Triệu Thị Trinh (Bà Triệu)
Triệu Thị Trinh, còn gọi là Triệu Trinh Nương, theo truyền thuyết sinh ngày 2 tháng 10 năm Bính Ngọ (âm lịch), tức 8/11/226 theo lịch Julius, tại vùng đất Quan Yên, nay thuộc huyện Yên Định, tỉnh Thanh Hóa. Bà là nữ anh hùng dân tộc, lãnh đạo cuộc khởi nghĩa chống ách đô hộ của nhà Đông Ngô vào năm 248.
Thân thế và bối cảnh
Triệu Thị Trinh lớn lên trong bối cảnh nhân dân sống khổ cực dưới ách bóc lột, đàn áp dã man của giặc Đông Ngô. Chứng kiến cảnh đó, bà đã nêu chí lớn: “Tôi chỉ muốn cưỡi cơn gió mạnh, đạp luồng sóng dữ, chém cá trường kình ở Biển Đông, lấy lại giang sơn, dựng nền độc lập, cởi ách nô lệ, chứ đâu chịu khom lưng làm tỳ thiếp cho người”.
Hoạt động khởi nghĩa
Bà Triệu cùng anh trai là Triệu Quốc Đạt bí mật chuẩn bị hậu cần, vũ khí, tập hợp hào kiệt và huấn luyện quân sĩ nhằm chống lại ách thống trị của phong kiến phương Bắc. Khi chính quyền đô hộ phát hiện, bà cùng quân sĩ rút lên Ngàn Nưa xây dựng căn cứ, chiến đấu và bảo vệ vững chắc căn cứ địa. Từ đó, nghĩa quân đánh chiếm thành Tư Phố, tiêu diệt chính quyền đô hộ của nhà Ngô ở quận Cửu Chân, rồi tiến ra bắc hợp quân với ba tướng họ Lý xây dựng, củng cố căn cứ Bồ Điền (nay thuộc xã Triệu Lộc, huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa).
Cuộc khởi nghĩa do bà lãnh đạo đã làm chấn động toàn cõi Giao Châu. Nhà Ngô cử Lục Dận chỉ huy 8.000 quân thiện chiến tấn công vào Cửu Chân. Dọc tuyến phòng thủ phía bắc sông Lèn đến cửa biển Thần Phù đã diễn ra khoảng 30 trận đánh không phân thắng bại. Trước sức mạnh của nghĩa quân, địch chuyển hướng vây hãm Bồ Điền. Trong trận quyết chiến tại căn cứ Bồ Điền, Bà Triệu hy sinh anh dũng tại núi Tùng vào ngày 22/2/248 (năm Mậu Thìn). Ba tướng họ Lý kiên cường chiến đấu và hy sinh đến người cuối cùng.
Ý nghĩa lịch sử
Theo đánh giá của lãnh đạo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thanh Hóa, khởi nghĩa Bà Triệu là một trong những trang sử vàng chói lọi trong lịch sử chống giặc ngoại xâm của dân tộc Việt Nam. Nữ anh hùng dân tộc Triệu Thị Trinh được xem là người kế tục xuất sắc sự nghiệp của Hai Bà Trưng, làm vẻ vang truyền thống yêu nước, khơi dậy và nuôi dưỡng ý chí bất khuất, kiên cường của các thế hệ phụ nữ Việt Nam, trao truyền bản lĩnh “giặc đến nhà đàn bà cũng đánh”. Dân tộc Việt Nam đời đời ghi nhớ công ơn và mãi mãi tự hào về vị liệt nữ anh hùng này.
Tưởng niệm
Hằng năm, Lễ hội đền Bà Triệu được tổ chức trọng thể tại Khu di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật quốc gia đặc biệt đền Bà Triệu (xã Triệu Lộc, huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa) để tưởng niệm và tri ân công đức của bà cùng các tướng lĩnh, nghĩa quân. Năm 2025, lễ kỷ niệm 1777 ngày mất của bà được tổ chức với nghi thức trình tấu chúc văn, dâng hương và chương trình nghệ thuật tái hiện cuộc khởi nghĩa.