, vàng mã |
| Chậu hoa vạn thọ |
Trình tự
- Sửa soạn mâm cỗ ở nhà rồi bê ra bày ở mũi thuyền
- Treo cờ Tổ quốc lên trụ trước mũi và trên mui tàu
- Chủ tàu khấn vái tạ ơn chiếc thuyền đã cùng mình mưu sinh cả năm
- Sáng mùng 2 Tết vạn chài làm lễ cầu ngư ở lăng thờ thần Nam Hải rồi đánh trống cho tàu xuất bến
Tây Nam Bộ, Người Người Khơ-me, Dân gian
- Làm lúc nào
- Mỗi năm một lần, trước lễ hội Ok Om Bok; ngày không cố định, trước ngày đua từ một tuần tới hơn một tháng
- Đặt lễ ở đâu
- Tại chùa Khơ-me, nơi có nhà chứa ghe; hạ ghe xuống con sông cạnh chùa
- Ai cúng
- Chủ lễ là các vị sư, achar; vận động viên chèo ghe và bà con Phật tử trong phum sóc cùng dự
Lễ vật
| Lễ vật | Ghi chú |
|---|---|
| Đầu heo luộc | |
| Gà, vịt luộc | |
| Heo quay | |
| Bánh, trái cây, hoa, rượu, nhang đèn | lễ vật khác nhau tùy điều kiện từng chùa |
Trình tự
- Trang hoàng ghe, bày lễ vật
- Sư, achar khấn nguyện các vị thần bảo hộ ghe Ngo
- Vận động viên đứng hai bên ghe nghe các sư tụng kinh chúc phúc
- Trong tiếng nhạc ngũ âm, cả đội hợp sức đưa ghe từ nhà chứa xuống nước
- Kiểm tra ghe, nhất là đòn dong (cần câu), rồi đưa ghe tới nơi tập
Lời văn giữ nguyên chữ theo bản đã đăng ở nguồn. Chỗ in nghiêng có gạch chấm là chỗ anh chị điền.
Nguồn
- Bài cúng hạ thủy tàu thuyền, cúng hạ thuyền (hoatieu.vn)
- Ngư dân Hà Tĩnh với tục cúng xuất bến cầu lộc biển (baohatinh.vn)
- Tết thuyền ở làng chài hiệp sĩ (nhadautu.vn)
- Độc đáo lễ hạ thủy ghe Ngo của đồng bào Khmer (sggp.org.vn)