Cúng tất niên

Văn hoá và tín ngưỡng Ghi chép phong tục.

Về lễ này: làm lúc nào, cúng ai

Còn gọi: Cúng 30 Tết, Cúng rước ông bà, Lễ rước ông bà, Cơm tất niên, Tất niên công ty, Tất niên xóm (Nam Bộ)

Theo tục, ngày cuối năm con cháu làm mâm cơm báo với thần linh, tổ tiên rằng năm cũ đã hết và mời ông bà về ăn Tết. Ở miền Nam và miền Trung lễ này còn được gọi là cúng rước ông bà; món trong mâm khác nhau giữa ba miền.

Làm lúc nào
Ngày 30 tháng Chạp (tháng thiếu thì 29), trưa hoặc chiều; có nhà cúng sớm từ 28, 29
Cúng ai
Thần linh trong nhà, gia tiên; mâm ngoài trời cúng Thổ Địa, thần linh và các vong linh không nơi nương tựa

Văn khấn Gia Tiên ngày 30 Tết (cúng tất niên trong nhà)

  • Dùng chung cả nước
  • Dân gian

Điền trước khi vào lễ

Tên và địa chỉ hiện ngay trong lời khấn bên dưới, chỉ lưu trên máy này.

Lựa chọn phong tục của anh chị

Đang hiện bản dùng chung cả nước.

Điền thêm 1 chỗ khác

Các bài khác của cúng tất niên

Bản theo miền, theo truyền thống và theo từng phần của lễ.

Lễ vật và cách cúng

Theo nếp thường gặp mà các nguồn ghi lại. Mỗi nhà, mỗi vùng có thể làm khác.

Dùng chung cả nước, Dân gian

Làm lúc nào
Trưa hoặc chiều 30 tháng Chạp (tháng thiếu thì 29); nhà làm tiệc lớn có thể cúng từ 28, 29
Đặt lễ ở đâu
Mâm cỗ đặt ở bàn con dưới bàn thờ gia tiên; hoa, ngũ quả, vàng mã trên bàn thờ; có nhà bày thêm mâm nhỏ ngoài sân hoặc hiên
Ai cúng
Gia chủ, thường là người lớn tuổi nhất

Lễ vật

Lễ vậtGhi chú
Hương, đèn nến, hoa tươi, mâm ngũ quảPhải có
Trầu cau, rượu, trà, nước, gạo muối, vàng mã
Mâm cỗ mặn theo món Tết của từng miền
Mâm ngoài trời: xôi hoặc bánh chưng, chè, hương hoa, trầu caukhi có cúng ngoài trời

Trình tự

  1. Dọn bàn thờ, nhà cửa từ trước
  2. Bày mâm cỗ và lễ vật
  3. Thắp hương, đọc văn khấn
  4. Hương cháy khoảng hai phần ba thì lễ tạ, hóa vàng
  5. Cả nhà ăn bữa cơm tất niên
  6. Từ chiều 30 giữ hương trên bàn thờ suốt mấy ngày Tết

Chỗ các nguồn nói khác nhau

  • Miền Bắc có cúng tất niên hay không: Báo Pháp luật Việt Nam dẫn lời ông Lộc rằng miền Bắc thường không cúng tất niên, đêm giao thừa mới cúng và đón ông bà luôn, miền Nam mới có tất niên; Báo Hà Tĩnh và mytour.vn tả mâm cúng tất niên của cả ba miền

Miền Bắc, Dân gian

Lễ vật

Lễ vật
Gà luộc, bánh chưng, giò chả, nem rán, xôi gấc
Canh măng hoặc canh bóng, chân giò hầm măng, miến, mọc

Miền Trung, Dân gian

Lễ vật

Lễ vậtGhi chú
Bánh tét (chuộng hơn bánh chưng)
Gà xé bóp rau răm thay cho gà luộc nguyên con
Giò lụa Huế, chả bò, thịt heo ngâm nước mắm, ram cuốn
Miến xào, canh măng khô, dưa món, hành muối
Tôm chua, bánh mậttùy địa phương như Huế, Quảng Nam, Bình Định
Hoa cúc, vạn thọ, lay ơn; đèn nến, trầu cau, trà, rượu, vàng mã

Miền Trung, Hội An, Dân gian

Làm lúc nào
Ngày 30 tháng Chạp, gọi là lễ cúng rước ông bà
Đặt lễ ở đâu
Bàn thờ gia tiên; con cháu ở riêng về nhà cha mẹ hay nhà từ đường dự lễ

Lễ vật

Lễ vậtSố lượngGhi chú
Ly nước trong, thường là nước mưađể ông bà súc miệng
Giấy vàng bạcnhiều thếpđể ông bà tiêu Tết
Đồ giấy: khăn xếp, áo dài đen, quần trắng, guốc mộc, dù đenđể ông bà mặc ba ngày Tết

