Cúng tất niên
Còn gọi: Cúng 30 Tết, Cúng rước ông bà, Lễ rước ông bà, Cơm tất niên, Tất niên công ty, Tất niên xóm (Nam Bộ)
- Tết Nguyên đán
Văn hoá và tín ngưỡng Ghi chép phong tục.
Theo tục, ngày cuối năm con cháu làm mâm cơm báo với thần linh, tổ tiên rằng năm cũ đã hết và mời ông bà về ăn Tết. Ở miền Nam và miền Trung lễ này còn được gọi là cúng rước ông bà; món trong mâm khác nhau giữa ba miền.
Tóm tắt
- Làm ngày nào
- Ngày 30 tháng Chạp (tháng thiếu thì 29), trưa hoặc chiều; có nhà cúng sớm từ 28, 29
- Cúng ai
- Thần linh trong nhà, gia tiên; mâm ngoài trời cúng Thổ Địa, thần linh và các vong linh không nơi nương tựa
- Nơi cúng
- Bàn thờ gia tiên, Sân, ngoài trời
Mỗi nhà, mỗi vùng có thể làm khác.
Mâm cúng
_(4).jpg){kind=link}
.jpg){kind=link}
Cả nước
Dân gian
- Làm lúc nào
- Trưa hoặc chiều 30 tháng Chạp (tháng thiếu thì 29); nhà làm tiệc lớn có thể cúng từ 28, 29
- Đặt lễ ở đâu
- Mâm cỗ đặt ở bàn con dưới bàn thờ gia tiên; hoa, ngũ quả, vàng mã trên bàn thờ; có nhà bày thêm mâm nhỏ ngoài sân hoặc hiên
- Ai cúng
- Gia chủ, thường là người lớn tuổi nhất
| Lễ vật | Chay, mặn | Ghi chú |
|---|---|---|
| Hương, đèn, nến | ||
| Hương, đèn nến, hoa tươi, mâm ngũ quả | Chay | Phải có |
| Trà, rượu, nước | ||
| Trầu cau, rượu, trà, nước, gạo muối, vàng mã | Chay | |
| Món mặn | ||
| Mâm cỗ mặn theo món Tết của từng miền | Mặn | |
| Xôi, bánh | ||
| Mâm ngoài trời: xôi hoặc bánh chưng, chè, hương hoa, trầu cau | Mặn | Khi có cúng ngoài trời |
Dân gian, Khấn gia tiên
- Làm lúc nào
- Chiều 30 tháng Chạp (29 nếu tháng thiếu), trước lễ cúng giao thừa
- Đặt lễ ở đâu
- Bàn thờ gia tiên: hoa tươi, mâm ngũ quả, ít vàng mã (có thể cả bánh chưng, xôi, chè) trên bàn thờ chính; mâm cỗ đặt ở bàn con phía dưới
- Ai cúng
- Người đàn ông lớn tuổi nhất trong nhà thắp hương, đọc văn khấn, rồi các thành viên khác làm lễ vái
| Lễ vật | Chay, mặn | Ghi chú |
|---|---|---|
| Món mặn | ||
| Mâm cỗ xếp theo số bát đĩa: bốn bát bốn đĩa; cỗ lớn sáu bát sáu đĩa hoặc tám bát tám đĩa | Mặn | Bài báo nói là lối những năm trước đây, kể bát măng, bóng, mực, nấm thả, miến, mọc và các đĩa gà luộc, giò lụa, chả quế, dưa hành, bánh chưng, cá kho |
| Gà cúng buộc theo thế gà chầu | Mặn | |
| Quả | ||
| Mâm ngũ quả bằng quả thường dùng, vừa chín, ăn được | Chay | Không dùng quả xanh, quả giả |
| Hoa | ||
| Hoa tươi | Không dùng hoa giả | |
| Xôi, bánh | ||
| Mâm chay thay cỗ mặn: bánh chưng, xôi, chè | Mặn | Tuỳ nhà |
Miền Bắc
