Lễ Sene Dolta của người Khmer Nam Bộ (Sen Đôn Ta, Pchum Ben, lễ báo hiếu ông bà tổ tiên): thời gian, nghi thức và ý nghĩa

Lễ Sene Dolta là gì và vì sao được xem là lễ báo hiếu của người Khmer Nam Bộ?

Sene Dolta, còn gọi Sen Đôn Ta, Pchum Ben, hay lễ cúng ông bà, là một trong những lễ trọng trong năm của đồng bào Khmer Nam Bộ. Đây là dịp để con cháu báo hiếu, tưởng nhớ ông bà tổ tiên và tri ân những bậc đã khuất, thể hiện đạo lý uống nước nhớ nguồn. Lễ mang tính nhân văn và giáo dục sâu sắc, góp phần vào sự đa dạng của nền văn hóa các dân tộc Việt Nam.

Theo ghi nhận của báo chí, lễ Sene Dolta được tổ chức tại nhiều tỉnh thành có đông đồng bào Khmer sinh sống như Sóc Trăng, Cần Thơ, Cà Mau. Tại Sóc Trăng, nơi có gần 400 ngàn đồng bào Khmer, lễ được xem là dịp để các phum, sóc sửa sang nhà cửa, dọn dẹp bàn thờ gia tiên và chuẩn bị lễ vật chu đáo.

Lễ Sene Dolta diễn ra vào thời gian nào trong năm?

Lễ Sene Dolta diễn ra cuối tháng 8 đầu tháng 9 lịch Khmer, kéo dài trong ba ngày. Thời gian dương lịch thay đổi mỗi năm vì lịch Khmer không trùng với lịch dương. Năm 2024, lễ diễn ra từ ngày 1 đến 3/10. Năm 2026, theo văn bản của UBND tỉnh Cà Mau, lễ Sen Dolta diễn ra trong ba ngày, từ ngày 10 đến 12/10. Đây là dịp để đồng bào Khmer được nghỉ ngơi, sum họp gia đình và tham gia các nghi lễ tại chùa cũng như tại nhà.

Nghi thức ở chùa và ở nhà diễn ra như thế nào?

Trong những ngày lễ Sene Dolta, đồng bào Khmer thực hiện các nghi thức tại chùa và tại nhà. Tại chùa, các sư sãi tụng kinh, cầu nguyện cho ông bà tổ tiên được siêu thoát. Đồng bào đến chùa dâng cúng lễ vật, nghe kinh và làm phước. Tại nhà, mỗi gia đình chuẩn bị mâm cơm cúng ông bà với nhiều món ăn truyền thống đặc trưng của người Khmer Nam Bộ, chủ yếu là các loại bánh, cơm nếp, trà, nước, hoa quả. Tùy điều kiện kinh tế, mỗi nhà có sự chuẩn bị khác nhau để thể hiện tấm lòng hiếu kính với tổ tiên.

Một nghi thức đặc biệt trong lễ Sene Dolta là tục tiễn ông bà bằng thuyền bẹ chuối. Sau khi cúng, người ta làm thuyền bằng bẹ chuối, đặt lễ vật lên đó và thả trôi để tiễn đưa ông bà về cõi âm. Đây là nét văn hóa thể hiện lòng thành kính và niềm tin vào sự kết nối giữa người sống và người đã khuất.

Cơm vắt và các lễ vật truyền thống trong mâm cúng Sene Dolta

Cơm vắt là một trong những lễ vật không thể thiếu trong mâm cúng Sene Dolta của đồng bào Khmer. Cơm được nấu từ gạo nếp, vo sạch, nấu chín và vo thành từng nắm nhỏ để dâng cúng. Ngoài cơm vắt, mâm cúng còn có các loại bánh truyền thống như bánh tét, bánh ít, bánh gừng, cùng trà, nước, hoa quả. Những lễ vật này thể hiện sự thành kính và lòng biết ơn đối với ông bà tổ tiên.

Theo ghi nhận của báo VietnamPlus, để chuẩn bị cho lễ Sene Dolta, bà con chuẩn bị nhiều món ăn truyền thống mang đặc trưng của người Khmer Nam Bộ, chủ yếu là các loại bánh, cơm nếp, trà, nước, hoa quả để dâng cúng ông bà. Tùy điều kiện kinh tế, mỗi nhà sẽ có sự chuẩn bị khác nhau để thể hiện tấm lòng hiếu kính với tổ tiên.

