Cúng Tết Đoan ngọ
Còn gọi: Tết giết sâu bọ, Mùng 5 tháng 5, Tết Đoan dương, Tết nửa năm
- Tiết lễ trong năm
Văn hoá và tín ngưỡng Ghi chép phong tục.
Theo tục, mùng 5 tháng 5 là Tết Đoan ngọ, dân gian gọi là tết giết sâu bọ; các nhà cúng gia tiên bằng rượu nếp, bánh tro và hoa quả đầu mùa. Món cúng mỗi miền một khác: miền Bắc cơm rượu, bánh gio; miền Trung có thịt vịt, chè kê; miền Nam có bánh ú, chè trôi nước.
Tóm tắt
- Làm ngày nào
- Mùng 5 tháng 5 âm lịch, vào giờ Ngọ
- Năm nay (2026)
- Năm sau (2027)
- Cúng ai
- Thần linh trong nhà; gia tiên nội ngoại; tiền chủ, hậu chủ
- Nơi cúng
- Bàn thờ gia tiên
Mỗi nhà, mỗi vùng có thể làm khác.
Mâm cúng
Hương, đèn, nến
- Hương (nhang)
Hoa
- Hoa tươi
Trà, rượu, nước
- Nước sạch
- Rượu nếp (cơm rượu)
Quả
- Mận
- Hồng xiêm
- Dưa hấu
- Vải
- Chuối
Xôi, bánh
- Bánh gio (bánh tro)
Vàng mã
- Vàng mã
Cả nước
- Làm lúc nào
- Mùng 5 tháng 5 âm lịch, làm vào giờ Ngọ (11 đến 13 giờ)
- Giờ theo tục
- giờ Ngọ, 11 đến 13 giờ
| Lễ vật | Chay, mặn |
|---|---|
| Hương, đèn, nến | |
| Hương, hoa, vàng mã | |
| Trà, rượu, nước | |
| Nước | Chay |
| Rượu nếp (cơm rượu) | |
| Quả | |
| Hoa quả đầu mùa: mận, hồng xiêm, dưa hấu, vải, chuối | Chay |
| Xôi, bánh | |
| Bánh tro (bánh gio) | Chay |
Miền Bắc
| Lễ vật | Chay, mặn | Ghi chú |
|---|---|---|
| Trà, rượu, nước | ||
| Cơm rượu nếp cái hoa vàng hoặc rượu nếp cẩm | Có nơi ghi là thành phần bắt buộc với người xứ Bắc | |
| Xôi, bánh | ||
| Bánh gio (bánh tro) ăn với mật mía | Chay | |
| Quả | ||
| Mận, vải thiều và quả đúng mùa | Chay | |
| Hương, đèn, nến | ||
| Hương, hoa tươi, vàng mã | ||
Miền Trung
| Lễ vật | Chay, mặn | Ghi chú |
|---|---|---|
| Món mặn | ||
| Thịt vịt | Mặn | Theo quan niệm ở đây thịt vịt tính mát; mùng 5 tháng 5 cũng là mùa vịt |
| Xôi, bánh | ||
| Chè kê ăn với bánh tráng vừng | Chay | Không có ở mọi tỉnh; có nơi ghi là món của người xứ Quảng |
| Trà, rượu, nước | ||
| Cơm rượu nếp ép thành khối vuông | ||
| Hương, hoa tươi, trái cây, vàng mã, trà rượu | Chay | |
Miền Nam
| Lễ vật | Chay, mặn | Ghi chú |
|---|---|---|
| Xôi, bánh | ||
| Bánh ú Bá Trạng (bánh ú nước tro) | Chay | Hình chóp, lớn hơn bánh tro miền Bắc |
| Chè trôi nước | Chay | Chan nước đường và nước cốt dừa |
| Trà, rượu, nước | ||
| Cơm rượu vo viên tròn | ||
| Quả | ||
| Trái cây, thường có vải thiều | Chay | |
| Hương, đèn, nến | ||
| Hương, hoa tươi, vàng mã | ||
Nghi thức
- Bày lễBày lễ lên bàn thờ gia tiên
- KhấnThắp hương, khấn vào giờ Ngọ
- Sáng sớm theo tục ăn rượu nếp, hoa quả để "giết sâu bọ"
Kiêng kỵ
- Việc làmBáo Quốc tế và một số hướng dẫn ghi trong ngày này kiêng để giày dép lộn xộn, kiêng làm rơi tiền bạc
Phong tục
Theo Báo Văn Hóa, "Đoan" là bắt đầu, "Ngọ" là khoảng 11 đến 13 giờ, nên nhiều nhà chọn giờ Ngọ dâng hương; người Việt còn gọi đây là Tết giữa năm, trùng lúc kết thúc vụ chiêm, mang ý nghĩa tạ ơn trời đất, tổ tiên.
