Mối quan hệ mập mờ là gì và vì sao nó khác tình bạn lẫn tình yêu?
Mối quan hệ mập mờ, hay còn gọi là situationship, là mối quan hệ mà hai người quan tâm, chăm sóc nhau như một cặp đôi nhưng không có cam kết và không có danh phận rõ ràng. Nó nằm ở vùng giữa: trên tình bạn nhưng dưới tình yêu. Người trong cuộc thường xuyên nhắn tin mỗi ngày, hẹn hò, có những cử chỉ thân mật, nhưng khi bị hỏi "chúng ta là gì của nhau" thì câu trả lời luôn bị né tránh.
Theo thạc sĩ Lê Đào Anh Khương, giảng viên khoa Tâm lý học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn TP.HCM, trong nghiên cứu về tâm lý cặp đôi, ba yếu tố tạo nên sự bền vững của một mối quan hệ là sự thân mật (thân thiết như bạn bè, tri kỷ), đam mê (cuốn hút và muốn gần bên nhau) và cam kết (dấn thân vào một mối quan hệ cặp đôi bền vững). Ở mối quan hệ mập mờ, hai yếu tố đầu có thể rất mạnh nhưng yếu tố thứ ba gần như vắng mặt.
Điều này lý giải vì sao mập mờ không phải là tình bạn. Tình bạn không có đam mê theo nghĩa lãng mạn, cũng không có kỳ vọng ngầm về một tương lai chung. Mập mờ cũng không phải tình yêu, vì tình yêu bao gồm cam kết, dù cam kết đó được thể hiện theo nhiều mức độ khác nhau. Mập mờ là trạng thái lơ lửng giữa hai vùng đó, và chính sự lơ lửng ấy là nguồn gốc của phần lớn đau khổ về sau.
Dấu hiệu nhận biết một mối quan hệ mập mờ
Dấu hiệu rõ nhất là bạn không thể trả lời được câu hỏi "chúng ta là gì của nhau" mà không cảm thấy chông chênh. Ngoài ra, có một số biểu hiện lặp đi lặp lại mà nhiều người trẻ đã chia sẻ với báo chí.
- Hai người nhắn tin mỗi ngày, quan tâm nhau trong từng cử chỉ nhỏ, nhưng không bao giờ xuất hiện cùng nhau với tư cách một cặp trước bạn bè hoặc gia đình.
- Khi một người muốn tiến xa hơn, người kia đưa ra lý do bận việc, bận học, bận phát triển bản thân, rồi biến mất một thời gian, sau đó quay lại như chưa có gì xảy ra.
- Người kia có thể nói những câu như "đang chờ một người phù hợp để yêu" trên mạng xã hội, khiến bạn không biết mình đang ở đâu trong lòng họ.
- Bạn cảm thấy có quyền ghen nhưng không có tư cách để nói ra, nên phải kiềm chế cảm xúc của mình.
- Mối quan hệ có lúc nồng cháy đến bất tận, có lúc nhạt nhòa và im lặng đến trầm tư, nhưng không bao giờ có một lời khẳng định rõ ràng.
Cô nàng Ngọc Châu (20 tuổi, Hội An) từng trải qua nhiều mối quan hệ mập mờ chia sẻ với báo Tuổi Trẻ rằng cảm giác thường trực là thiếu an toàn, lo được lo mất, và cuối cùng kết thúc mà bản thân cũng không biết người kia có thực sự thích mình không. Đây là mô tả rất điển hình của trạng thái mập mờ kéo dài.
Vì sao người trẻ lại chọn mập mờ thay vì yêu rõ ràng?
Có nhiều lý do, và chúng thường đan xen vào nhau chứ không loại trừ nhau. Lý do đầu tiên là nhu cầu tự do và tránh ràng buộc. Một bạn trẻ 22 tuổi ở Quy Nhơn nói với Tuổi Trẻ rằng mập mờ là thoải mái nhất vì không phải ràng buộc nhau quá nhiều, không can thiệp quá sâu vào cuộc sống của nhau, và nếu chia tay thì cũng không đau lòng bằng một mối quan hệ chính thức.
Lý do thứ hai là áp lực của việc phải cân bằng giữa học tập, sự nghiệp và tình cảm. Một sinh viên năm thứ hai Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn TP.HCM chia sẻ với Thanh Niên rằng bạn ấy chưa đến lúc thích hợp để bước vào một chuyện tình yêu nghiêm túc, vì còn phải lo việc học, đi làm thêm và phát triển bản thân.
