Lễ Chúc thực, cúng cơm cho người mới mất
Còn gọi: Dâng cơm, Triêu tịch điện, Triệu tịch điện văn, Chiêu tịch diện, Cúng cơm trong 100 ngày, Hiến thực, Tiến linh
- Tang ma
Mỗi nhà, mỗi vùng có thể làm khác.
Lễ Chúc thực, cúng cơm cho người mới mất là gì, làm khi nào?
Chúc thực là lễ dâng cơm cho người mới mất khi linh cữu còn để ở nhà; sau đó, bài khấn triệu tịch điện văn dùng cho việc cúng cơm trong 100 ngày[1].
Phan Kế Bính ghi tế thành phục xong thì mỗi ngày buổi sớm, buổi chiều cúng cơm, gọi là chiêu tịch diện; chôn rồi, ngày nào cũng cúng cơm hai buổi cho tới tuần tốt khốc 100 ngày, tuần ấy tế lễ một tiệc rồi thôi không cúng hai buổi nữa[2].
Cần chuẩn bị những gì?
- Nơi cúngNhà đại gia cúng theo lối rước hồn bạch giữa linh sàng (chỗ giường nằm) và linh tọa; nhà thường chỉ cúng ở linh tọa[2].
- Cúng tới bao giờTheo Phan Kế Bính, việc cúng hai buổi thôi ở tuần tốt khốc 100 ngày[2]; Gia lễ giản yếu ghi tục thường tính tốt khốc từ khi táng trở đi đủ 3 tháng 10 ngày[3]. Theo một lời đáp trong nhà Phật, theo tinh thần đạo Phật chỉ cúng cơm tới hết 49 ngày, sang ngày 50 không cần cúng nữa[4].
Lễ vật, mâm cúng
Theo nghi thức Phật giáo, mỗi ngày sáng cúng trà, trưa và chiều cúng cơm[5].
Ở Nam Bộ xưa, các bữa cúng lúc quan tài còn ở nhà dọn ba chén cơm; theo Lê Văn Phát mà báo Giác Ngộ dẫn, chén giữa cắm một đôi đũa, hai chén hai bên mỗi chén một chiếc đũa[6].
Cả nước
Dân gian
| Lễ vật | Chay, mặn | Ghi chú |
|---|---|---|
| Đồ vật | ||
| Chậu nước, khăn mặt, cau trầu buổi sáng | Chay | Phụng như khi người còn sống |
| Khác | ||
| Cơm, canh, vài món theo bữa ăn của nhà | ||
| Trà, rượu, nước | ||
| Hương, đèn, nước, trà hoặc rượu | Chay | |
Các bước làm lễ
- Buổi sáng, con cháu bưng chậu nước, khăn mặt, cau trầu vào chỗ giường nằm, khóc ba tiếng, rước hồn bạch ra linh tọa rồi mới dâng cúng[2].
- Con trai trưởng, hay cháu đích tôn, đọc văn khấn chúc thực trước linh vị[1].
- Buổi tối dâng cúng xong, lại rước hồn bạch vào linh sàng, buông màn, đắp chăn rồi mới ra[2].
- Sau khi chôn, ngày nào cũng cúng cơm hai buổi; tới tuần tốt khốc 100 ngày tế một tiệc rồi thôi[2].
Vì sao làm như vậy?
Phan Kế Bính giải thích lễ cúng cơm sớm chiều là thờ người mất như khi người còn sống[2]. Theo Lê Văn Phát mà báo Giác Ngộ dẫn, chén giữa cắm đôi đũa để người mất ăn phần cơm của mình cho thuận, còn hai chén bên dành cho "kem" (theo tục truyền là quỷ câu hồn) mỗi chén một chiếc đũa để kem ăn chậm, không giành được phần của người mất[6].
Mỗi vùng làm khác nhau thế nào?
- Nam Bộ, lúc quàn tại nhàLý Việt Dũng tả lễ triêu tịch là cúng cơm ngày hai bữa sáng tối trong thời gian còn quàn hòm tại nhà; mỗi bữa, thân nhân trong nhà tới quỳ trước quan tài để sư tụng kinh và đọc bài văn tế Triêu tịch[7].
- Nam Bộ, sau khi an tángHuỳnh Ngọc Trảng viết trên báo Giác Ngộ: sau khi an táng, ngày ngày tang chủ cúng cơm ba hoặc hai bữa, gọi là lễ hiến thực; ngày sóc, vọng (mùng một và rằm) dọn cỗ bàn trọng hậu hơn, gọi là cúng tuần; lễ hiến thực dứt sau 100 ngày, vào dịp tốt khốc[6].
- Theo nghi thức Phật giáoCác lễ cúng hằng ngày làm theo nghi đơn giản gọi là tiến linh; gần ngày đưa đám có triêu điện buổi sáng, thường dành cho bà con đọc ai điếu, lời từ biệt, và tịch điện buổi tối, dành cho con cháu nội tộc nói lên ơn nghĩa của người mất[5].
Chuẩn bị văn khấn
Khi linh cữu còn ở nhà đọc bài khấn chúc thực, trong 100 ngày đọc bài triệu tịch điện văn; cả hai do con trai trưởng, hay cháu đích tôn, đọc, xưng vâng theo lệnh mẹ (hay cha) và các chú bác, lạy Thành hoàng, Táo quân, gia tiên trước rồi đọc trước linh vị "Hiển... chân linh"[1]. Bài triệu tịch điện văn đổi lời theo người mất: "Thương nhớ phụ thân" hay "Thương nhớ mẫu thân"[1].
Ở Nam Bộ, nhà sư đọc Triêu tịch văn bằng âm Hán Việt ở mỗi bữa cúng cơm, xưng phụ thân hay mẫu thân theo người mất[7].
Văn khấn lễ Chúc thực, cúng cơm cho người mới mất5 bài, giữ nguyên chữ, có chỗ điền tên và địa chỉ.MởCộng đồng và vùng
Nguồn
- Văn khấn trong lễ tang (vankhan.vn)
- Việt Nam phong tục, thiên I chương IX Tang ma (vi.wikisource.org)
- Gia lễ giản yếu, phần Lễ tang (vi.wikisource.org)
- Sau 49 ngày, có cần để bàn vong và cúng cơm hàng ngày? (phatgiao.org.vn)
- Nghi thức tang lễ theo truyền thống Phật giáo (phatgiao.org.vn)
- Sự hỗn dung văn hóa trong tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên ở Nam bộ (giacngo.vn)
- Lý Việt Dũng, Nghi thức và văn cúng đám tang ở Nam Bộ, Tạp chí Nghiên cứu và Phát triển, số 2 (73), 2009 (vjol.info.vn)
Thuộc bộ dữ liệu mở Loại lễ cúng Việt Nam và Nghi thức cúng Việt Nam, giấy phép CC BY 4.0.
Xem các lễ khácGiỗ chạp, Tết, nhà cửa, làm ăn, vòng đời, lễ làng và lễ các dân tộc.Mở