Cúng Giỗ Tổ Hùng Vương tại nhà
Còn gọi: Giỗ Tổ mùng 10 tháng 3, Mâm cơm giỗ Tổ, Cúng vua Hùng tại gia
- Gia tiên, giỗ chạp
Ngày làm lễ
- Năm nay (2026)
- Năm sau (2027)
Mỗi nhà, mỗi vùng có thể làm khác.
Cúng Giỗ Tổ Hùng Vương tại nhà là gì, làm khi nào?
Giỗ Tổ Hùng Vương là ngày mùng 10 tháng 3 âm lịch hằng năm; ngày ấy Nhà nước và nhân dân làm các nghi lễ giỗ Tổ Hùng Vương[1]. Lễ ở quy mô quốc gia diễn ra ở quần thể di tích trên núi Nghĩa Lĩnh, Phú Thọ[2].
Không phải ai cũng về được Đền Hùng, nên nhiều gia đình làm lễ tại nhà[3]; có hướng dẫn gọi đó là cúng vọng, hướng về nguồn cội[4].
ThS Nguyễn Tiến Khôi (Hội Khoa học Lịch sử tỉnh Phú Thọ) viết người Việt thờ tổ tiên từ bàn thờ của từng nhà, tổ chung của một chi họ, một họ, tổ tiên một làng ở đình, đền, miếu, và cao hơn cả là tổ tiên chung của cộng đồng dân tộc là các Vua Hùng[1]. Ông lưu ý Đền Hùng không phải gốc của một tôn giáo: các Vua Hùng không phải giáo chủ, không có học thuyết, không có giáo hội truyền bá[1]. Ngày 6/12/2012, UNESCO ghi danh "Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ" vào Danh sách Di sản văn hoá phi vật thể đại diện của nhân loại[2].
Cần chuẩn bị những gì?
- Trước giờ lễCó hướng dẫn ghi lau dọn bàn thờ bằng nước thơm (nước bao sái) trước khi hành lễ[4].
- Người làm lễỞ Phú Thọ, con cháu, anh em trong nhà tụ họp đông đủ để cùng làm mâm cơm cúng giỗ Tổ[5].
- Nơi đặt lễLễ bày ở bàn thờ gia tiên trong nhà[4].
Lễ vật, mâm cúng
Báo Hà Tĩnh ghi mâm cơm cúng Vua Tổ cần ba món cơ bản là bánh chưng, bánh giầy và cơm tẻ; bát nước chấm đặt giữa mâm tròn, 4 bát cơm đặt ở 4 góc mâm[5].
Có hướng dẫn kê 18 chiếc bánh chưng và 18 chiếc bánh giầy, lấy số theo 18 đời vua Hùng theo truyền thống dân tộc, cùng một mâm lễ mặn như mâm cơm cúng gia tiên[4].

Cả nước
| Lễ vật | Số lượng | Chay, mặn | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Xôi, bánh | |||
| Bánh chưng | 18 chiếc | Mặn | Có nơi ghi tượng trưng 18 đời vua Hùng |
| Bánh giầy | 18 chiếc | Chay | |
| Món mặn | |||
| Lễ mặn: gà trống luộc hoặc thịt heo, xôi gấc hoặc xôi vò, nem rán, giò lụa, canh măng hoặc canh mọc | Mặn | ||
| Hương, đèn, nến | |||
| Hương, hoa, trà, ngũ quả | Chay | ||
| Trà, rượu, nước | |||
| Rượu, nước sạch, gạo, muối | Chay | ||
Miền Bắc
Phú Thọ, Việt Trì, xã Chu Hóa, Dân gian
| Lễ vật | Số lượng | Chay, mặn | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Xôi, bánh | |||
| Bánh chưng | Mặn | Phải có | |
| Bánh giầy | Chay | Phải có | |
| Cơm tẻ | 4 bát đặt bốn góc mâm | Chay | Phải có |
| Món mặn | |||
| Bát nước chấm | 1 bát đặt giữa mâm tròn | Mặn | |
Nguồn: [5]
Các bước làm lễ
Vì sao làm như vậy?