Trình tự

  1. Cúng rước ông bà ngày 30
  2. Lúc giao thừa cúng ngoài sân hoặc hiên, lễ chỉ có hoa quả bánh mứt, không rượu thịt
  3. Cúng xong vãi gạo, muối ra bốn phương

Miền Nam, Dân gian

Làm lúc nào
Sáng 30 tháng Chạp, khoảng 9, 10 giờ, trưa ăn (theo Báo Pháp luật Việt Nam); Báo Thanh tra gọi ngày này là lễ rước ông bà
Đặt lễ ở đâu
Bàn thờ ông bà; nhiều nhà bày thêm một mâm ngoài sân

Lễ vật

Lễ vậtGhi chú
Cơm trắngPhải có. cúng ông bà xong con cháu mới ăn
Thịt kho tàu (thịt kho hột vịt), canh khổ qua nhồi thịt
Bánh tét, bánh phồng, mứt, củ kiệu, dưa giá
Gà luộc, thịt heo luộc, gỏi tôm thịt, chả giò
Hương, đèn, bông tươi, trái câyPhải có. Báo Thanh tra: lễ tối thiểu là bốn món hương đăng hoa quả

Trình tự

  1. Cúng mâm cơm thỉnh ông bà về với con cháu
  2. Mâm ngoài sân cúng người không ai thờ cúng, chiến sĩ, đồng bào tử vong
  3. Buổi chiều quét nhà lần cuối

Dùng chung cả nước, Dân gian, Khấn gia tiên

Làm lúc nào
Chiều 30 tháng Chạp (29 nếu tháng thiếu), trước lễ cúng giao thừa
Đặt lễ ở đâu
Bàn thờ gia tiên: hoa tươi, mâm ngũ quả, ít vàng mã (có thể cả bánh chưng, xôi, chè) trên bàn thờ chính; mâm cỗ đặt ở bàn con phía dưới
Ai cúng
Người đàn ông lớn tuổi nhất trong nhà thắp hương, đọc văn khấn, rồi các thành viên khác làm lễ vái

Lễ vật

Lễ vậtGhi chú
Mâm cỗ xếp theo số bát đĩa: bốn bát bốn đĩa; cỗ lớn sáu bát sáu đĩa hoặc tám bát tám đĩabài báo nói là lối những năm trước đây, kể bát măng, bóng, mực, nấm thả, miến, mọc và các đĩa gà luộc, giò lụa, chả quế, dưa hành, bánh chưng, cá kho
Mâm ngũ quả bằng quả thường dùng, vừa chín, ăn đượckhông dùng quả xanh, quả giả
Hoa tươikhông dùng hoa giả
Gà cúng buộc theo thế gà chầu
Mâm chay thay cỗ mặn: bánh chưng, xôi, chèTuỳ nhà

Trình tự

  1. Ngày 30 chuẩn bị hai mâm: một mâm cúng tất niên rồi ăn tối, một mâm cho lễ giao thừa
  2. Bày lễ, thắp hương, đọc văn khấn mời thần linh, gia tiên về ăn Tết
  3. Cả nhà vái, rồi quây quần ăn bữa cơm tất niên

Điều kiêng

  • Không cắm cành vàng lá ngọc bằng hàng mã lên bàn thờ

Chỗ các nguồn nói khác nhau

  • Cách đặt gà cúng: bài báo cho rằng để đầu gà quay vào phía bát hương là đúng, và ghi nhiều người lại để gà quay đầu ra ngoài cho đẹp mắt

Đọc thêm về cúng tất niên

Bài của Nhật Nguyệt về cách cúng, phong tục và việc chuẩn bị.

Lời văn giữ nguyên chữ theo bản đã đăng ở nguồn. Chỗ in nghiêng có gạch chấm là chỗ anh chị điền.

Nguồn

  • Văn khấn Gia Tiên ngày 30 Tết Bính Ngọ 2026 (baohatinh.vn)
  • Văn khấn lễ Tất niên (vankhan.vn)
  • Gợi ý mâm cúng tất niên miền Trung (docungtamlinh.com.vn)
  • Tất niên là gì? Menu ăn tất niên theo ba miền (mytour.vn)
  • Cúng tất niên mời ông bà về ăn Tết ngày giao thừa cần chuẩn bị những gì? (baophapluat.vn)
  • Tết của người Hội An (vnexpress.net)
  • Ăn Tết ở miền quê Nam Bộ (thanhtra.com.vn, Báo Thanh tra)
  • Mâm cơm cúng tất niên (Báo Hà Tĩnh, dẫn lại bài của mega.vietnamplus.vn)
Xem thêm văn cúng khácGiỗ chạp, Tết, nhà cửa, làm ăn, vòng đời và các lễ theo vùng.