Cúng mùng 1 Tết
Còn gọi: Cúng Tân niên, Cúng Nguyên đán, Cúng mồng một Tết, Cúng đầu năm
- Tết Nguyên đán
Văn hoá và tín ngưỡng Ghi chép phong tục.
Theo tục, sáng mồng một Tết gia đình bày mâm lễ, khấn thần linh trước rồi khấn mời tổ tiên về hưởng lễ đầu năm. Mâm cỗ khác nhau giữa miền Bắc, miền Trung và miền Nam.
Tóm tắt
- Làm ngày nào
- Sáng mồng một tháng Giêng
- Năm nay (2026)
- Năm sau (2027)
- Cúng ai
- Thần linh, Thổ Công trong nhà và gia tiên; có nhà cúng thêm ngoài trời
- Nơi cúng
- Bàn thờ Thổ Công, Bàn thờ gia tiên, Sân, ngoài trời, Bàn thờ Phật, Mộ, Chùa
- Ai cúng
- Gia chủ hoặc trưởng nam
Mỗi nhà, mỗi vùng có thể làm khác.
Mâm cúng
Hương, đèn, nến
- Hương, đèn hoặc nến, trà, rượu trắng, mâm ngũ quả
Quả
- Mía
Xôi, bánh
- Xôi
- Bánh chưng
Món mặn
- Gà luộc
- Giò chả
- Món mặn
- Cá
- Bò
Món chay
- Dưa hành
Cả nước
Dân gian
- Làm lúc nào
- Sáng mồng một tháng Giêng, khoảng 7 tới 11 giờ
- Giờ theo tục
- khoảng 7 tới 11 giờ, xong trước 12 giờ trưa
| Lễ vật | Chay, mặn | Ghi chú |
|---|---|---|
| Hương, đèn, nến | ||
| Hương, đèn hoặc nến, trà, rượu trắng, mâm ngũ quả | Chay | Phải có |
| Món mặn | ||
| Mâm cỗ: gà luộc, xôi, bánh chưng, giò chả và các món Tết | Mặn | |
| Bánh chưng, cá kho, giò, chả, dưa hành, thịt bò | Mặn | Sách Việt Nam phong tục (1915) ghi cỗ ngày Tết to nhỏ thế nào cũng phải có các món này |
| Quả | ||
| Hai cây mía dựng cạnh bàn thờ | Chay | Có nhà dựng làm gậy cho ông vải |
Phật giáo
- Làm lúc nào
- Mùng 1, mùng 2, mùng 3 Tết
| Lễ vật | Chay, mặn | Ghi chú |
|---|---|---|
| Xôi, bánh | ||
| Cúng Phật: hương, hoa, trà, quả, thực (xôi, chè hoặc bát cơm trắng) | Chay | Sắm đủ hoặc tùy duyên |
| Hương, đèn, nến | ||
| Cúng chư Thiên, Thần linh: sắm lễ như cúng Phật | Chay | |
| Trà, rượu, nước | ||
| Cúng gia tiên: hoa, quả và một bát cơm, một cốc nước, một cốc sữa hoặc một mâm cơm chay hay có vật thực tam tịnh nhục | Chay | |
Miền Bắc
- Làm lúc nào
- Mồng Một tháng Giêng
| Lễ vật | Chay, mặn | Ghi chú |
|---|---|---|
| Món mặn | ||
| Bánh chưng, xôi gấc, gà luộc, nem rán, thịt đông, dưa hành, giò chả, canh măng hoặc canh bóng | Mặn | |
| Quả | ||
| Mâm ngũ quả theo lối của miền | Chay | Theo PGS.TS Nguyễn Huy Thiệu: chuối xanh, bưởi hoặc phật thủ, ớt đỏ, đào hoặc lê, nho đen, số lẻ, xếp so le; không thể thiếu chuối, bưởi, quýt hoặc cam |
Miền Trung
Dân gian
- Làm lúc nào
- Mồng Một tháng Giêng
| Lễ vật | Chay, mặn | Ghi chú |
|---|---|---|
| Món mặn | ||
| Heo quay, gà quay, nem lụi, thịt ngâm mắm, gỏi gà xé phay, thịt nạc rim | Mặn | |
| Quả | ||
| Mâm ngũ quả theo lối của miền | Chay | Bày đơn giản, mùa nào thức nấy; vẫn có chuối, mãng cầu, sung, dừa, đu đủ, xoài |
Hội An, Dân gian, Khấn tại mộ
- Làm lúc nào
- Ngày mồng Một Tết
| Lễ vật |
|---|
| Hương, đèn, nến |
| Hương |
Miền Nam
- Làm lúc nào
- Mồng Một tháng Giêng
