Sơn hướng Càn trong 24 sơn hướng phong thủy: Ý nghĩa và cách luận giải

Sơn Càn nằm ở đâu trên la bàn, và vì sao vị trí ấy xác định được chứ không phải học thuộc?

Sơn Càn nằm ở khoảng 307,5° tới 322,5° trên vòng la bàn, tức 15 độ nằm trong hướng Tây Bắc. Đây là sơn thứ 22 trong 24 sơn, đếm từ Tý ở chính Bắc theo chiều kim đồng hồ.

Vị trí này không phải dữ kiện phải học thuộc, mà suy ra được từ hai quy tắc cấu trúc. Thứ nhất, vòng 24 sơn chia đều 360 độ, nên mỗi sơn chiếm đúng 15 độ. Thứ hai, sơn nằm giữa mỗi hướng trong tám hướng mang tên chính hướng ấy. Hướng Tây Bắc có tâm ở 315°, và sơn giữa của nó là Càn, nên Càn lấy 315° làm tâm, mở ra 7,5° về mỗi phía, thành 307,5° tới 322,5°.

Từ quy tắc ấy, muốn biết một sơn nằm ở đâu, chỉ cần biết nó là sơn giữa hay sơn bên của hướng nào. Sơn Càn là sơn giữa của Tây Bắc, nên toạ độ của nó bị chốt bởi tâm hướng, không phải bởi một bảng ghi nhớ rời rạc.

Sơn Càn thuộc cung nào trong bát quái hậu thiên, và ba sơn cùng cung là những sơn nào?

Sơn Càn thuộc cung Càn trong bát quái hậu thiên. Đây là cung duy nhất đúng cho sơn này, không có cách gán nào khác trong hệ 24 sơn.

Ba sơn cùng hướng Tây Bắc, xếp theo thứ tự Địa, Thiên, Nhân nguyên long, là Tuất, Càn, Hợi. Tuất là Địa nguyên long, Càn là Thiên nguyên long, Hợi là Nhân nguyên long. Càn nằm giữa, nên nó là sơn giữa của hướng, và đó cũng là lý do nó mang tên chính hướng ấy.

Cần phân biệt cung với hướng. Hướng Tây Bắc là một trong tám hướng của la bàn, mỗi hướng 45 độ. Cung Càn là một trong tám cung của bát quái hậu thiên, và trong hệ 24 sơn thì cung Càn trùng với dải 45 độ của hướng Tây Bắc. Ba sơn Tuất, Càn, Hợi cùng nằm trong cung Càn, mỗi sơn 15 độ, cộng lại đúng 45 độ.

Ngũ hành của sơn Càn là gì, và vì sao có hai câu trả lời không chọi nhau?

Có hai câu trả lời, và chúng không chọi nhau vì nói về hai thứ khác nhau.

Xét ngũ hành của chính tên gọi mang tên sơn: Càn là một quái trong bát quái, và quái Càn thuộc hành Kim. Đây là ngũ hành của bản thân quái Càn, gắn với tên sơn.

Xét cung chứa nó trên la bàn hậu thiên: sơn Càn nằm trong cung Càn, và cung Càn cũng thuộc hành Kim. Ở trường hợp riêng của sơn Càn, hai hệ này cho cùng một kết quả, nên không có gì để phân xử.

Nhưng với nhiều sơn khác thì hai câu trả lời khác nhau, và đó là chỗ dễ gây nhầm. Ví dụ một sơn mang tên địa chi có ngũ hành của địa chi ấy, nhưng lại nằm trong một cung có ngũ hành khác. Bài nào viết "sơn X thuộc hành Thổ" rồi vài dòng sau viết "sơn X thuộc cung hành Mộc" mà không khai hệ quy chiếu, sẽ làm người đọc tưởng tác giả tự mâu thuẫn. Cách viết đúng là luôn nói rõ: xét ngũ hành của tên gọi thì thuộc hành nào, xét ngũ hành của cung chứa nó thì thuộc hành nào. Hai câu này không đá nhau vì chúng trả lời hai câu hỏi khác nhau.

Với sơn Càn, cả hai hệ đều cho hành Kim, nên có thể nói gọn: Càn thuộc Kim, bất kể xét theo tên quái hay theo cung chứa nó.

Tam Nguyên long của sơn Càn là gì, và điều đó có ý nghĩa gì khi chọn sơn hướng?

Sơn Càn thuộc Thiên nguyên long. Trong ba sơn của hướng Tây Bắc, Tuất là Địa nguyên long, Càn là Thiên nguyên long, Hợi là Nhân nguyên long.

Tam Nguyên long là cách phân loại 24 sơn thành ba nhóm, dùng khi phối hợp sơn với hướng trong các phép lập hướng. Địa nguyên long, Thiên nguyên long và Nhân nguyên long không thay thế nhau được, vì mỗi nhóm ứng với một kiểu quan hệ khác nhau giữa sơn và hướng. Ba sơn trong cùng một cung tuy cùng nằm trong 45 độ của hướng Tây Bắc, nhưng khi đã chọn sơn Càn làm toạ, thì không thể đổi sang Tuất hay Hợi mà giữ nguyên kết quả luận giải, vì mỗi sơn có nguyên long riêng và nguyên long là một tham số đầu vào của phép phối hợp.

Nói cách khác, cùng một hướng Tây Bắc, ba sơn Tuất, Càn, Hợi là ba toạ độ khác nhau, và sự khác nhau ấy không bị xoá đi bởi việc chúng cùng cung. Đây là lý do trong thực hành, khi đo toạ một ngôi nhà hay một ngôi mộ, người ta phải xác định tới cấp sơn chứ không dừng ở cấp hướng.