Ý nghĩa báo hiếu và giá trị giáo dục của lễ Sene Dolta

Lễ Sene Dolta thể hiện đạo lý uống nước nhớ nguồn, nhắc nhở về lòng hiếu thảo với ông bà, cha mẹ, tri ân những bậc tổ tiên đã đóng góp cho công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước. Đây là dịp để con cháu sum họp, thăm hỏi nhau và cùng nhau tưởng nhớ những người đã khuất. Lễ mang đậm tính nhân văn và ý nghĩa giáo dục đạo đức sâu sắc, góp phần gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Khmer.

Tại Sóc Trăng, chính quyền địa phương đã thành lập nhiều đoàn thăm hỏi, tặng quà sư sãi tại các điểm chùa Khmer, tặng quà cho người có uy tín tiêu biểu, hộ gia đình chính sách, hộ nghèo khó khăn người Khmer. Những căn nhà mới được hoàn thành dịp lễ Sene Dolta góp phần làm ngày vui trọn vẹn hơn. Điều này cho thấy sự quan tâm của các cấp chính quyền đối với đời sống vật chất và tinh thần của đồng bào Khmer.

Các tỉnh thành tổ chức lễ Sene Dolta khác nhau ra sao?

Theo ghi nhận của báo chí, lễ Sene Dolta được tổ chức tại nhiều tỉnh thành ở Nam Bộ với những nét riêng. Tại Cần Thơ, đồng bào Khmer đón lễ trong không khí vui tươi, phấn khởi, chuẩn bị nhiều món ăn truyền thống để dâng cúng ông bà. Tại Sóc Trăng, tỉnh có đông đồng bào Khmer, lễ được tổ chức long trọng với sự tham gia của chính quyền địa phương trong việc thăm hỏi, tặng quà. Tại Cà Mau, UBND tỉnh đã có văn bản chỉ đạo các sở ngành, địa phương chăm lo đời sống vật chất, tinh thần, tạo điều kiện để đồng bào Khmer đón lễ vui tươi, đầm ấm, tiết kiệm.

Mỗi địa phương có cách tổ chức khác nhau tùy theo điều kiện kinh tế và phong tục tập quán. Tuy nhiên, điểm chung là tất cả đều hướng về ý nghĩa báo hiếu, tưởng nhớ ông bà tổ tiên và gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc Khmer.

Lễ Sene Dolta năm 2026 có gì đáng chú ý?

Theo văn bản của UBND tỉnh Cà Mau, lễ Sen Dolta năm 2026 diễn ra trong ba ngày, từ ngày 10 đến 12/10. UBND tỉnh yêu cầu các sở ngành, địa phương tăng cường vận động đồng bào Khmer giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc; chăm lo đời sống vật chất, tinh thần; tạo điều kiện để đồng bào Khmer đón lễ vui tươi, đầm ấm, tiết kiệm. Đồng thời, tăng cường tuyên truyền về ý nghĩa của lễ Sen Dolta và tinh thần đoàn kết các dân tộc.

Các địa phương cần chủ động nắm tình hình tại các địa bàn vùng đồng bào Khmer, kịp thời xử lý hoặc báo cáo cấp có thẩm quyền những vấn đề phát sinh; bảo đảm an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội trước, trong và sau lễ. Đặc biệt, quan tâm tạo thuận lợi để cán bộ, công chức, viên chức, người lao động, học sinh, sinh viên là người Khmer tham gia các hoạt động theo quy định và điều kiện thực tế của cơ quan, đơn vị.

Những điểm cần lưu ý khi tìm hiểu về lễ Sene Dolta

Khi tìm hiểu về lễ Sene Dolta, cần lưu ý rằng đây là một lễ hội truyền thống của đồng bào Khmer Nam Bộ, không phải là một lễ hội chung của tất cả các dân tộc. Các nghi thức, lễ vật và thời gian tổ chức có thể khác nhau giữa các địa phương tùy theo điều kiện kinh tế và phong tục tập quán. Ngoài ra, lễ Sene Dolta còn được gọi bằng nhiều tên khác nhau như Sen Đôn Ta, Pchum Ben, lễ cúng ông bà, tùy theo vùng miền và cách gọi của từng địa phương.

Việc tìm hiểu về lễ Sene Dolta giúp chúng ta hiểu thêm về văn hóa của đồng bào Khmer Nam Bộ, một trong 54 dân tộc anh em của Việt Nam. Đây là dịp để tôn vinh những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp, góp phần xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.