Tới nội dung

Cúng giao thừa ngoài trời

Còn gọi: Lễ Trừ tịch, Cúng hành khiển, Văn khấn giao thừa ngoài trời

  • Tết Nguyên đán

Văn hoá và tín ngưỡng Ghi chép phong tục.

Văn khấn cúng giao thừa ngoài trời3 bài, giữ nguyên chữ, có chỗ điền tên và địa chỉ.

Theo phong tục, lúc giao thừa các gia đình làm hai lễ: một mâm ngoài trời tiễn vị quan Hành khiển coi việc năm cũ và đón vị của năm mới, một lễ trong nhà trước ban thờ gia tiên. Các bản văn khấn chia theo hai nơi cúng ấy.

Tóm tắt

Làm ngày nào
Đêm 30 (hoặc 29) tháng Chạp, lúc chuyển sang giờ Tý ngày mùng một Tết
Cúng ai
Quan Hành khiển năm cũ và năm mới cùng các thần
Nơi cúng
Sân, ngoài trời, Trước cửa nhà
Ai cúng
Người chủ gia đình

Mỗi nhà, mỗi vùng có thể làm khác.

Mâm cúng

Cận cảnh đĩa thanh long và chuối, đĩa xôi màu đỏ, bánh gói lá và xấp giấy tiền vàng đặt trên bàn.
Lễ cúng giao thừa trời đất trong một nhà ở Đông Hà, đêm giao thừa Tết năm 2017.Ảnh: Phương Huy, Wikimedia Commons (phạm vi công cộng)
Vùng:

Cả nước

Dân gian, Cúng ngoài trời

Làm lúc nào
Đúng lúc giao thừa
Giờ theo tục
từ 23 giờ đêm 30 tới trước 1 giờ ngày mùng 1
Lễ vậtChay, mặnGhi chú
Hương, đèn, nến
Hương, hoa, đèn nếnPhải có
Trầu cau
Trầu cauChay
Vàng mã
Quần áo, mũ thần linh (đồ mã)
Món mặn
Thủ lợn luộcMặn
Gà trống luộcMặn
Xôi, bánh
XôiChay
Bánh chưngMặn
Mứt kẹo, gạo muốiChayTuổi Trẻ kể mứt kẹo; VnExpress kể gạo muối trong mâm đầy đủ hơn của nhiều nhà ngày nay
Trà, rượu, nước
Rượu

Miền Trung

Dân gian

Làm lúc nào
Đêm giao thừa
Lễ vậtChay, mặn
Hương, đèn, nến
Hương hoa, đèn nến, trầu cau, trà rượu, mâm ngũ quảChay
Xôi, bánh
Bánh chưng hoặc bánh tétMặn
Món mặn
Gà luộc, giò lụa, miến, thịt heo, cá khoMặn

Huế, Huế, Dân gian

Làm lúc nào
Tối 30 Tết, sau lễ rước ông Táo lúc đầu đêm; đúng 0 giờ thắp nhang rước thần năm mới
Giờ theo tục
0 giờ
Lễ vậtChay, mặnGhi chú
Hương, đèn, nến
Bát nhang, hương đèn
Hoa
Hoa, mâm ngũ quảChay
Vàng mã
Giấy vàng bạc
Đồ mã: áo quần, hia, mão cho thiên binhÁo giấy màu vàng, tượng trưng trang phục của Đại Vương
Xôi, bánh
Xôi, chèChayNhà có tục ăn chay sáng mùng 1 thì tối 30 không cúng mặn, chỉ một mâm xôi, chè
Món mặn
Con gàMặnNhà không kiêng cữ thì thêm, với niềm tin con gà gọi mặt trời chiếu sáng cả năm

Miền Nam

Nam Bộ (nguồn không nói rõ hơn), Dân gian

Làm lúc nào
Lúc giao thừa
Lễ vậtChay, mặnGhi chú
Hương, đèn, nến
Hương, hoa, đăng, trà, trái, thựcChay
Xôi, bánh
Xôi nếpChayCó gia đình cúng, mang ý nghĩa kết dính, bền chặt
Gạo, muối
Đĩa muối gạoChayKhông ít gia đình đặt thêm

Nghi thức

Dùng chung cả nước, Dân gian, Cúng ngoài trời

  1. KhấnTrước giờ Tý làm lễ tiễn quan đương niên cũ rồi đón quan đương niên mới
  2. Thắp hươngChủ gia đình thắp đèn nến, rót rượu, khấn trước án
  3. KhấnKhấn danh vị vị Hành khiển của năm (12 vị luân phiên theo 12 con giáp)
  4. Hoá vàngHết ba tuần hương thì hóa tờ văn khấn cùng vàng mã
  5. KhấnXong lễ ngoài trời, gia chủ vào nhà khấn Thổ Công và gia tiên

Miền Trung, Dân gian

  1. KhấnMâm ngoài trời tiễn vị thần cai quản năm cũ và nghênh đón vị thần mới
  2. KhấnMâm trong nhà dâng gia tiên

Huế, Huế, Dân gian

  1. Hoá vàngĐốt đồ mã và giấy vàng bạc; theo quan niệm, lễ tối 30 là tiễn các quan nhà trời năm cũ, đón người mới xuống cai quản
  2. KhấnĐúng 0 giờ chủ nhà thắp ba nén nhang khấn lạy, rước thần năm mới vào nhà

