Lễ Sen Đôn Ta của người Khơ-me
- Lễ của các dân tộc
- Lễ vật và cách cúng
Văn hoá và tín ngưỡng Ghi chép phong tục.
Về lễ này: làm lúc nào, cúng ai
Còn gọi: Sen Dolta, Sene Dolta, Sen Đôn-ta, Sene Đôn Ta, Lễ cúng ông bà, Banh Sen Đôn-ta, Ph'chum-banh, Lễ Sen Đôn Ta của người Khmer
Theo tục của người Khơ-me Nam Bộ, đây là lễ cúng ông bà: mời ông bà về nhà, đưa lên chùa Nam tông nghe sư tụng kinh cầu siêu rồi cúng tiễn. Nguồn báo trong nước tả nghi thức, không chép lời khấn.
- Làm lúc nào
- Ba ngày cuối tháng Tám, đầu tháng Chín âm lịch; mùa lễ xưa dài nửa tháng
- Cúng ai
- Linh hồn ông bà, cha mẹ, người thân đã khuất
Lễ vật và cách cúng
Theo nếp thường gặp mà các nguồn ghi lại. Mỗi nhà, mỗi vùng có thể làm khác.
Tây Nam Bộ, Người Người Khơ-me, Phật giáo Nam tông Khơ-me
- Làm lúc nào
- Ba ngày cuối tháng Tám, đầu tháng Chín âm lịch (năm 2024 là 29, 30 tháng Tám và mùng 1 tháng Chín); theo lệ xưa mùa lễ dài nửa tháng
- Đặt lễ ở đâu
- Tại nhà (bàn thờ ông bà) và tại chùa Phật giáo Nam tông của phum sóc
- Ai cúng
- Cả gia đình; sư sãi tụng kinh cầu siêu
Lễ vật
| Lễ vật | Ghi chú |
|---|---|
| Mâm cơm, bánh trái, rượu, trà | món người đã khuất lúc sống ưa thích |
| Cơm vắt (Bay ben) và cơm vắt hình nhọn như nón lá (Bay bat-bor) | Phải có. nguồn ghi là không thể thiếu trong ngày lễ chính |
| Nhang, đèn | |
| Thuyền bẹ chuối có hình nộm hai người chèo, trong đặt lộ phí, bánh trái, nước uống, quần áo giấy | dùng ở lễ tiễn ông bà |
Trình tự
- Trước lễ: dọn nhà, trang hoàng bàn thờ tổ tiên; chùa cũng được sửa sang
- Ngày thứ nhất (cúng đón): cả nhà thắp hương, đèn, khấn mời linh hồn ông bà và người quá cố về ăn uống cùng con cháu, rồi mời ông bà cùng lên chùa nghe sư tụng kinh cầu siêu, thuyết pháp
- Ngày thứ hai (cúng chính): buổi trưa mang thức ăn vào chùa; sư tụng kinh cầu siêu cho linh hồn ông bà của mọi nhà trong phum sóc; bà con ăn uống, vui chơi tại chùa
- Ngày thứ ba (cúng tiễn): mỗi nhà làm mâm cơm, thỉnh vài vị sư và mời họ hàng tới tụng kinh cầu siêu, tiễn ông bà
- Thả thuyền bẹ chuối trên sông rạch, ao hồ quanh nhà để đưa ông bà đi
Chỗ các nguồn nói khác nhau
- Tên và số nghi thức của mùa lễ xưa ghi khác nhau: báo Nhân Dân kể bốn nghi thức là đặt cơm vắt (Banh canh banh), cúng ông bà (Banh Sen Đôn-ta), hội linh (Banh phchum banh), tiễn đưa ông bà (Banh chuônh Đôn-ta) trong nửa tháng; Báo ảnh Dân tộc và Miền núi kể đặt cơm vắt (Bos Bai Ben), cúng ông bà, rước ông bà (Phchum Ben), đưa tiễn ông bà (chun Đôn Ta) trong 16 ngày
Tây Nam Bộ, Người Người Khơ-me, Sóc Trăng, Phật giáo Nam tông Khơ-me, Tại chùa, đền, văn miếu (cặp với bài khấn tại nhà)
- Làm lúc nào
- Mùa lễ Kanh-banh, Ph'chum-banh từ ngày 16 tháng Tám tới mùng 1 tháng Chín âm lịch; đi đặt cơm vắt vào lúc trời còn tối, mỗi đêm
- Đặt lễ ở đâu
- Chánh điện chùa Nam tông Khơ-me (bài tả ở chùa Mahatup, thành phố Sóc Trăng)
- Ai cúng
- Phật tử trong phum sóc; chư tăng tụng kinh, cầu siêu
Lễ vật
| Lễ vật | Ghi chú |
|---|---|
| Cơm nếp vắt thành viên tròn | Phải có |
| Bánh trái, nhang, đèn cầy | |
| Cờ cá sấu cắm giữa mâm | theo lời một phật tử là để trang trí |
Trình tự
- Đầu hôm nấu nếp, vắt cơm, bày mâm hay khay lễ
- Mang dĩa, khay cơm vắt lên chánh điện làm lễ Bós-bai-banh (đặt cơm vắt), nghe chư tăng tụng kinh, cầu siêu
- Ba ngày chính: ngày nghênh tiếp tổ tiên, ngày lưu giữ tổ tiên (ngày 30 tháng Tám làm lễ Ph'chum-banh tại chùa, trước đó thắp hương bàn thờ mời ông bà cùng vào chùa), ngày cúng tiễn
Đọc thêm về lễ Sen Đôn Ta của người Khơ-me
Bài của Nhật Nguyệt về cách cúng, phong tục và việc chuẩn bị.
Nguồn
- Đồng bào Khmer Nam Bộ hân hoan đón lễ Sen Đôn-ta (nhandan.vn)
- Độc đáo lễ Sen Đôn Ta của đồng bào Khmer Nam Bộ (dantocmiennui.baotintuc.vn, Báo ảnh Dân tộc và Miền núi, TTXVN)
- Lễ Sene Đôn Ta về Trà Vinh vui cùng phum sóc (baovanhoa.vn)
- Lễ Sene Đôn Ta của đồng bào Khmer: Hướng về tổ tiên (baosoctrang.org.vn)