ThS Nguyễn Tiến Khôi viết người Việt tin cha Lạc Long Quân, mẹ Âu Cơ là khởi nguồn của dân tộc và các Vua Hùng là những người có công dựng nước; lòng biết ơn ấy thành đạo lý uống nước nhớ nguồn[1]. Ông Nguyễn Văn Chung ở xã Chu Hóa nói với Báo Hà Tĩnh rằng mâm cơm vừa để tưởng nhớ công đức các Vua Hùng, vừa để truyền dạy cho con cháu hiểu thêm về tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương[5].
Báo Hà Tĩnh giải thích bánh chưng, bánh giầy được coi là sản vật thời Hùng Vương, tượng trưng cho sự sinh sôi; cơm tẻ gắn với tích Vua Hùng dạy dân cấy lúa, nên mâm có nếp có tẻ như có âm có dương; bát nước chấm giữa mâm tròn với 4 bát cơm ở 4 góc tượng trưng cho trời đất[5]. Có hướng dẫn ghi bánh chưng hình vuông tượng trưng cho Đất, bánh giầy hình tròn tượng trưng cho Trời, nhắc lòng hiếu thảo của Lang Liêu[4].
Mỗi vùng làm khác nhau thế nào?
- Phú ThọViệc làm mâm cỗ tri ân tại gia đình triển khai từ năm 2018 ở hai xã Chu Hóa và Hy Cương (thuộc thành phố Việt Trì cũ), gần Khu di tích lịch sử Đền Hùng, rồi lan ra các địa phương khác trong thành phố; Giỗ Tổ năm 2019, Ban tổ chức vận động mỗi gia đình làm mâm cơm cúng Vua Hùng đúng ngày mùng 10 tháng 3, cùng lúc với lễ Giỗ trên điện Kính Thiên[5].
Kiêng kỵ và lưu ý
Chuẩn bị văn khấn
Bài khấn tại nhà ngắn: có bài mở và đóng bằng ba lần Nam mô A Di Đà Phật, kính lạy chín phương trời, mười phương chư Phật, rồi lạy các Vua Hùng; người khấn điền tên, địa chỉ, ngày âm lịch, dâng hương hoa lễ vật thay lòng thành của gia đình tới các Vua Hùng và các bậc tổ tiên[4][3].
Có hướng dẫn ghi khấn thành tiếng nhưng vừa đủ nghe, đọc rõ ràng, không quá nhanh[4][3].
Văn khấn cúng Giỗ Tổ Hùng Vương tại nhà4 bài, giữ nguyên chữ, có chỗ điền tên và địa chỉ.MởCộng đồng và vùng
Nguồn
- Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương thể hiện đạo lý uống nước nhớ nguồn của người Việt, ThS Nguyễn Tiến Khôi, đăng lại từ baophutho.vn (baolaichau.vn)
- Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương: di sản mang đậm bản sắc cội nguồn dân tộc Việt (baovanhoa.vn)
- Tổng hợp văn khấn Giỗ tổ Hùng Vương (viettelstore.vn)
- Văn khấn Giỗ Tổ Hùng Vương tại nhà, đền thờ (dienmayxanh.com)
- Mâm cơm giỗ Tổ Hùng Vương, nét đẹp văn hóa người dân Phú Thọ (baohatinh.vn)
- Giỗ Tổ Hùng Vương: nguồn gốc, ý nghĩa, phong tục cần biết (vankhan.vn)
Thuộc bộ dữ liệu mở Loại lễ cúng Việt Nam và Nghi thức cúng Việt Nam, giấy phép CC BY 4.0.
Xem các lễ khácGiỗ chạp, Tết, nhà cửa, làm ăn, vòng đời, lễ làng và lễ các dân tộc.Mở