| Lễ vật | Chay, mặn | Ghi chú |
|---|---|---|
| Món mặn | ||
| Thịt kho hột vịt, canh khổ qua nhồi thịt, lạp xưởng, kiệu chua ngọt, gỏi gà xé phay, bánh tét | Mặn | |
| Quả | ||
| Mâm ngũ quả theo lối của miền | Chay | Mãng cầu, sung, dừa, đu đủ, xoài, đọc thành 'cầu sung vừa đủ xài'; có thể thêm dứa |
| Cặp dưa hấu | Chay | Đặt trên bàn thờ tổ tiên cạnh mâm ngũ quả |
Nghi thức
Dùng chung cả nước, Dân gian
- Bày lễBày lễ lên hai bàn thờ
- KhấnThắp hương bàn thờ thần linh, khấn thần linh, Thổ Công trước
- KhấnThắp hương bàn thờ gia tiên, khấn gia tiên
- Hạ lễHương cháy khoảng hai phần ba thì lễ tạ, hạ lễ
Dùng chung cả nước, Phật giáo
- Thắp hươngCắm hương, quỳ, chắp tay, chủ sám bạch
- KhấnĐọc văn khấn; có thể phát tâm công đức
- Tụng chân ngôn biến thực, biến thủy, phổ cúng dường
- Hồi hướng
- Hạ lễHạ lễ
Miền Trung, Dân gian
- Ngày mồng Một, nhiều người đi thăm mộ, lên chùa khấn vái cầu ông bà, thần linh phù hộ gia tộc
Miền Trung, Hội An, Dân gian, Khấn tại mộ
- Mồng Một là ngày tảo mộ: con cháu mặc quần áo đẹp nhất đi thăm, dọn sạch mộ ông bà, cha mẹ
- Người cao tuổi chỉ cho con cháu nơi an nghỉ của tổ tiên, dặn dò điều phải trái
Lưu ý
Dùng chung cả nước, Dân gian
- Khách dự lễNhiều nhà nhờ một người phúc hậu, dễ tính hay người 'nhẹ vía' tới xông đất sáng sớm mồng Một
Dùng chung cả nước, Phật giáo
- Nơi ở (chung cư, nhà thuê)Không bày lễ ở dưới thấp như nền nhà, mặt đất; không bày được trên ban thờ thì bày ở chỗ khác phù hợp
- Thay thế khi thiếuKhông có trà thì cúng nước trắng; không có hương thì dùng tâm hương
Miền Bắc, Dân gian
- Khách dự lễNgay đêm giao thừa, nhiều gia đình mời người 'nhẹ vía' hoặc hợp tuổi với gia chủ tới xông đất
Miền Trung, Dân gian
- Khách dự lễMiền Trung cũng có tục xông đất, nhờ người lớn tuổi, khỏe mạnh, có uy tín hay đứa trẻ lanh lợi tới xông nhà
Kiêng kỵ
Dùng chung cả nước, Dân gian
- Lời nóiTránh cãi vã, lớn tiếng
- Việc làmKhông quét nhà, đổ rác
- Việc làmTránh làm đổ vỡ
- Lời nóiHôm mồng Một ăn nói phải giữ gìn, theo tục sợ nói điều gở thì xui cả năm
Dùng chung cả nước, Phật giáo
- Lễ vậtĐàn cúng không sát sinh, không đốt tiền vàng, mã, giấy sớ
Miền Bắc, Dân gian
- Lễ vậtKiêng bày quả có mùi, có gai nhọn, thân xù xì trên mâm ngũ quả
- Việc làmSáng mồng Một nhiều người không vào nhà ai, sợ mình 'nặng vía' làm gia chủ năm ấy làm ăn thất bát
Miền Trung, Dân gian
- Lễ vậtKhông bày cam, quýt trên mâm ngũ quả, theo quan niệm 'cam đành quýt đoạn'
Miền Nam, Dân gian
- Lễ vậtKiêng bày chuối vì 'chuối' đọc gần 'chúi'; ít người trưng quýt, lê, táo
Phong tục
Theo sách Việt Nam phong tục (Phan Kế Bính, 1915), mồng Một đầu năm là Tết Nguyên đán, Tết lớn hơn cả trong một năm. Sáng mồng Một làm cỗ cúng gia tiên và cúng cả Thổ công, Táo quân; cỗ to nhỏ thế nào cũng phải có bánh chưng, cá kho, giò, chả, dưa hành.
