Cây cảnh hợp mệnh: mệnh nào nên trồng cây gì theo ngũ hành?

Vì sao cây cảnh không mặc nhiên thuộc hành Mộc?

Sách Phong thủy thực hành trong xây dựng và kiến trúc nhà ở viết: "Cây cảnh có các định tính theo Ngũ Hành là Kim, Thủy, Mộc, Hoả, Thổ, đừng nên hiểu cây là Mộc rồi thì đương nhiên nó thuộc Hành Mộc"^[1].

Cơ sở của cách xếp này là thuyết Ngũ Hành; theo sách, học thuyết ấy do các nhà trí giả Trung Hoa đề xướng từ thời cổ, được thuật phong thủy vận dụng nhiều, và mọi dạng vật chất, mọi sinh vật đều quy về một hành^[1]. Năm hành là Kim, Thủy, Mộc, Hỏa, Thổ, liên hệ với nhau qua hai vòng. Trong vòng tương sinh, Mộc sinh Hỏa, Hỏa sinh Thổ, Thổ sinh Kim, Kim sinh Thủy, Thủy sinh Mộc. Trong vòng tương khắc, Mộc khắc Thổ, Thổ khắc Thủy, Thủy khắc Hỏa, Hỏa khắc Kim, Kim khắc Mộc.

Đây là cách phân loại của phong thủy, không phải phân loại thực vật học, và các sách phong thủy không thống nhất hoàn toàn với nhau về hành của từng loài.

Bảng tra hành của một số cây cảnh thường trồng

Sách Phong thủy thực hành trong xây dựng và kiến trúc nhà ở liệt kê một số cây cảnh và bonsai theo hành, kèm ý nghĩa tượng trưng của từng cây, như sau^[1]:

Sách không nêu lý do xếp từng cây và không đưa quy tắc cho các loài khác. Trong phong thủy hiện nay, người ta thường quy hành theo màu và dáng: cây lá kim, màu trắng bạc vào Kim; cây hoa đỏ, dáng nhọn vào Hỏa; cây thủy sinh, màu xanh thẫm vào Thủy; cây thân thảo xanh lục vào Mộc; cây màu vàng nâu, dáng vuông vức vào Thổ. Đây là quy ước truyền miệng, không có trong các sách được dẫn.

Cũng đừng nhầm với tên nạp âm. Tử Vi khảo luận, khi bàn các nạp âm hành Mộc, dùng hình ảnh gỗ cây liễu, gỗ cây dâu, gỗ cây lựu, tức ba nạp âm Dương Liễu Mộc (Nhâm Ngọ, Quý Mùi), Tang Đố Mộc (Nhâm Tý, Quý Sửu) và Thạch Lựu Mộc (Canh Thân, Tân Dậu). Đó là tên hành của một cặp can chi năm sinh, không phải cách xếp cây lựu trồng làm cảnh, nên không mâu thuẫn với việc sách phong thủy xếp lựu vào Hỏa. Tương tự, Tùng Bách Mộc là nạp âm của Canh Dần, Tân Mão, trong khi sách phong thủy xếp tùng, bách vào Kim.

Mệnh nào nên trồng cây gì? Nguyên tắc chọn theo tương sinh tương khắc

Nguyên tắc cốt lõi được Vũ Đức Huynh nêu: cây cảnh có ảnh hưởng tốt với người này nhưng xấu với người kia, tùy thuộc vào hai hành của cây và của người chủ nhà sinh hay khắc chế nhau^[1]. Về quan hệ giữa hai hành này, tác giả lấy một trường hợp làm minh họa: người mệnh Thổ được cây thuộc hành Hỏa hỗ trợ, còn người mệnh Kim thì chịu bất lợi từ chính loại cây ấy, bởi Hỏa khắc Kim^[1].

Trong cách dùng phổ biến, "mệnh" là hành nạp âm của năm sinh âm lịch: người sinh năm Giáp Tý (1984) mệnh Hải Trung Kim, tức mệnh Kim; người sinh năm Canh Ngọ (1990) mệnh Lộ Bàng Thổ, tức mệnh Thổ. Theo quan niệm này, bảng chọn cây theo bản mệnh như sau. Cột "nên trồng" là những cây có hành tương sinh với bản mệnh (hành của cây sinh ra hành của người) hoặc cùng hành (tương trợ). Cột "nên tránh" là những cây có hành khắc với bản mệnh.

Bảng này suy ra từ hai vòng sinh khắc và danh sách cây cảnh theo hành^[1]. Với người không nhớ được vòng sinh khắc, cách nhớ nhanh là: cây có hành đứng ngay trước mình trong vòng tương sinh thì tốt (sinh nhập), cây có hành đứng ngay trước mình trong vòng tương khắc thì xấu (khắc nhập). Cụ thể, mệnh Kim thì Thổ sinh Kim nên cây hành Thổ tốt, Hỏa khắc Kim nên cây hành Hỏa xấu.

Có phải cứ đúng hành là cây sẽ tốt cho gia chủ?

Không hẳn. Sách phong thủy truyền thống đặt nặng vị trí và cách bài trí, không chỉ hành của cây. Sách Phong thủy học của Tuệ Duyên dẫn lời xưa: "Trong nhà trồng cây cần phải hết sức lưu ý, bên cạnh cổng có trồng cây táo sẽ đem lại sự tốt lành, vui vẻ, giữa nhà mà có trồng cây to sẽ có nhiều khó khăn, cây to trong nhà chính là mầm mống của những điểm hoạ". Theo quan niệm ấy, cùng một cây, trồng đúng chỗ thì tốt, trồng sai chỗ có thể thành họa, bất kể hành của cây có hợp mệnh hay không.