Bát Trạch xếp sơn Càn vào đâu, và giới hạn của cách xếp ấy?

Trong Bát Trạch, cung Càn thuộc Tây tứ trạch. Nhóm Tây tứ trạch gồm bốn cung Càn, Khôn, Cấn, Đoài; nhóm còn lại là Đông tứ trạch gồm Khảm, Ly, Chấn, Tốn.

Cách xếp này dùng để đối chiếu cung của toạ nhà với cung mệnh của người, từ đó phân ra bốn hướng được coi là thuận và bốn hướng được coi là không thuận. Giới hạn của nó nằm ở chỗ Bát Trạch chỉ làm việc ở cấp cung 45 độ, chứ không phân biệt ba sơn bên trong một cung. Với Bát Trạch, Tuất, Càn và Hợi đều thuộc cung Càn, đều thuộc Tây tứ trạch, và Bát Trạch không có công cụ nào để tách ba sơn ấy ra. Muốn tách tới cấp sơn thì phải sang hệ khác, ví dụ Tam Nguyên long hoặc phi tinh.

Một giới hạn thứ hai: Bát Trạch là hệ dùng để so cung với mệnh, không phải hệ mô tả sơn Càn tự nó tốt hay xấu. Bản thân sơn Càn không mang sẵn nhãn cát hay hung; nhãn ấy chỉ xuất hiện khi đem cung Càn đặt cạnh một cung mệnh cụ thể.

Huyền Không phi tinh dùng sơn Càn như thế nào, và chỗ nào giữa các phái chưa thống nhất?

Huyền Không phi tinh dùng sơn Càn như một trong 24 toạ độ để lập tinh bàn: toạ của ngôi nhà hay ngôi mộ được xác định tới cấp sơn, rồi từ đó dựng bàn phi tinh theo vận, và luận theo quan hệ giữa các sao bay tới các cung.

Chỗ giữa các nhánh Huyền Không chưa thống nhất là cách gán âm dương cho từng sơn. Có nhánh gán âm dương theo quy tắc dựa trên vị trí sơn trong cung và loại nguyên long, có nhánh gán theo cách khác, và hệ quả là một số phép thuận phi hay nghịch phi có thể cho kết quả khác nhau giữa các nhánh. Đây là bất đồng có thật trong truyền thống, không phải chỗ bài này tự dựng ra.

Cần nói rõ thêm: bất đồng ấy nằm ở bước gán âm dương và hệ quả phi tinh, không nằm ở việc sơn Càn thuộc cung nào. Việc chia 24 sơn và gán mỗi sơn vào một cung hậu thiên là phần chung, không phái nào dùng hệ khác cho việc ấy. Ai viết "theo phái này thì sơn Càn thuộc cung khác" là viết sai, vì cung của sơn Càn trong bát quái hậu thiên chỉ có một.

Sai số đo đạc ảnh hưởng thế nào khi xác định sơn Càn?

Mỗi sơn chỉ rộng 15 độ, nên lệch một chút là sang sơn khác. Sơn Càn có hai mốc độ ở hai đầu là 307,5° và 322,5°. Phía dưới 307,5° là sơn Tuất, phía trên 322,5° là sơn Hợi.

Hệ quả thực hành: nếu kim la bàn chỉ 306°, toạ đang được ghi là Tuất chứ không phải Càn. Nếu kim chỉ 324°, toạ đang được ghi là Hợi. Chỉ khi kim nằm trong khoảng 307,5° tới 322,5° thì mới gọi là sơn Càn.

Vì biên rất hẹp, sai số do từ trường tại chỗ, do cấu trúc kim loại của toà nhà, do cách đặt la bàn, đều có thể đẩy kết quả sang sơn bên cạnh. Đây là lý do trong thực hành đo đạc, người ta thường đo nhiều lần ở nhiều điểm, và ghi nhận khoảng dao động thay vì chỉ lấy một số duy nhất. Một toạ nằm sát 307,5° hoặc sát 322,5° là toạ cần đo lại trước khi kết luận.

Phần nào của bài này là tri thức văn hoá chứ không phải dự báo?

Phần tri thức văn hoá gồm: cấu trúc 24 sơn và cách chia 15 độ, vị trí và khoảng độ của sơn Càn, cung Càn trong bát quái hậu thiên, việc Càn thuộc Thiên nguyên long, việc cung Càn thuộc Tây tứ trạch trong Bát Trạch, và cách Huyền Không dùng sơn làm toạ độ lập bàn. Đây là các quy ước có cấu trúc, kiểm tra được, và có thể đối chiếu giữa các tài liệu.

Phần không phải dự báo, nhưng cũng không nên đọc như dự báo: mọi liên hệ giữa sơn Càn với tài lộc, sức khoẻ, công danh hay quan hệ gia đình. Những liên hệ ấy thuộc tầng diễn giải văn hoá và niềm tin của từng truyền thống, không phải kết quả đo lường. Bài này không đưa ra cam kết nào về kết quả cụ thể cho bất kỳ ai chọn hay tránh sơn Càn.

Cách đọc hợp lý là tách hai tầng: tầng cấu trúc thì dùng để tra cứu và đo đạc, tầng diễn giải thì đọc như một phần của văn hoá phong thuỷ, có tham khảo, không thay thế cho quyết định dựa trên điều kiện thực tế của ngôi nhà và nhu cầu của người ở.

Bảng tra cứu nhanh: sơn Càn

Số liệu trong bảng khớp với kết quả các công cụ tra cứu trên Nhật Nguyệt.

Bài tổng quan chủ đề: Phong thủy là gì? Nguyên lý nền tảng và cách ứng dụng