Thắp hương, khấn gia tiên ngày thường
Còn gọi: Văn khấn thờ cúng gia tiên, Xin gia tiên phù hộ, Cáo gia tiên, Thắp hương gia tiên hằng ngày
- Gia tiên, giỗ chạp
Văn hoá và tín ngưỡng Ghi chép phong tục.
Theo tục, ngoài ngày giỗ Tết, con cháu vẫn thắp hương ở ban thờ gia tiên vào ngày thường và mỗi khi nhà có việc, để tưởng nhớ và cáo trình với tổ tiên. Lễ vật tuỳ hoàn cảnh, lời khấn nói rõ ngày tháng, tên người khấn, lý do và người được mời.
Tóm tắt
- Làm ngày nào
- Bất kỳ ngày nào gia đình thắp hương ở ban thờ gia tiên: ngày thường, ngày sóc vọng, hay khi nhà có việc muốn cáo trình (cưới hỏi, sinh con, làm nhà, đi xa, thi cử)
- Cúng ai
- Tổ tiên nội ngoại, ông bà, cha mẹ và các hương linh thờ ở ban thờ gia tiên
- Nơi cúng
- Bàn thờ gia tiên
- Ai cúng
- Gia trưởng hoặc người nối việc phụng thờ, quần áo chỉnh tề
Mỗi nhà, mỗi vùng có thể làm khác.
Mâm cúng
.jpg){kind=link}
.jpg){kind=link}
- Làm lúc nào
- Ngày sóc, ngày vọng, ngày tuần tiết, hoặc khi trong nhà có việc hiếu hỉ muốn cáo với tổ tiên
| Lễ vật | Chay, mặn | Ghi chú |
|---|---|---|
| Hương, đèn, nến | ||
| Hương, đèn nến | ||
| Hoa | ||
| Hoa tươi, trái cây | Chay | |
| Trà, rượu, nước | ||
| Nước sạch, trà hoặc rượu | Chay | Có nơi ghi tuỳ nếp nhà, không bắt buộc |
| Trầu cau | ||
| Trầu cau | Chay | Tuỳ nhà. Khi nhà có tục dâng trầu cau |
| Khác | ||
| Mâm cơm chay hoặc mặn | Tuỳ nhà. Ngày thường có thể chỉ một bình hoa, đĩa quả, chén nước | |
Nghi thức
- Bày lễBày lễ lên ban thờ, thắp đèn nến
- Thắp hươngThắp hương cắm vào bát hương, đứng trước ban thờ vái ba vái rồi khấn
- KhấnKhấn rõ ngày tháng, tên người khấn, nơi ở, lý do làm lễ và những vị được mời
- KhấnKhấn xong lễ bốn lễ rưỡi và ba vái; ngày nay có thể vái bốn vái dài, ba vái ngắn thay lễ
- Chờ tàn hươngChờ tàn một tuần hương thì lễ tạ, hoá vàng (nếu có), hạ lễ
Lưu ý
- Thay thế khi thiếuPhan Kế Bính ghi lễ tuỳ việc to nhỏ, nhà phong nhà kiệm: có thể là bò lợn, vài mâm cỗ, hoa quả bánh trái, hay chỉ bát cơm cái trứng, con cá bát canh
Kiêng kỵ
- Việc làmCỗ bàn nấu xong đem cúng gia tiên trước, chưa cúng thì không ai đụng tới
Phong tục
Theo Phan Kế Bính (1915), nhà thường dân không có nhà thờ riêng thì thờ tổ tiên ngay tại nhà mình ở, và nghèo thế nào cũng có một bàn thờ.
Chỗ các nguồn nói khác nhau
- Phan Kế Bính (1915) ghi lễ cáo gia tiên thế nào cũng phải có cơi trầu, bát nước trong, một hồ rượu mới là thành lễ; nhiều hướng dẫn hiện nay ghi nước, trà hay rượu và trầu cau tuỳ nếp nhà, không bắt buộc
Hỏi đáp
Ngày thường thắp hương gia tiên cần lễ vật gì?
Không có một mâm cố định: có hướng dẫn ghi ngày thường chỉ một bình hoa nhỏ, đĩa quả và chén nước sạch cũng thành lễ; có hướng dẫn ghi khi cần có thể chỉ một nén hương và một chén nước lạnh. Phan Kế Bính (1915) thì ghi lễ cáo gia tiên thế nào cũng phải có cơi trầu, bát nước trong, một hồ rượu.
Cộng đồng và vùng
Nguồn
- Văn khấn Thờ cúng gia tiên (vankhan.vn)
- Việt Nam phong tục, Phần I, mục IV. Phụng sự tổ tôn, Phan Kế Bính, 1915 (vi.wikisource.org)
Thuộc bộ dữ liệu mở Loại lễ cúng Việt Nam và Nghi thức cúng Việt Nam, giấy phép CC BY 4.0.
Xem các lễ khácGiỗ chạp, Tết, nhà cửa, làm ăn, vòng đời, lễ làng và lễ các dân tộc.Mở