- Làm lúc nào
- Trưa hoặc chiều tối ngày 29 hoặc 30 tháng Chạp, ngày cuối cùng của năm
| Lễ vật | Chay, mặn |
|---|---|
| Món mặn | |
| Gà luộc, bánh chưng, giò chả, nem rán, xôi gấc | Mặn |
| Canh măng hoặc canh bóng, chân giò hầm măng, miến, mọc | Mặn |
Miền Trung
Dân gian
- Làm lúc nào
- Trưa hoặc chiều tối ngày 29 hoặc 30 tháng Chạp, ngày cuối cùng của năm
| Lễ vật | Chay, mặn | Ghi chú |
|---|---|---|
| Xôi, bánh | ||
| Bánh tét (chuộng hơn bánh chưng) | Mặn | |
| Món mặn | ||
| Gà xé bóp rau răm thay cho gà luộc nguyên con | Mặn | |
| Giò lụa Huế, chả bò, thịt heo ngâm nước mắm, ram cuốn | Mặn | |
| Miến xào, canh măng khô, dưa món, hành muối | Mặn | |
| Tôm chua, bánh mật | Mặn | Tùy địa phương như Huế, Quảng Nam, Bình Định |
| Hoa | ||
| Hoa cúc, vạn thọ, lay ơn; đèn nến, trầu cau, trà, rượu, vàng mã | Chay | |
Hội An, Dân gian
- Làm lúc nào
- Ngày 30 tháng Chạp, gọi là lễ cúng rước ông bà
- Đặt lễ ở đâu
- Bàn thờ gia tiên; con cháu ở riêng về nhà cha mẹ hay nhà từ đường dự lễ
| Lễ vật | Số lượng | Chay, mặn | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Trà, rượu, nước | |||
| Ly nước trong, thường là nước mưa | Chay | Để ông bà súc miệng | |
| Vàng mã | |||
| Giấy vàng bạc | nhiều thếp | Để ông bà tiêu Tết | |
| Đồ giấy: khăn xếp, áo dài đen, quần trắng, guốc mộc, dù đen | Để ông bà mặc ba ngày Tết | ||
Huế, Huế, Dân gian
- Làm lúc nào
- Chiều 30 Tết
| Lễ vật | Chay, mặn | Ghi chú |
|---|---|---|
| Món mặn | ||
| Mâm mặn: thịt heo, gà, xôi, chè | Mặn | |
| Vàng mã | ||
| Đồ hàng mã màu đỏ | Đồ mã cúng tất niên, cúng đất ở Huế lấy màu đỏ làm chủ đạo, khác áo giấy màu vàng cúng giao thừa | |
Miền Nam
- Làm lúc nào
- Sáng 30 tháng Chạp, khoảng 9, 10 giờ, trưa ăn (theo Báo Pháp luật Việt Nam); Báo Thanh tra gọi ngày này là lễ rước ông bà
- Giờ theo tục
- khoảng 9, 10 giờ sáng
- Đặt lễ ở đâu
- Bàn thờ ông bà; nhiều nhà bày thêm một mâm ngoài sân
| Lễ vật | Chay, mặn | Ghi chú |
|---|---|---|
| Xôi, bánh | ||
| Cơm trắng | Chay | Phải có. Cúng ông bà xong con cháu mới ăn |
| Bánh tét, bánh phồng, mứt, củ kiệu, dưa giá | Mặn | |
| Món mặn | ||
| Thịt kho tàu (thịt kho hột vịt), canh khổ qua nhồi thịt | Mặn | |
| Gà luộc, thịt heo luộc, gỏi tôm thịt, chả giò | Mặn | |
| Hương, đèn, nến | ||
| Hương, đèn, bông tươi, trái cây | Chay | Phải có. Báo Thanh tra: lễ tối thiểu là bốn món hương đăng hoa quả |
Nghi thức
Dùng chung cả nước, Dân gian
- Chuẩn bịDọn bàn thờ, nhà cửa từ trước
