Lễ cúng xóm
Còn gọi: Tất niên xóm, Cúng tất niên xóm, Cúng xóm đầu năm, Chạp miếu, Cúng Kỳ yên, Chạp miễu, Cúng đáo lệ
- Làm ăn, buôn bán
Văn hoá và tín ngưỡng Ghi chép phong tục.
Cúng xóm là lễ tất niên của một xóm, một tổ dân phố: trước cúng đất tạ ơn thần và các bậc tiền nhân, sau là bữa ăn chung của bà con. Báo chí tả lệ này nhiều nhất ở Đà Nẵng, Quảng Nam và viết nó phổ biến ở miền Trung, miền Nam.
Tóm tắt
- Làm ngày nào
- Hạ tuần tháng Chạp (tất niên xóm); có nơi cúng đầu năm
- Cúng ai
- Thổ địa, Thành hoàng, các tiền nhân khai đất lập làng; chiến sĩ trận vong và người đã khuất của xóm
Mỗi nhà, mỗi vùng có thể làm khác.
Mâm cúng
Vùng:
Cả nước
- Làm lúc nào
- Cuối tháng Chạp, trước Tết
- Đặt lễ ở đâu
- Chỗ thuận tiện trong xóm, tổ dân phố
- Ai cúng
- Người cao tuổi, có uy tín nhất trong xóm chủ trì
| Lễ vật | Chay, mặn |
|---|---|
| Quả | |
| Mâm ngũ quả | Chay |
| Hương, đèn, nến | |
| Hương hoa, đèn nến | |
| Vàng mã | |
| Giấy tiền vàng mã | |
| Trầu cau | |
| Trầu cau | Chay |
| Trà, rượu, nước | |
| Rượu, trà | Chay |
| Xôi, bánh | |
| Bánh chưng (miền Bắc) hoặc bánh tét (miền Nam) | Mặn |
| Món mặn | |
| Mâm cỗ mặn hoặc cỗ chay | Mặn |
Miền Trung
Nam Trung Bộ, Đà Nẵng, Quảng Nam, Dân gian
- Làm lúc nào
- Hạ tuần tháng Chạp: làng Phước Hưng cúng ngày 23, miếu Nhỏ làng Hòa Mỹ ngày 24, miếu Tam vị làng Hòa Phú ngày 25; tổ dân phố chọn thứ Bảy, Chủ nhật tiện cho mọi nhà. Xưa có lệ không cúng tất niên sau 23 tháng Chạp. Có nơi cúng xóm sau tiết lập xuân
- Đặt lễ ở đâu
- Ở làng: tại miếu của làng. Ở phố: bàn lễ đặt giữa đường hoặc ngã ba trong khu dân cư
- Ai cúng
- Chủ bái (chánh bái) của xóm, đàn ông mặc áo dài khăn đóng; các nhà góp tiền, góp công
| Lễ vật | Chay, mặn | Ghi chú |
|---|---|---|
| Món mặn | ||
| Đầu heo | Mặn | Tổ 7 Khuê Trung |
| Xôi, bánh | ||
| Xôi, chè | Chay | |
| Món chay | ||
| Khoai, môn | Chay | Sản vật nhà nông |
| Hương, đèn, nến | ||
| Hương đèn, hoa quả, trà | Chay | |
Nghi thức
Dùng chung cả nước, Dân gian
- Cúng đất, tạ ơn Thổ địa, Thành hoàng và các tiền nhân khai đất lập làng
- Tưởng nhớ chiến sĩ trận vong và người đã khuất
- Người chủ trì đọc văn cúng, lạy cầu cho cả xóm
- Dọn tiệc tất niên, đọc lời phát biểu, cùng nâng ly
Nam Trung Bộ, Đà Nẵng, Quảng Nam, Dân gian
- Tổ trưởng, trưởng thôn tới từng nhà vận động đóng góp
- Phụ nữ nấu mâm cúng và bữa ăn chung
- Bày lễ, chủ bái khấn, trong lời khấn gọi tên xứ đất xưa của xóm (như "Đồng Bé xứ", "Bàu Đưng xứ")
- Ở làng: cắt cử người lo hương khói các nơi thờ tự trong năm
- Cả xóm ngồi ăn tất niên
Cộng đồng và vùng
Nguồn
- Văn khấn tất niên xóm, tổ dân phố (hoatieu.vn)
- Cúng xóm tất niên (baophapluat.vn)
- Tất niên xóm (baophapluat.vn)
- Cúng xóm cuối năm (daidoanket.vn)
- Tá thổ (baoquangnam.vn)
Thuộc bộ dữ liệu mở Loại lễ cúng Việt Nam và Nghi thức cúng Việt Nam, giấy phép CC BY 4.0.
Xem các lễ khácGiỗ chạp, Tết, nhà cửa, làm ăn, vòng đời, lễ làng và lễ các dân tộc.Mở