Mo Mường (tang lễ, làm vía)
- Lễ của các dân tộc
- Lễ vật và cách cúng
Văn hoá và tín ngưỡng Ghi chép phong tục.
Về lễ này: làm lúc nào, cúng ai
Còn gọi: Mo tang lễ, Làm vía, Cúng vía kéo si, Kéo si, Đẻ đất đẻ nước
Mo là lời diễn xướng của thầy mo trong các nghi lễ của người Mường, nhiều nhất ở tang lễ để tiễn hồn về Mường Trời, và ở lễ làm vía, kéo si cầu sức khỏe cho người già. Một bài báo đăng lời bài cúng kéo si bằng tiếng Việt.
- Làm lúc nào
- Trong tang lễ; lễ làm vía, kéo si vào đầu xuân hoặc khi người già yếu
- Cúng ai
- Linh hồn người mất; vía của người sống; thánh sư của thầy mo và các thần
Lễ vật và cách cúng
Theo nếp thường gặp mà các nguồn ghi lại. Mỗi nhà, mỗi vùng có thể làm khác.
Tây Bắc, Người Người Mường, Hòa Bình, Dân gian
- Làm lúc nào
- Trong tang lễ; cổ truyền 12 ngày đêm, nay tang lễ làm trong 48 giờ nên lược khoảng một nửa nghi lễ
- Đặt lễ ở đâu
- Tại nhà có tang
- Ai cúng
- Ông Mo, thầy Mo (ông Tlượng), có chiêng Mường
Lễ vật
| Lễ vật | Ghi chú |
|---|---|
| Ba chiếc khánh truyền đời của thầy mo | theo lời một thầy mo |
Trình tự
- Thầy mo diễn xướng các cát Mo (roóng Mo), mỗi chương dùng cho một việc trong tang lễ
- Mo kể chuyện: Đẻ đất, đẻ trứng điếng, đẻ Tá Cần
- Tiễn hồn người chết về Mường Trời
Đồng bằng Bắc Bộ, Người Người Mường, Nho Quan, Ninh Bình, Dân gian
- Đặt lễ ở đâu
- Tại nhà
- Ai cúng
- Thày mo (hoặc thày trượng) thuộc dòng nổ, có túi khót
Lễ vật
| Lễ vật | Số lượng | Ghi chú |
|---|---|---|
| Bát gạo trắng cắm ba nén hương làm bát nhang | Phải có | |
| Gà luộc, xôi trắng, một chai rượu | Phải có | |
| Xôi oản đỏ hoặc trắng | 7 tới 12 cái | Phải có |
| Tiền vàng mã và tiền thật, trầu cau | Phải có | |
| Bốn tới năm mâm, có mâm mặn và mâm chay | 4 tới 5 mâm |
Trình tự
- Bày các mâm lễ
- Thày mo áo mũ chỉnh tề, thắp hương, khấn
- Khấn xong lấy các viên đá trong túi khót (túi phép) ra làm phép
Bắc Trung Bộ, Người Người Mường, Thạch Thành, Thanh Hóa, Dân gian
- Làm lúc nào
- Đầu xuân; làm cho người già yếu mệt hoặc để mừng thọ
- Đặt lễ ở đâu
- Trên sàn nhà
- Ai cúng
- Ông mo; con trai trưởng, con dâu, họ nội ngoại và xóm làng
Lễ vật
| Lễ vật | Số lượng | Ghi chú |
|---|---|---|
| Ba tới năm mâm cỗ, mỗi mâm có xôi, rượu, nia gạo, cành si và cuốc, nón, quần áo | 3 tới 5 mâm | Phải có. mâm bên phải ông mo cúng họ nội, mâm bên trái cúng họ ngoại |
| Gạo con dâu đi xin của xóm làng, đổ ra nia, trên gối một bó lúa | Phải có | |
| Cành si xanh con trai trưởng lấy từ rừng về, dựng trên sàng gạo | 1 | Phải có |
| Hũ rượu cần | Phải có |
Trình tự
- Con dâu đi xin gạo; con trai trưởng lấy cành si
- Ba cô gái bưng ba mâm cỗ ra; đặt hũ rượu cần phía dưới; ông mo ngồi giữa, họ nội ngoại ngồi hai bên
- Ông mo đọc bài cúng cầu cho cây si trường thọ
- Con trai cả tạ ơn ông mo; ông mo mời rượu tạ thần linh và tuyên bố kéo si đã lành
- Uống rượu cần, đánh cồng chiêng, múa hát
Đồng bằng Bắc Bộ, Người Người Mường, Ba Vì, Thạch Thất, Quốc Oai, Dân gian
- Làm lúc nào
- Trong tang ma, cúng ma, cúng giỗ
- Ai cúng
- Thầy Mo, thầy Clượng
Trình tự
- Thầy Mo làm mo trong nghi lễ tang ma
Đọc thêm về Mo Mường (tang lễ, làm vía)
Bài của Nhật Nguyệt về cách cúng, phong tục và việc chuẩn bị.
Nguồn
- Độc đáo di sản văn hóa Mo Mường của đồng bào dân tộc Mường (vietnamplus.vn)
- Mo Mường trên hành trình trở thành di sản của thế giới (nhandan.vn)
- Kỳ bí mo Mường (baophapluat.vn)
- Vũ Thị Minh Phượng, Bảo tồn nghi lễ Mo của dân tộc Mường, huyện Nho Quan, tỉnh Ninh Bình, Tạp chí Văn hóa Nghệ thuật số 608 (6/2025) (vjol.info.vn)
- Kỳ bí tục kéo "cây thần" xứ Mường (baophapluat.vn)
- Đặc sắc tục kéo si ngày đầu xuân của người Mường (baophapluat.vn)
- Tìm giải pháp bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể Mo Mường (nhandan.vn)