Sách Phong thủy cổ đại Trung Quốc: lý luận và thực tiễn ghi cách trồng cây theo phương vị: phía Đông trồng cây đào, cây dương; phía Nam trồng cây mai, cây táo; phía Tây trồng cây hòe, cây du; phía Bắc trồng cây mơ, cây mận^[2]. Cách này gắn cây với bốn phương, không dựa trên bản mệnh của người ở, nên có lúc cho lời khuyên khác với hệ "cây theo hành, người theo mệnh". Các trường phái phong thủy có tiêu chí khác nhau.

Vì sao phong thủy coi trọng cây cối quanh nhà đến vậy?

Lý do được các sách phong thủy nêu không thuần túy là huyền học. Sách Phong thủy cổ đại Trung Quốc: lý luận và thực tiễn giải thích: "Cây cối xum xuê thì sinh khí tràn trẻ, tỏa bóng che chở cho địa mạch, đây là bố cục phú quý"^[2]. Theo cách diễn giải của sách, nơi đường sá rộng và bố cục rời rạc, thiếu vật che chắn, thì sinh khí khó được giữ lại; luồng gió mạnh trong khe núi sẽ không bị chế ngự nếu thiếu cây cối làm vật cản luồng không khí lạnh. Đọc theo góc độ hiện đại, đây là mô tả tác dụng chắn gió, điều hòa vi khí hậu và tạo bóng mát của cây xanh, được diễn đạt bằng ngôn ngữ phong thủy.

Tuy nhiên, không nên suy rộng thành khẳng định khoa học. Việc cây xanh có lợi cho không gian sống là điều được thừa nhận rộng rãi, nhưng việc một loài cây cụ thể mang lại may mắn hay tài lộc cho người mệnh Kim thì chưa có nghiên cứu nào kiểm chứng, và bản thân các sách phong thủy cũng chỉ trình bày như quan niệm của môn học, không đưa ra bằng chứng thực nghiệm. Người đọc nên xem đây là một cách sắp xếp không gian theo truyền thống để thấy dễ chịu, chứ không phải phương thuốc cải vận.

Trồng cây theo ngũ hành có cần kiêng cây xương rồng, cây lá nhọn?

Theo sách Phong thủy học của Tuệ Duyên, không phải kiêng hẳn mà phải đặt đúng chỗ. Sách chia cây trồng trong nhà có tác dụng phong thủy thành hai loại chính: cây xanh lá to để tăng sự hưng vượng, mạnh mẽ, và cây xương rồng để xua đuổi hung thần. Hai loại có công dụng khác nhau nên vị trí cũng phải khác nhau; nếu phân biệt lẫn lộn, sách cho rằng có thể chuyển từ khéo léo thành vụng về, thậm chí mất hẳn ảnh hưởng tốt.

Sách khuyên đặt cây có gai như họ xương rồng, hoa hồng, đỗ quyên ở những vị trí "thoái yếu" hay "hung" trong nhà để chống điều xấu, và không đặt chúng ở vị trí đón tài vượng. Đây là quy ước của sách, không phải kết luận về tác dụng thực tế của cây gai. Về mặt an toàn, cây gai đặt ở lối đi hẹp hay gần chỗ trẻ nhỏ chơi dễ gây trầy xước.

Những sai lầm thường gặp khi chọn cây theo mệnh

Sai lầm thứ nhất là coi mọi cây đều thuộc hành Mộc, điều Vũ Đức Huynh đã cảnh báo^[1]. Người theo quan niệm này vì thế dễ tính sai quan hệ sinh khắc giữa cây và mệnh mình; chẳng hạn người mệnh Kim có thể bỏ qua thông, tùng, bách (Kim) và ngô đồng cảnh (Thổ), hai nhóm sách xếp vào hành hợp với họ.

Sai lầm thứ hai, theo cách nhìn của phong thủy hiện nay, là bỏ qua hành của chậu: chậu gốm sứ thường được coi là Thổ, chậu kim loại là Kim, chậu màu đen là Thủy, nên cây hành Mộc trồng trong chậu kim loại được cho là mang thêm hành Kim. Các sách dẫn ở đây không bàn chuyện chậu.

Sai lầm thứ ba là chỉ xét mệnh người mà bỏ qua chỗ đặt cây. Phong thủy quy mỗi phương về một hành: Đông thuộc Mộc, Nam thuộc Hỏa, Tây thuộc Kim, Bắc thuộc Thủy, trung tâm thuộc Thổ, góc Tây Nam cũng thuộc Thổ. Theo quan niệm ấy, cây hành Thủy đặt ở góc Tây Nam bị Thổ khắc, và khi chọn cây người ta xét cả ba yếu tố: hành của người, hành của cây, hành của chỗ đặt cây.

Gợi ý của Nhật Nguyệt: cách chọn cây hợp mệnh trong thực tế

Nếu muốn chọn cây theo quan niệm này, cách đơn giản là xác định hành nạp âm của năm sinh, rồi chọn trong bảng trên một cây thuộc hành sinh ra hành ấy hoặc cùng hành.

Cây cảnh trước hết là để làm đẹp và làm mát không gian sống. Nếu một cây hợp mệnh nhưng khó trồng trong điều kiện nhà mình, gây dị ứng, hoặc có gai nhọn nguy hiểm cho trẻ nhỏ, thì không cần ép trồng chỉ vì lý thuyết ngũ hành. Sự thoải mái và an toàn của người sống trong nhà quan trọng hơn mọi bảng tra.