Trong dân gian, ngày đầu năm được coi là khởi đầu cho cả năm, nên người ta giữ lời ăn tiếng nói, kiêng quét nhà, hót rác và nhờ người hợp ý tới xông đất.
Chỗ các nguồn nói khác nhau
- Giờ cúng: Báo Hà Tĩnh ghi sáng sớm, khoảng 7 tới 11 giờ; có hướng dẫn ghi trưa mồng Một gia chủ làm lễ cúng gia tiên rồi mới đi chúc Tết
Hỏi đáp
Cúng mùng 1 Tết lúc mấy giờ?
Theo tục, lễ mồng Một làm vào buổi sáng, khoảng 7 tới 11 giờ, xong trước 12 giờ trưa. Có nơi cúng gia tiên vào trưa mồng Một rồi mới đi chúc Tết.
Mâm cúng mùng 1 Tết gồm những gì?
Lễ vật thường có hương, đèn nến, trà, rượu, hoa tươi, mâm ngũ quả, trầu cau và mâm cỗ Tết. Mâm cỗ miền Bắc có bánh chưng, xôi gấc, gà luộc, nem rán, giò chả, dưa hành, canh măng; miền Trung có heo quay, nem lụi, thịt ngâm mắm, gỏi gà; miền Nam có thịt kho hột vịt, canh khổ qua nhồi thịt, lạp xưởng, củ kiệu, bánh tét.
Mùng 1 Tết cúng mấy mâm?
Lễ dâng ở hai nơi: bàn thờ thần linh, Thổ Công và bàn thờ gia tiên, khấn thần linh trước rồi mới khấn gia tiên. Nhiều nhà bày thêm một mâm trước sân hoặc trước cửa để tạ ơn trời đất.
Cúng mùng 1 Tết có hóa vàng không?
Ý kiến không thống nhất: Báo Hà Tĩnh ghi hương tàn khoảng 2/3 thì gia chủ lễ tạ, hóa vàng mã rồi hạ mâm; có hướng dẫn ghi đèn hương giữ tới lễ tạ cuối Tết, lễ vật trừ thứ dễ thiu đều chờ hóa vàng mới hạ.
Cúng mùng 1 Tết là cúng gì?
Là lễ sáng mồng Một tháng Giêng: gia đình dâng cỗ cúng gia tiên và cúng cả Thổ công, Táo quân, mời ông bà về hưởng lễ đầu năm và cầu một năm bình an.
Cộng đồng và vùng
Nguồn
- Văn khấn mồng 1 Tết Bính Ngọ 2026 theo Văn khấn cổ truyền Việt Nam (baohatinh.vn)
- Lễ Tết Nguyên đán (Lễ đầu năm mới) (vankhan.vn)
- Việt Nam phong tục, mục XII Tứ thời tiết lạp, Phan Kế Bính, 1915 (vi.wikisource.org)
- Bài cúng mùng 1 (docungtamlinh.com.vn)
- Khác biệt mâm ngũ quả ba miền (vnexpress.net)
- Sự khác biệt thú vị trong văn hóa Tết 3 miền (dantri.com.vn, 18/01/2017)
- Tết của người Hội An (vnexpress.net)
Thuộc bộ dữ liệu mở Loại lễ cúng Việt Nam và Nghi thức cúng Việt Nam, giấy phép CC BY 4.0.
Xem các lễ khácGiỗ chạp, Tết, nhà cửa, làm ăn, vòng đời, lễ làng và lễ các dân tộc.Mở