Lễ Xên bản, Xên mường của người Thái
- Lễ của các dân tộc
- Lễ vật và cách cúng
Văn hoá và tín ngưỡng Ghi chép phong tục.
Về lễ này: làm lúc nào, cúng ai
Còn gọi: Xên mường, Xên bản, Xên đông, Cúng bản, cúng mường, Chằm Phí bàn, phí mương
Lễ cúng bản, cúng mường do thầy mo làm ở rừng thiêng của bản mường, tạ ơn các thần và cầu mùa. Lễ vật khác theo vùng: thủ lợn, gà vịt ở Sơn La; trâu trắng, trâu đen ở Mường Thanh, Mường Lò; vật nuôi đực ở Nghệ An.
- Làm lúc nào
- Mùa xuân, từ cuối tháng Giêng tới tháng Ba âm lịch tùy nơi
- Cúng ai
- Thần bản, thần mường, thần sông núi, thần rừng và linh hồn người có công dựng bản mường
Lễ vật và cách cúng
Theo nếp thường gặp mà các nguồn ghi lại. Mỗi nhà, mỗi vùng có thể làm khác.
Tây Bắc, Người Người Thái, Sơn La, Dân gian
- Làm lúc nào
- Cuối tháng Giêng, đầu tháng Hai âm lịch, lúc hoa ban nở; sáng sớm
- Ai cúng
- Thầy mo (ông mo) chủ lễ
Lễ vật
| Lễ vật | Ghi chú |
|---|---|
| Thủ lợn, gà, vịt | Phải có |
| Rượu nếp nương, rượu cần | Phải có |
| Cơm lam, gạo nếp | Phải có |
| Hương, giấy bản, nước trắng, muối ớt | Phải có |
Trình tự
- Ông mo gọi mời thần sông, thần núi, thổ địa, thần giữ ruộng nương và linh hồn người có công dựng bản mường về nhận lễ
- Ông mo khấn cầu bản yên, người khỏe, ngô lúa, gia súc sinh sôi
- Phần hội: ném còn, tó má lẹ, xòe
Tây Bắc, Người Người Thái, Mường Thanh, Điện Biên, Dân gian
- Làm lúc nào
- Tháng Hai, tháng Ba âm lịch
- Đặt lễ ở đâu
- Đông xên (rừng cúng); lễ Xên Mường có bốn chiềng, bảy Đông xên
- Ai cúng
- Ông Mo đứng lễ
Lễ vật
| Lễ vật | Số lượng | Ghi chú |
|---|---|---|
| Hai trâu đen, một trâu trắng, chọn con khỏe | 3 | Phải có. mổ xong xếp lại thịt xương thành hình con trâu |
| Rượu cần | Phải có | |
| Nước thơm và hạt giống (thóc, bông, rau) | Phải có. cho phần vảy nước thơm, vãi hạt giống | |
| Thịt trâu, gà, vịt luộc, xôi | cỗ lễ hội |
Trình tự
- Phần lễ năm bước; lễ chính tại Đông xên gồm năm phần
- Vảy nước thơm, vãi hạt giống theo tục lệ, ông Mo cầu mùa màng
- Mổ trâu hiến tế thần linh
- Tiệc rượu hưởng lộc, trò chơi dân gian
Tây Bắc, Người Người Thái, Nghĩa Lộ, Mường Lò, Dân gian
- Làm lúc nào
- Mùa xuân
- Đặt lễ ở đâu
- Khu rừng thiêng của bản, của mường (Đông cắm, rừng cấm)
- Ai cúng
- Các thầy mo
Lễ vật
| Lễ vật | Số lượng | Ghi chú |
|---|---|---|
| Mâm cỗ của các nhóm gia đình, các bản mang tới | Phải có | |
| Một trâu trắng, một trâu đen cả mường chung mua, mổ để nguyên con | 2 | Phải có. lễ Xên mường, Xên đông |
| Thịt trâu sống, gà vịt sống thả xuống suối | riêng lễ cúng thuồng luồng |
Trình tự
- Thầy mo làm lễ cúng ma bản, ma mường, ma rừng tại rừng cấm
Chỗ các nguồn nói khác nhau
- Số trâu hiến tế: bài về Mường Lò ghi một trâu trắng, một trâu đen; bài về Mường Thanh (Điện Biên) ghi hai trâu đen, một trâu trắng
Bắc Trung Bộ, Người Người Thái, Nghệ An, Dân gian
- Làm lúc nào
- Đầu vụ gieo trỉa nương rẫy
- Đặt lễ ở đâu
- Lán thờ chung của bản, bên gốc cây cổ thụ đầu bản
- Ai cúng
- Cụ cao niên có uy tín trong bản (mó sơ)
Lễ vật
| Lễ vật | Số lượng | Ghi chú |
|---|---|---|
| Gà, lợn, xôi | Phải có. vật nuôi phải là con trống, con đực | |
| Rượu cần | Phải có | |
| Trâu hoặc bò đực cả bản góp chung | 1 | Tuỳ nhà. năm chẵn, khi có điều kiện |
Trình tự
- Cả bản về lán thờ cùng làm mâm cỗ
- Xin và gọi tất cả các vị thần về
- Mời ăn, mời uống rượu cần
- Gieo quẻ bằng hai que tre ba lần; cả ba lần một sấp một ngửa là thần đã nhận lễ
Nguồn
- Đặc sắc lễ Xên bản của đồng bào dân tộc Thái (dantocmiennui.baotintuc.vn)
- Xên bản, xên mường: phong tục độc đáo của người Thái ở Pắc Ngà (baovanhoa.vn)
- Lễ Xên Mường của người Thái đen (nhandan.vn)
- Lễ Cúng bản của người Thái tỉnh Điện Biên là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia (baovanhoa.vn)
- Tục thờ cúng ngày xuân của người Thái Mường Lò (baolaocai.vn)
- Độc đáo tục cúng thần bản, thần mường của người Thái (baonghean.vn)