Lý do thứ ba, và cũng là lý do mang tính cấu trúc hơn, đến từ môi trường mạng xã hội. Theo nhà tâm lý học Drisha Dey được trích dẫn trên Tuổi Trẻ, mạng xã hội cho phép người trẻ tiếp cận với nhiều người hơn, từ đó có nhiều lựa chọn hơn. Thế hệ này thường chọn các mối quan hệ mập mờ để trải nghiệm cảm giác yêu đương tự do, trong khi vẫn tiếp tục tìm kiếm đối tượng phù hợp hơn. Nói cách khác, mập mờ vừa là cách tận hưởng hiện tại, vừa là chiến lược mở ngỏ cho tương lai.
Một nền tảng hẹn hò từng thống kê trong năm 2022 cho thấy 49% người dùng thêm mục đích kết bạn vào trang thông tin cá nhân, và cứ 10 bạn trẻ độc thân thì 1 người cho biết họ chọn situationship để mối quan hệ không bị áp lực quá nhiều. Có tới 73% bạn trẻ được hỏi khẳng định họ chưa sẵn sàng cho một mối quan hệ có cam kết.
Bảng đối chiếu: tình bạn, mập mờ và tình yêu
| Tiêu chí | Tình bạn | Mập mờ | Tình yêu |
|---|---|---|---|
| Thân mật | Có | Có | Có |
| Đam mê lãng mạn | Không | Có | Có |
| Cam kết | Không | Không hoặc rất mờ | Có |
| Danh phận rõ ràng | Có (bạn) | Không | Có (người yêu) |
| Kỳ vọng tương lai chung | Không | Mơ hồ, mỗi người một kiểu | Có |
| Cảm giác an toàn | Cao | Thấp, dao động | Cao nếu cam kết được duy trì |
Bảng này cho thấy mập mờ không phải là một dạng trung gian hài hòa giữa bạn và yêu, mà là một trạng thái thiếu hụt nghiêm trọng ở cột cam kết và danh phận. Chính sự thiếu hụt đó tạo ra phần lớn vấn đề tâm lý.
Vì sao người trẻ hay mang mối quan hệ mập mờ đi hỏi bói bài?
Bói bài không đọc được ý định của người kia. Điều nó thực sự làm là phản chiếu điều bạn đang sợ và đang mong, thông qua việc bạn tự gán nghĩa cho các lá bài. Khi một mối quan hệ không có danh phận, não bộ con người rất khó chịu đựng sự mơ hồ, nên nó đi tìm bất kỳ hệ thống nào có vẻ cung cấp được câu trả lời: bói bài, tử vi, thần số học, hay thậm chí là thói quen xem giờ đăng tin nhắn của người kia.
Có ba lý do tâm lý khiến bói bài trở thành lựa chọn hấp dẫn trong tình huống này.
Thứ nhất, mập mờ tạo ra một câu hỏi cụ thể, rõ ràng, có thể đóng khung được: "Người ấy có thích mình không?". Khi câu hỏi đã rõ, việc tìm một câu trả lời từ bên ngoài trở nên dễ chịu hơn nhiều so với việc phải tự đối diện với sự thật rằng người kia đang né tránh.
Thứ hai, bói bài cho phép người hỏi giữ được hy vọng mà không phải hành động. Nếu lá bài nói "có", bạn có thể tiếp tục chờ đợi. Nếu lá bài nói "không", bạn có thể tự nhủ rằng bói bài không đáng tin. Cả hai hướng đều giúp trì hoãn quyết định khó khăn.
Thứ ba, bói bài tạo cảm giác được lắng nghe mà không phán xét. Trong một mối quan hệ mập mờ, người trong cuộc thường không dám kể với bạn bè vì sợ bị nói là dại dột, không dám hỏi thẳng người kia vì sợ mất luôn mối quan hệ. Bói bài trở thành một không gian trung gian an toàn hơn.
Điểm cần lưu ý là những lý do này không biến bói bài thành một công cụ chẩn đoán tình cảm. Chúng chỉ giải thích vì sao con người tìm đến nó khi đang bối rối. Bản thân lá bài không chứa thông tin về người kia.
Mập mờ gây ra những tổn thất tâm lý gì?
Theo thạc sĩ Phan Thị Cẩm Giang, giảng viên khoa Tâm lý học, Trường Đại học Quốc tế Sài Gòn, mập mờ dẫn đến việc người trẻ dễ sa đà vào các mối quan hệ không rõ ràng, không có trách nhiệm với đối phương. Điều này cũng làm họ dễ chai sạn tình cảm, khó cảm nhận được tình cảm thật, từ đó ít tin vào những điều tốt đẹp của tình yêu.
