Bao sái bàn thờ
Còn gọi: Xin phép lau dọn ban thờ, Rút tỉa chân nhang, Dọn bàn thờ cuối năm, Sái tịnh bàn thờ, Bao xái
- Tết Nguyên đán
Văn hoá và tín ngưỡng Ghi chép phong tục.
Theo tục, trước Tết gia chủ thắp hương xin phép thần linh, gia tiên rồi mới lau dọn bàn thờ, rút tỉa chân nhang; xong việc thì thắp hương mời các vị an vị. Lời khấn là lời xin phép và lời báo đã xong.
Tóm tắt
- Làm ngày nào
- Tháng Chạp, thường sau lễ cúng ông Công ông Táo ngày 23 và trước lễ tất niên
- Cúng ai
- Thần linh và gia tiên được thờ trên bàn thờ
- Nơi cúng
- Bàn thờ gia tiên
- Ai cúng
- Gia chủ, tắm gội sạch, ăn mặc chỉnh tề
Mỗi nhà, mỗi vùng có thể làm khác.
Mâm cúng
Hương, đèn, nến
- Hương (nhang)
Trà, rượu, nước
- Nước lau: rượu trắng, nước ấm pha gừng hoặc nước nấu thảo mộc thơm (đinh hương, hồi, quế)
Quả
- Trái cây (hoa quả)
Đồ vật
- Đồ dùng trong nhà
- Làm lúc nào
- Sau lễ cúng ông Công ông Táo 23 tháng Chạp và trước lễ tất niên; làm ban ngày
| Lễ vật | Số lượng | Chay, mặn | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Quả | |||
| Đĩa trái cây | Chay | ||
| Hương, đèn, nến | |||
| Hương | một nén khi xin phép, ba nén khi xong | Phải có | |
| Trà, rượu, nước | |||
| Nước lau: rượu trắng, nước ấm pha gừng hoặc nước nấu thảo mộc thơm (đinh hương, hồi, quế) | |||
| Đồ vật | |||
| Khăn, chổi dùng riêng cho bàn thờ | Phải có | ||
Nghi thức
- Thắp hươngThắp một nén hương, khấn xin phép thần linh, gia tiên
- Chuẩn bịChuẩn bị bàn sạch trải khăn để đặt đồ thờ
- Lau từ trên xuống dưới; bài vị, tượng thần Phật lau trước, của gia tiên lau sau
- Một tay giữ bát hương, tay kia rút từng chân nhang, để lại số lẻ
- Chân nhang rút ra đem hóa, tro rải ở nơi sạch
- Đặt đồ thờ về chỗ cũ, thay nước, thay hoa
- Thắp hươngThắp ba nén hương báo đã xong, mời thần linh, gia tiên an vị
Lưu ý
- An toàn (lửa, hoá vàng)Theo chuyên gia Phạm Cương (Dân trí), khi bao sái cần tắt nến, nhang, tránh hóa chất tẩy mạnh và cẩn thận để không làm đổ vỡ đồ thờ
Kiêng kỵ
- Việc làmKhông tự ý xê dịch bát hương, bài vị
- Việc làmKhông dùng chung khăn, chổi với việc hằng ngày
- Thời gianTránh làm buổi trưa (12 tới 13 giờ) và buổi tối
- Việc làmKhông dùng nước lạnh lau bài vị
Phong tục
Phan Kế Bính chép trong Việt Nam phong tục (1915) rằng cách Tết một vài hôm, ai nấy dọn dẹp nhà cửa, lau rửa đồ thờ.
Theo Báo Hà Tĩnh, nhiều gia đình giữ trình tự cúng tiễn Táo quân xong rồi mới bao sái: dân gian cho rằng sau lễ tiễn là lúc các vị tạm vắng, hợp để rút tỉa chân nhang, làm sạch bàn thờ; lau dọn, xê dịch đồ thờ trước lễ dễ bị xem là làm gián đoạn nghi lễ.
Chỗ các nguồn nói khác nhau
- Tro bát hương: có hướng dẫn ghi tục xưa lọc tro cũ rồi đổ lại, xúc từng thìa chứ không đổ ụp; có hướng dẫn nói về việc thay tro và rải tro chân nhang xuống sông hoặc gốc cây
Hỏi đáp
Bao sái bàn thờ là gì?
Bao sái là lau dọn bàn thờ, rút tỉa chân nhang trước Tết: theo Vietnam+, gia chủ thắp hương xin phép thần linh, tổ tiên, lau đồ thờ bằng nước ngũ vị hương hoặc rượu gừng từ trên xuống, rút bớt chân nhang, sắp lại đồ thờ, rồi khấn báo đã xong và mời các vị trở lại bàn thờ.
Bao sái bàn thờ cuối năm vào ngày nào?
Theo Vietnam+, Dân trí và VTC News, việc này thường làm sau lễ cúng ông Công ông Táo, từ ngày 23 tháng Chạp trở đi, và xong trước 30 Tết. Báo Hà Tĩnh ghi việc này làm ban ngày, tránh khoảng 12 tới 13 giờ trưa và buổi tối.
Bao sái bàn thờ xong có phải thắp hương không?
Có. Theo Báo Hà Tĩnh, lau dọn xong gia chủ thắp ba nén hương báo đã xong, mời thần linh và gia tiên an vị; Vietnam+ cũng ghi sau khi hoàn tất, gia chủ khấn báo đã lau dọn xong và mời các vị trở lại bàn thờ.
Rút tỉa chân nhang để lại mấy chân?
Theo VTC News, giữ lại một số chân hương lẻ như 3, 5 hoặc 7 chân trong bát hương, tùy phong tục gia đình; chân hương rút ra đặt gọn trên khay rồi mang đi hóa ở nơi sạch, tro có thể rải xuống sông, suối hoặc bón cây.
Lau bàn thờ cuối năm bằng nước gì?
Theo VTC News, dùng nước ấm, rượu gừng hoặc nước thơm nấu từ lá bưởi, quế, hồi; tuyệt đối không dùng nước lạnh hay hóa chất tẩy rửa mạnh. Báo Hà Tĩnh ghi có thể dùng nước thảo dược như đinh hương, hồi, quế, hoặc rượu trắng.
Cộng đồng và vùng
Đọc thêm về bao sái bàn thờ
Nguồn
- Văn khấn bao sái bàn thờ sau khi cúng ông Công ông Táo (baohatinh.vn)
- Dọn bàn thờ trước hay sau khi cúng ông Táo (docungtamlinh.com.vn)
- Tỉa chân nhang trước hay sau cúng tất niên (docungtamlinh.com.vn)
- Cách dọn bàn thờ ngày Tết (vankhan.vn)
- Tập tục truyền thống trong các ngày lễ Tết (vankhan.vn)
- Văn khấn bao sái ban thờ và nguyên tắc để thực hành nghi lễ đúng cách (dantri.com.vn)
- Thờ cúng tổ tiên ngày Tết, nếp nhà gìn giữ qua bao thế hệ (vietnamplus.vn)
- Cách rút tỉa chân hương và vệ sinh bàn thờ cuối năm (vtcnews.vn)
- Việt Nam phong tục, mục XII Tứ thời tiết lạp, Phan Kế Bính, 1915 (vi.wikisource.org)
Thuộc bộ dữ liệu mở Loại lễ cúng Việt Nam và Nghi thức cúng Việt Nam, giấy phép CC BY 4.0.
Xem các lễ khácGiỗ chạp, Tết, nhà cửa, làm ăn, vòng đời, lễ làng và lễ các dân tộc.Mở