- Bày lễBày mâm cỗ và lễ vật
- KhấnThắp hương, đọc văn khấn
- Hoá vàngHương cháy khoảng hai phần ba thì lễ tạ, hóa vàng
- Thụ lộcCả nhà ăn bữa cơm tất niên
- Từ chiều 30 giữ hương trên bàn thờ suốt mấy ngày Tết
Dùng chung cả nước, Dân gian, Khấn gia tiên
- Chuẩn bịNgày 30 chuẩn bị hai mâm: một mâm cúng tất niên rồi ăn tối, một mâm cho lễ giao thừa
- KhấnBày lễ, thắp hương, đọc văn khấn mời thần linh, gia tiên về ăn Tết
- Thụ lộcCả nhà vái, rồi quây quần ăn bữa cơm tất niên
Miền Trung, Hội An, Dân gian
- KhấnCúng rước ông bà ngày 30
- Lúc giao thừa cúng ngoài sân hoặc hiên, lễ chỉ có hoa quả bánh mứt, không rượu thịt
- Cúng xong vãi gạo, muối ra bốn phương
Huế, Huế, Dân gian
- Chuẩn bịNgày cuối năm phụ nữ lo nấu nướng, làm bánh mứt; đàn ông quét dọn nhà cửa, soạn sửa bàn thờ, chuẩn bị lễ vật
- KhấnChiều 30 cúng mâm cuối năm mời ông bà về cùng ăn Tết
Miền Nam, Dân gian
- KhấnCúng mâm cơm thỉnh ông bà về với con cháu
- KhấnMâm ngoài sân cúng người không ai thờ cúng, chiến sĩ, đồng bào tử vong
- Buổi chiều quét nhà lần cuối
Kiêng kỵ
- Lễ vậtKhông cắm cành vàng lá ngọc bằng hàng mã lên bàn thờ
Phong tục
Theo dân gian, lễ cúng tất niên ngày 30 Tết nhằm tạ ơn trời đất, thần linh, tiên tổ đã phù hộ con cháu một năm khỏe mạnh, làm ăn tấn tới; đây cũng là dịp cả nhà sum họp, tiễn năm cũ, chuẩn bị đón năm mới.
TS Dương Hoàng Lộc (Báo Pháp luật Việt Nam, Báo Thanh Niên) cho biết người miền Nam cúng tất niên lớn hơn, còn người miền Bắc thường dồn nghi lễ vào thời khắc giao thừa.
Chỗ các nguồn nói khác nhau
- Miền Bắc có cúng tất niên hay không: Báo Pháp luật Việt Nam dẫn lời ông Lộc rằng miền Bắc thường không cúng tất niên, đêm giao thừa mới cúng và đón ông bà luôn, miền Nam mới có tất niên; Báo Hà Tĩnh và một số hướng dẫn tả mâm cúng tất niên của cả ba miền
- Cách đặt gà cúng: bài báo cho rằng để đầu gà quay vào phía bát hương là đúng, và ghi nhiều người lại để gà quay đầu ra ngoài cho đẹp mắt
Hỏi đáp
Cúng tất niên là gì?
Cúng tất niên là lễ cúng ngày cuối năm âm lịch, ngày 30 tháng Chạp (tháng thiếu là ngày 29). Theo dân gian, lễ nhằm tạ ơn trời đất, thần linh, tiên tổ đã phù hộ con cháu một năm, và là dịp cả nhà sum họp tiễn năm cũ.
Cúng tất niên vào ngày nào?
Theo Báo Hà Tĩnh, lễ cúng tất niên thường làm vào chiều ngày 30 Tết, hoặc 29 Tết nếu tháng Chạp không đủ 30 ngày; nhà làm tiệc lớn có thể cúng sớm vào ngày 28, 29. Năm Bính Ngọ tháng Chạp thiếu, nên ngày cuối năm là 29 tháng Chạp, tức 5/2/2027.