Ngoài ra, còn có một tổn thất ít được nói tới: mập mờ làm xói mòn khả năng tự đánh giá bản thân. Khi bạn liên tục ở trong một mối quan hệ mà bạn không biết mình là gì trong lòng người kia, não bộ có xu hướng quy kết rằng vấn đề nằm ở bạn, rằng bạn chưa đủ tốt để được chọn. Đây là một kết luận sai về mặt logic, nhưng lại rất khó tránh về mặt cảm xúc.
Một tổn thất khác là cái kết khó xử. Khi mập mờ kết thúc, hai người không còn là bạn, cũng không thể gọi nhau là người yêu cũ. Không có nghi thức chia tay, không có lý do rõ ràng, chỉ có một khoảng im lặng kéo dài. Kiểu kết thúc không có kết thúc này khiến việc khép lại về mặt tâm lý trở nên khó khăn hơn nhiều so với một cuộc chia tay bình thường.
Cách hỏi thẳng người kia thay vì hỏi lá bài
Bước đầu tiên không phải là hỏi người kia, mà là hỏi chính mình. Bạn muốn gì từ mối quan hệ này? Bạn có sẵn sàng chấp nhận một câu trả lời là "không" hay không? Nếu câu trả lời là không, thì vấn đề không nằm ở người kia, mà nằm ở chỗ bạn đang đặt cược quá nhiều vào một kết quả mà bạn không kiểm soát được.
Khi đã xác định được nhu cầu của mình, cuộc đối thoại nên bắt đầu bằng việc nói về bản thân trước, thay vì chất vấn người kia. Ví dụ: "Mình đang thấy khó chịu với việc chúng ta không rõ ràng. Mình muốn biết bạn đang nghĩ gì về chúng ta." Cách nói này giảm khả năng người kia rơi vào thế phòng thủ, đồng thời vẫn buộc họ phải trả lời.
Điều quan trọng là chấp nhận rằng câu trả lời có thể không như ý. Nếu người kia tiếp tục né tránh, đó đã là một câu trả lời. Nếu người kia nói họ chưa sẵn sàng cam kết, bạn có quyền quyết định xem bạn có muốn tiếp tục chờ hay không. Thạc sĩ Anh Khương khuyên rằng sự rõ ràng luôn cần thiết để cả hai có kế hoạch cụ thể cho hành trình chung hoặc riêng, và các bạn trẻ nên dành thời gian đối thoại về nhu cầu tình cảm của bản thân.
Thạc sĩ Cẩm Giang thì nhấn mạnh vào việc tự vấn và thử thách chính mình. Bà cho rằng ai cũng có nhu cầu được yêu đương, được quan tâm, được là của nhau, và vấn đề thường nằm ở chỗ người trẻ dễ dãi trong cảm nhận và cho đi. Cách phòng ngừa tốt nhất là xác định mục tiêu sống, giá trị sống, và đặt tình yêu vào đúng vị trí trong đó.
Khi nào nên dừng lại?
Có một dấu hiệu khá rõ ràng để biết đã đến lúc dừng: khi bạn nhận ra mình đang dành nhiều năng lượng để đoán ý người kia hơn là sống cuộc sống của mình. Mập mờ chỉ nên là một giai đoạn tìm hiểu ngắn, không nên là trạng thái thường trực. Nếu sau một thời gian hợp lý mà vẫn không có gì rõ ràng, việc dừng lại không phải là thất bại, mà là một quyết định bảo vệ bản thân.
Một bạn trẻ 20 tuổi ở TP.HCM nói với VietNamNet rằng bạn là bạn, yêu là yêu, nếu đã theo đuổi thì phải theo đuổi đến cùng, còn nếu không thấy hy vọng thì tốt nhất nên tìm đối tượng khác. Một bạn khác 19 tuổi ở Hà Nội thì cho rằng vấn đề nằm ở chỗ người trẻ sợ ràng buộc, coi cam kết như một sợi dây xích. Cả hai quan điểm đều chỉ về cùng một hướng: sự rõ ràng, dù đau, vẫn tốt hơn sự mơ hồ kéo dài.
Tóm lại
Mập mờ không phải là một dạng tình yêu nhẹ nhàng hơn, mà là một trạng thái thiếu cam kết và thiếu danh phận. Nó có thể thoải mái trong ngắn hạn nhưng thường gây tổn thất tâm lý trong dài hạn. Bói bài có thể giúp bạn tạm thời cảm thấy được lắng nghe, nhưng nó không thay thế được một cuộc đối thoại thật. Cách duy nhất để biết người kia nghĩ gì là hỏi họ, và cách duy nhất để không bị mắc kẹt là biết mình muốn gì trước khi hỏi.