Nam Bộ (nguồn không nói rõ hơn), Dân gian

  1. Bày lễBày hoa, trái theo lối "Đông bình Tây quả": bình hoa phía Đông, đĩa trái cây phía Tây
  2. KhấnCúng ngoài trời tiễn vị thần cũ, nghênh đón vị thần mới
  3. KhấnXong lễ ngoài trời, vào nhà cúng gia tiên, mời ông bà về ăn Tết

Lưu ý

  • Chay hay mặnNhà thờ Phật có thể bày mâm chay cúng Phật, nhưng theo tập quán vẫn có mâm mặn riêng cho thần linh; các chùa cúng giao thừa bằng đồ chay

Kiêng kỵ

Dùng chung cả nước, Dân gian, Cúng ngoài trời

  • Việc làmNgười khấn ăn mặc chỉnh tề, kín đáo; không mặc quần đùi, áo sát nách khi ra khấn

Huế, Huế, Dân gian

  • Việc làmTối giao thừa người Huế ngại ra đường, sợ mang tiếng "đạp đất" đầu năm cho nhà người khác

Phong tục

Phan Kế Bính (1915) chép: tục tin rằng mỗi năm có một ông Hành khiển coi việc nhân gian, hết năm thần nọ bàn giao cho thần kia, nên cúng tế để tiễn ông cũ, đón ông mới; nửa đêm 30 rạng ngày mồng một, ở thành phố nhà nào cũng bày hương án giữa sân, ở thôn quê các xóm tế giao thừa ở điếm sở.

Theo Báo Tuổi Trẻ, lễ giao thừa cúng ngoài trời vì người xưa hình dung lúc bàn giao, quan quân nhà trời đi lại tấp nập trên không trung, không kịp vào nhà, nên các gia đình đưa xôi gà, bánh trái, hoa quả, toàn đồ ăn nguội ra ngoài trời cúng.

Hỏi đáp

Mâm cúng giao thừa ngoài trời gồm những gì?

Theo VnExpress, mâm cơ bản gồm một đĩa xôi, một con gà luộc, trầu cau, rượu, nước, hoa tươi, vàng mã và mũ áo dành cho thần linh; nay nhiều nhà bày đầy đủ hơn với giò chả, bánh chưng, gạo muối, hoa quả, bánh kẹo. Báo Tuổi Trẻ kể lễ xưa có thủ lợn hoặc con gà, bánh chưng, mứt kẹo, trầu cau, hoa quả, rượu nước, vàng mã.

Cúng giao thừa ngoài trời lúc mấy giờ?

Theo VnExpress, lễ thường làm từ 23 giờ đêm 30 Tết tới trước 1 giờ ngày mùng 1, tức trong giờ Tý; năm Bính Ngọ tháng Chạp thiếu, đêm giao thừa là đêm 29 tháng Chạp (5/2/2027). Ở Huế, theo Báo Tuổi Trẻ, đúng 0 giờ chủ nhà thắp ba nén nhang rước thần năm mới vào nhà.

Cúng giao thừa ngoài trời trước hay trong nhà trước?

Ngoài trời trước, trong nhà sau. Theo VnExpress, xong việc tiễn và đón quan Hành khiển ngoài trời, gia chủ mới vào nhà thắp hương khấn gia tiên; Báo Hà Tĩnh và Báo Thanh Niên cũng tả lễ ngoài trời làm trước, lễ gia tiên trong nhà làm sau.

Cúng giao thừa ngoài trời ở miền Nam bày thế nào?

Theo Báo Thanh Niên, bàn cúng giao thừa của người Việt Nam Bộ xưa đặt trước sân hay trước cửa nhà, lễ vật gồm hương, hoa, đăng, trà, trái, thực; có nhà cúng xôi nếp, đặt thêm đĩa muối gạo. Hoa, trái bày theo lối "Đông bình Tây quả": bình hoa phía Đông, đĩa trái cây phía Tây.

Cúng giao thừa ngoài trời thắp mấy nén hương?

Báo Tuổi Trẻ tả ở Huế: đúng 0 giờ, chủ nhà thắp ba nén nhang khấn lạy, rước thần năm mới vào nhà.

Cộng đồng và vùng

Đọc thêm về cúng giao thừa ngoài trời

Nguồn

  • Lễ cúng giao thừa, lễ Trừ tịch ngày 30 Tết (vankhan.vn)
  • Văn khấn và nghi thức cúng giao thừa năm Bính Ngọ 2026 (vnexpress.net)
  • Tại sao cúng Giao thừa ngoài trời? (tuoitre.vn)
  • Việt Nam phong tục, mục XII Tứ thời tiết lạp, Phan Kế Bính, 1915 (vi.wikisource.org)
  • Mâm cúng giao thừa 3 miền gồm những gì? Chuyên gia văn hóa giải đáp chi tiết (thanhnien.vn)
  • Giao thừa ở Huế (tuoitre.vn)
  • Bàn thờ cúng giao thừa kiểu Nam bộ xưa được tái hiện tại ngôi đình trăm tuổi (thanhnien.vn)
  • Văn khấn Gia Tiên ngày 30 Tết Bính Ngọ 2026 (baohatinh.vn)

Thuộc bộ dữ liệu mở Loại lễ cúng Việt Nam và Nghi thức cúng Việt Nam, giấy phép CC BY 4.0.

Xem các lễ khácGiỗ chạp, Tết, nhà cửa, làm ăn, vòng đời, lễ làng và lễ các dân tộc.