Lễ tạ cuối năm ở đền, chùa, đình, phủ
Còn gọi: Trả lễ cuối năm, Tạ lễ, Trả lễ tạ ơn, Cúng trả lễ
- Chùa, đình, đền, phủ
Văn hoá và tín ngưỡng Ghi chép phong tục.
Theo quan niệm dân gian, đầu năm kêu cầu, xin lộc ở đền, phủ nào thì cuối năm trở lại nơi ấy làm lễ tạ. Lễ khác với tạ đất tại nhà và tạ mộ cuối năm.
Tóm tắt
- Làm ngày nào
- Tháng Chạp, trước Tết Nguyên đán
- Cúng ai
- Các vị được thờ ở nơi đã đi lễ đầu năm: Thánh Mẫu và các vị Tứ phủ, Thành hoàng, chư Phật ở ban Tam Bảo
- Ai cúng
- Người đã đi lễ đầu năm, tự sắm lễ và tự khấn
Mỗi nhà, mỗi vùng có thể làm khác.
Mâm cúng
Vùng:
Cả nước
- Đặt lễ ở đâu
- Đền, phủ, đình, miếu, chùa nơi đã đi lễ, xin lộc hồi đầu năm
| Lễ vật | Số lượng | Chay, mặn | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Hương, đèn, nến | |||
| Lễ chay: hương, hoa, trà, quả, phẩm oản | Chay | Dâng ban Phật, Bồ Tát; cũng dâng được ban Thánh Mẫu, khi ấy sắm thêm vàng mã | |
| Lễ ban Cô, ban Cậu: oản, hoa quả, hương đèn, hia hài, nón áo, gương lược, đồ chơi nhỏ | Chay | ||
| Món mặn | |||
| Lễ mặn đã nấu chín: gà, giò, chả, xôi | Mặn | Dâng ban Công Đồng (Ngũ vị quan lớn) ở đền, phủ | |
| Lễ đồ sống: trứng vịt, trứng gà sống, gạo, muối, miếng thịt lợn sống khía năm phần, tiền vàng | 5 trứng vịt, 2 trứng gà, 1 miếng thịt | Mặn | Theo một số hướng dẫn, dâng quan Ngũ Hổ, Bạch Xà, Thanh Xà ở hạ ban Công Đồng Tứ Phủ |
| Lễ mặn Sơn Trang: cua, ốc, lươn, ớt, chanh; có nơi thêm xôi chè nếp cẩm | sắm theo số 15 | Mặn | Theo một số hướng dẫn, chia cho 15 vị ở ban Sơn Trang |
| Lễ Thành hoàng, Thư điền: chân giò lợn luộc, xôi, rượu, tiền vàng | Mặn | ||
| Đồ vật | |||
| Sớ, văn khấn | Đặt trên đĩa nhỏ hoặc trên mâm lễ | ||
Miền Bắc
đền Bảo Hà (Lào Cai), phủ Tây Hồ (Hà Nội), đền Bắc Lệ (Lạng Sơn), Thờ Mẫu, Tứ Phủ
- Làm lúc nào
- Những ngày tháng Chạp, giáp Tết
- Đặt lễ ở đâu
- Các đền, phủ thờ Mẫu và các vị trong Tứ phủ ở miền Bắc mà người đi lễ đã tới hồi đầu xuân
Miền Nam
Đông Nam Bộ, Người Người Hoa ở Việt Nam, chùa Quan Đế, Chợ Lớn (TP. Hồ Chí Minh), Dân gian
- Làm lúc nào
- Mượn lộc vào rằm tháng Giêng (Tết Nguyên tiêu), trả vào cuối năm
- Đặt lễ ở đâu
- Chùa Quan Đế (hội quán của người Hoa Triều Châu) ở Chợ Lớn
| Lễ vật | Chay, mặn | Ghi chú |
|---|---|---|
| Quả | ||
| Quýt và bao lì xì đỏ | Chay | Phải có. Nhà chùa chuẩn bị để người viếng mượn về đầu năm; cuối năm người mượn mang quýt đến trả |
Nghi thức
Dùng chung cả nước, Dân gian
- Lễ trình trước ở ban thần Thổ địa, thủ đền để cáo việc mình tới làm lễ
- Sắp lễ ra mâm, khay của nơi thờ; hai tay dâng lễ, đặt từ ban chính ra ban ngoài cùng
- Đặt xong lễ mới thắp hương, thắp từ trong ra ngoài, số nén lẻ, thường ba nén; dâng hương ngang trán, vái ba vái rồi cắm
- Thỉnh ba hồi chuông rồi khấn; có sớ thì nâng đĩa sớ ngang mày, vái ba lần
- Lễ từ ban chính tới ban ngoài cùng, ban Cô ban Cậu thường lễ cuối
- Hết một tuần nhang thì vái ba vái ở mỗi ban, hạ sớ và văn khấn đem hóa trước, rồi mới hạ lễ từ ban ngoài vào ban chính
Miền Bắc, đền Bảo Hà (Lào Cai), phủ Tây Hồ (Hà Nội), đền Bắc Lệ (Lạng Sơn), Thờ Mẫu, Tứ Phủ
- Về lại đền, phủ đã kêu cầu đầu xuân để dâng hương, lễ tạ
Đông Nam Bộ, Người Người Hoa ở Việt Nam, chùa Quan Đế, Chợ Lớn (TP. Hồ Chí Minh), Dân gian
- Rằm tháng Giêng người viếng mượn quýt và bao lì xì đỏ của chùa đem về
- Cuối năm người mượn mang quýt đến trả, coi như tạ ơn thần thánh
Kiêng kỵ
- Ăn mặc lịch sự, gọn gàng khi vào nơi thờ
- Không tự ý chụp ảnh, quay phim; giữ lời nói, thái độ đúng mực (theo VOH)
- Đồ lễ ở ban Cô, ban Cậu như gương, lược thì để lại nơi thờ, không đem về (theo một số hướng dẫn)
Chỗ các nguồn nói khác nhau
- Có hướng dẫn viết với chùa thờ Phật thì không có lệ vay trả, đi lễ cuối năm chỉ là cảm tạ; lễ tạ được coi là việc cần làm ở đình, đền, miếu, phủ. VOH gộp chung chùa, đền, phủ trong một lời: xin lộc, cầu an ở đâu thì cuối năm trả lễ ở đó.
Cộng đồng và vùng
Nguồn
- Văn khấn tạ lễ cuối năm ở Đền, đình, chùa, miếu phủ (hoatieu.vn)
- Lễ tạ cuối năm, cúng trả lễ như thế nào? (voh.com.vn)
- Cuối năm đi chùa lễ tạ (vnexpress.net, 13/1/2014)
- Viếng chùa Quan Đế ở Chợ Lớn (Báo Thanh tra, thanhtra.com.vn)
Thuộc bộ dữ liệu mở Loại lễ cúng Việt Nam và Nghi thức cúng Việt Nam, giấy phép CC BY 4.0.
Xem các lễ khácGiỗ chạp, Tết, nhà cửa, làm ăn, vòng đời, lễ làng và lễ các dân tộc.Mở