Tới nội dung

Lễ tạ cuối năm ở đền, chùa, đình, phủ

Còn gọi: Trả lễ cuối năm, Tạ lễ, Trả lễ tạ ơn, Cúng trả lễ

  • Chùa, đình, đền, phủ

Văn hoá và tín ngưỡng Ghi chép phong tục.

Văn khấn lễ tạ cuối năm ở đền, chùa, đình, phủ7 bài, giữ nguyên chữ, có chỗ điền tên và địa chỉ.

Theo quan niệm dân gian, đầu năm kêu cầu, xin lộc ở đền, phủ nào thì cuối năm trở lại nơi ấy làm lễ tạ. Lễ khác với tạ đất tại nhà và tạ mộ cuối năm.

Tóm tắt

Làm ngày nào
Tháng Chạp, trước Tết Nguyên đán
Cúng ai
Các vị được thờ ở nơi đã đi lễ đầu năm: Thánh Mẫu và các vị Tứ phủ, Thành hoàng, chư Phật ở ban Tam Bảo
Ai cúng
Người đã đi lễ đầu năm, tự sắm lễ và tự khấn

Mỗi nhà, mỗi vùng có thể làm khác.

Mâm cúng

Vùng:

Cả nước

Đặt lễ ở đâu
Đền, phủ, đình, miếu, chùa nơi đã đi lễ, xin lộc hồi đầu năm
Lễ vậtSố lượngChay, mặnGhi chú
Hương, đèn, nến
Lễ chay: hương, hoa, trà, quả, phẩm oảnChayDâng ban Phật, Bồ Tát; cũng dâng được ban Thánh Mẫu, khi ấy sắm thêm vàng mã
Lễ ban Cô, ban Cậu: oản, hoa quả, hương đèn, hia hài, nón áo, gương lược, đồ chơi nhỏChay
Món mặn
Lễ mặn đã nấu chín: gà, giò, chả, xôiMặnDâng ban Công Đồng (Ngũ vị quan lớn) ở đền, phủ
Lễ đồ sống: trứng vịt, trứng gà sống, gạo, muối, miếng thịt lợn sống khía năm phần, tiền vàng5 trứng vịt, 2 trứng gà, 1 miếng thịtMặnTheo một số hướng dẫn, dâng quan Ngũ Hổ, Bạch Xà, Thanh Xà ở hạ ban Công Đồng Tứ Phủ
Lễ mặn Sơn Trang: cua, ốc, lươn, ớt, chanh; có nơi thêm xôi chè nếp cẩmsắm theo số 15MặnTheo một số hướng dẫn, chia cho 15 vị ở ban Sơn Trang
Lễ Thành hoàng, Thư điền: chân giò lợn luộc, xôi, rượu, tiền vàngMặn
Đồ vật
Sớ, văn khấnĐặt trên đĩa nhỏ hoặc trên mâm lễ

Miền Bắc

đền Bảo Hà (Lào Cai), phủ Tây Hồ (Hà Nội), đền Bắc Lệ (Lạng Sơn), Thờ Mẫu, Tứ Phủ

Làm lúc nào
Những ngày tháng Chạp, giáp Tết
Đặt lễ ở đâu
Các đền, phủ thờ Mẫu và các vị trong Tứ phủ ở miền Bắc mà người đi lễ đã tới hồi đầu xuân

Miền Nam

Đông Nam Bộ, Người Người Hoa ở Việt Nam, chùa Quan Đế, Chợ Lớn (TP. Hồ Chí Minh), Dân gian

Làm lúc nào
Mượn lộc vào rằm tháng Giêng (Tết Nguyên tiêu), trả vào cuối năm
Đặt lễ ở đâu
Chùa Quan Đế (hội quán của người Hoa Triều Châu) ở Chợ Lớn
Lễ vậtChay, mặnGhi chú
Quả
Quýt và bao lì xì đỏChayPhải có. Nhà chùa chuẩn bị để người viếng mượn về đầu năm; cuối năm người mượn mang quýt đến trả

Nghi thức

Dùng chung cả nước, Dân gian

  1. Lễ trình trước ở ban thần Thổ địa, thủ đền để cáo việc mình tới làm lễ
  2. Sắp lễ ra mâm, khay của nơi thờ; hai tay dâng lễ, đặt từ ban chính ra ban ngoài cùng
  3. Đặt xong lễ mới thắp hương, thắp từ trong ra ngoài, số nén lẻ, thường ba nén; dâng hương ngang trán, vái ba vái rồi cắm
  4. Thỉnh ba hồi chuông rồi khấn; có sớ thì nâng đĩa sớ ngang mày, vái ba lần
  5. Lễ từ ban chính tới ban ngoài cùng, ban Cô ban Cậu thường lễ cuối
  6. Hết một tuần nhang thì vái ba vái ở mỗi ban, hạ sớ và văn khấn đem hóa trước, rồi mới hạ lễ từ ban ngoài vào ban chính

Miền Bắc, đền Bảo Hà (Lào Cai), phủ Tây Hồ (Hà Nội), đền Bắc Lệ (Lạng Sơn), Thờ Mẫu, Tứ Phủ

  1. Về lại đền, phủ đã kêu cầu đầu xuân để dâng hương, lễ tạ

Đông Nam Bộ, Người Người Hoa ở Việt Nam, chùa Quan Đế, Chợ Lớn (TP. Hồ Chí Minh), Dân gian

  1. Rằm tháng Giêng người viếng mượn quýt và bao lì xì đỏ của chùa đem về
  2. Cuối năm người mượn mang quýt đến trả, coi như tạ ơn thần thánh

Kiêng kỵ

  • Ăn mặc lịch sự, gọn gàng khi vào nơi thờ
  • Không tự ý chụp ảnh, quay phim; giữ lời nói, thái độ đúng mực (theo VOH)
  • Đồ lễ ở ban Cô, ban Cậu như gương, lược thì để lại nơi thờ, không đem về (theo một số hướng dẫn)

Chỗ các nguồn nói khác nhau

  • Có hướng dẫn viết với chùa thờ Phật thì không có lệ vay trả, đi lễ cuối năm chỉ là cảm tạ; lễ tạ được coi là việc cần làm ở đình, đền, miếu, phủ. VOH gộp chung chùa, đền, phủ trong một lời: xin lộc, cầu an ở đâu thì cuối năm trả lễ ở đó.

Cộng đồng và vùng

Nguồn

  • Văn khấn tạ lễ cuối năm ở Đền, đình, chùa, miếu phủ (hoatieu.vn)
  • Lễ tạ cuối năm, cúng trả lễ như thế nào? (voh.com.vn)
  • Cuối năm đi chùa lễ tạ (vnexpress.net, 13/1/2014)
  • Viếng chùa Quan Đế ở Chợ Lớn (Báo Thanh tra, thanhtra.com.vn)

Thuộc bộ dữ liệu mở Loại lễ cúng Việt Nam và Nghi thức cúng Việt Nam, giấy phép CC BY 4.0.

Xem các lễ khácGiỗ chạp, Tết, nhà cửa, làm ăn, vòng đời, lễ làng và lễ các dân tộc.