Theo tục, sáng sớm mồng 5 tháng 5 người ta ăn rượu nếp, hoa quả để "giết sâu bọ". Phan Kế Bính (1915) tả sáng ấy ăn rượu nếp, trứng luộc, đào, mận, dưa hấu, giữa trưa làm cỗ cúng gia tiên, và ghi người Việt theo tết này nhưng không cúng Khuất Nguyên.
Chỗ các nguồn nói khác nhau
- Báo Quốc tế, Báo Văn Hóa và một số hướng dẫn ghi món riêng của miền Trung là thịt vịt, chè kê; hướng dẫn của Phật giáo ghi miền Trung có bánh ú tro, chè kê ở một số địa phương
Hỏi đáp
Tết Đoan ngọ cúng gì?
Mâm cúng gia tiên ngày Tết Đoan ngọ thường có rượu nếp (cơm rượu), bánh tro (bánh gio), hoa quả đầu mùa như mận, vải, dưa hấu, cùng hương, hoa, vàng mã, nước. Món cúng mỗi miền một khác.
Mâm cúng Tết Đoan ngọ miền Bắc có gì?
Mâm cúng Đoan ngọ miền Bắc có cơm rượu nếp cái hoa vàng (hoặc rượu nếp cẩm), bánh gio ăn với mật mía và quả đúng mùa như mận, vải thiều, cùng hương, hoa tươi, vàng mã.
Mâm cúng Tết Đoan ngọ miền Trung có gì?
Mâm cúng Đoan ngọ miền Trung có thêm thịt vịt, vì người dân quan niệm thịt vịt tính mát; nhiều địa phương có chè kê ăn với bánh tráng vừng; cơm rượu nếp thường ép thành khối vuông.
Mâm cúng Tết Đoan ngọ miền Nam có gì?
Mâm cúng Đoan ngọ miền Nam bên cạnh hương hoa, trái cây (thường có vải thiều) và cơm rượu có hai món gần như không thể thiếu là bánh ú Bá Trạng và chè trôi nước; cơm rượu thường vo thành viên tròn nhỏ.
Tết Đoan ngọ cúng vào giờ nào?
Theo tục, lễ cúng Tết Đoan ngọ làm vào giờ Ngọ (11 đến 13 giờ) ngày mồng 5 tháng 5 âm lịch; Phan Kế Bính (1915) cũng ghi giữa trưa hôm ấy làm cỗ cúng gia tiên.
Tết Đoan ngọ cúng ai?
Lễ Đoan ngọ ở nhà cúng thần linh trong nhà và gia tiên: bài khấn mời Thành hoàng, Thổ địa, Táo quân cùng các vị thần, rồi mời tổ tiên nội ngoại về thụ hưởng lễ vật.
Cộng đồng và vùng
Đọc thêm về cúng Tết Đoan ngọ
Nguồn
- Văn khấn Tết Đoan Ngọ (vankhan.vn)
- Văn khấn Tết Đoan Ngọ mùng 5 tháng 5 (tuvi.vn)
- Cúng Tết Đoan Ngọ 2026: Văn khấn và lễ vật (docungtamlinh.com.vn)
- Tết Đoan Ngọ: Mâm cúng ba miền khác nhau thế nào? (baovanhoa.vn)
- Văn khấn Tết Đoan Ngọ (mùng 5 tháng 5 Âm lịch) (baoquocte.vn)
- Việt Nam phong tục, mục XII Tứ thời tiết lạp, Phan Kế Bính, 1915 (vi.wikisource.org)
- Tết Đoan ngọ: một nếp thương trong văn hóa Việt (phatgiao.org.vn)
Thuộc bộ dữ liệu mở Loại lễ cúng Việt Nam và Nghi thức cúng Việt Nam, giấy phép CC BY 4.0.
Xem các lễ khácGiỗ chạp, Tết, nhà cửa, làm ăn, vòng đời, lễ làng và lễ các dân tộc.Mở