Mâm cúng tất niên ngoài trời gồm những gì?
Theo Báo Hà Tĩnh, nhiều gia đình bày thêm một mâm nhỏ ngoài sân hoặc hiên nhà, gồm xôi hoặc bánh chưng, chè, hương hoa, trầu cau, ngũ quả, tiền vàng, trà rượu, để cúng Thổ Địa, thần linh và các vong linh không nơi nương tựa. Ở miền Nam, theo Báo Pháp luật Việt Nam, mâm ngoài sân cúng cho những người siêu mộ lạc mả, chiến sĩ, đồng bào tử vong.
Mâm cúng tất niên miền Trung có gì?
Ở Huế, theo Báo Tuổi Trẻ, chiều 30 mỗi nhà một mâm mặn có thịt heo, gà, xôi, chè để mời ông bà về ăn Tết. Nhiều hướng dẫn kể thêm cho miền Trung bánh tét, gà xé bóp rau răm, giò lụa, chả bò, ram, miến xào, canh măng khô, dưa món, tôm chua, bánh mật, tùy nơi.
Miền Bắc có cúng tất niên không, mâm gồm gì?
Ý kiến không thống nhất: TS Dương Hoàng Lộc (Báo Pháp luật Việt Nam, Báo Thanh Niên) cho rằng miền Bắc thường không cúng tất niên lớn mà dồn nghi lễ vào lúc giao thừa; Báo Hà Tĩnh và một số hướng dẫn vẫn tả mâm tất niên miền Bắc với gà luộc, bánh chưng, giò chả, nem rán, xôi gấc, canh măng hoặc canh bóng, miến, mọc.
Cúng tất niên có hóa vàng không?
Có. Theo Báo Hà Tĩnh, khi hương cháy được khoảng hai phần ba, gia chủ làm lễ tạ, hóa tiền vàng mã, rồi cả nhà quây quần bên mâm cơm tất niên.
Cộng đồng và vùng
Đọc thêm về cúng tất niên
- Xem ngày giờChọn ngày cuối năm: tất niên, dọn bàn thờ, trả nợ và khai trương đầu năm nên xem những gì
- Lễ TếtCách bày mâm cúng Tất Niên cuối năm: Hướng dẫn chi tiết từng bước
- Phong tục lễ tếtCúng tất niên ở ba miền: ngày cúng, mâm cúng và ý nghĩa
- Phong tục lễ tếtLễ cúng rước ông bà chiều 30 Tết ba miền Bắc, Trung, Nam làm thế nào?
Nguồn
- Văn khấn Gia Tiên ngày 30 Tết Bính Ngọ 2026 (baohatinh.vn)
- Tất niên là gì? Menu ăn tất niên theo ba miền (mytour.vn)
- Cúng tất niên mời ông bà về ăn Tết ngày giao thừa cần chuẩn bị những gì? (baophapluat.vn)
- Mâm cơm cúng tất niên (Báo Hà Tĩnh, dẫn lại bài của mega.vietnamplus.vn)
- Gợi ý mâm cúng tất niên miền Trung (docungtamlinh.com.vn)
- Tết của người Hội An (vnexpress.net)
- Giao thừa ở Huế (tuoitre.vn)
- Ăn Tết ở miền quê Nam Bộ (thanhtra.com.vn, Báo Thanh tra)
- Nghi lễ và thực hành nghi lễ cổ truyền dịp Tết (daibieunhandan.vn)
- Mâm cúng giao thừa 3 miền gồm những gì? Chuyên gia văn hóa giải đáp chi tiết (thanhnien.vn)
Thuộc bộ dữ liệu mở Loại lễ cúng Việt Nam và Nghi thức cúng Việt Nam, giấy phép CC BY 4.0.
Xem các lễ khácGiỗ chạp, Tết, nhà cửa, làm ăn, vòng đời, lễ làng và lễ các dân tộc.Mở