Tới nội dung
Tết −50%Đoàn Viên chỉ 99.500đ năm đầuGói Đoàn Viên năm đầu chỉ 99.500đ, tặng 1 bản luận mỗi nămXem ưu đãi

Cúng Thần Tài, Thổ Địa thường ngày

Còn gọi: Cúng ông Địa, Xin lộc buôn bán, Thần Tài Ông Địa, Cúng Thần Tài mùng 1, ngày rằm

  • Thần linh thờ trong nhà
Văn hoá và tín ngưỡng Ghi chép phong tục.

Mỗi nhà, mỗi vùng có thể làm khác.

Cúng Thần Tài, Thổ Địa thường ngày là gì, làm khi nào?

Theo tín ngưỡng dân gian, Thần Tài gắn với tiền bạc, tài lộc và việc làm ăn, còn Ông Địa (Thổ Địa) gắn với đất đai, nhà cửa và việc cai quản nơi ở; vì thế hai vị thường được thờ chung trong một khám, nhất là ở gia đình kinh doanh, cửa hàng, cơ sở buôn bán[1]. Khác bàn thờ gia tiên đặt trên cao, khám thờ Thần Tài, Ông Địa thường là một khám nhỏ đặt ngay trên nền nhà[1].

Thần Tài, Thổ Địa được cúng hằng ngày, hoặc vào mồng Một, mùng 10 và ngày Rằm hằng tháng[2]; Thần Tài còn được cúng vào ngày vía mùng 10 tháng Giêng[3]. VnExpress trả lời bạn đọc rằng có bàn thờ Thần Tài thì cần thắp hương hằng ngày[4].

Cần chuẩn bị những gì?

  • Nơi đặt khám thờKhám thờ thường đặt thấp, sát mặt đất, ở tầng trệt, tại một góc nhà gần cửa ra vào, nhìn được khu vực người ra vào. Báo CafeF ghi không phải mọi khám thờ đều phải quay về một hướng cố định: chỗ đặt còn tuỳ mặt bằng, tập quán từng nhà; quan trọng là chỗ ổn định, tránh nơi người qua lại dễ va quệt và không cạnh chỗ thiếu sạch sẽ[1].
  • Cách bày khám thờNhìn từ ngoài vào: tượng Thần Tài bên trái, tượng Ông Địa bên phải[5][3]. Có hướng dẫn kể tiếp: bài vị sát vách, chính giữa; bát hương ngay trước bài vị; ba hũ gạo, muối, nước đặt giữa hai tượng, sau bát hương, chỉ thay vào dịp cuối năm; lọ hoa bên phải, đĩa trái cây bên trái; năm chung nước xếp hình chữ thập hay hàng ngang trước bát hương; một tô nước rắc cánh hoa tươi đặt ngoài cùng[5].
  • Mỗi ngàyNước trong các chung được thay mỗi ngày khi thắp hương[5].

Lễ vật, mâm cúng

Ngày thường lễ rất đơn giản: trầu nước và một đĩa trái cây, đơn giản nhất là cà phê, thuốc lá hằng ngày[3].

Mồng Một (lễ Sóc) và chiều tối ngày Rằm (lễ Vọng) thường là lễ chay: hương, hoa, trầu cau, quả, tiền vàng; ngoài lễ chay có thể cúng thêm lễ mặn gồm rượu, gà luộc, thịt luộc, thịt quay, bánh chưng, xôi[2].

Tượng sứ Thần Tài và Ông Địa hai bên bát hương cắm đầy chân nhang, nhang vòng treo phía trên, sau là bài vị đỏ in chữ Hán và hình rồng.
Bàn thờ Thần Tài, Ông Địa trong một nhà, năm 2022.Ảnh: Phương Huy, Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)
Khám thờ gỗ đặt dưới đất, đèn đỏ chiếu hai tượng sứ trắng, bát hương, hàng chén nước, hũ nhỏ có nắp, tượng cóc vàng, quả bưởi và hoa cúc vàng.
Bàn thờ Thần Tài, Ông Địa ở một quán ăn, năm 2022.Ảnh: Phương Huy, Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)
Vùng:

Cả nước

Lễ vậtSố lượngChay, mặnGhi chú
Hương, đèn, nến
Hằng ngày: hương, chén nước sạchChayCó thể thêm hoa, trái cây, bánh kẹo
Sóc vọng, lễ chay: hương, hoa, trầu cau, quả, tiền vàngChay
Món mặn
Sóc vọng, lễ mặn: rượu, gà luộc, thịt luộc, thịt quay, bánh chưng, xôiMặnTuỳ nhà. Có thể cúng thêm
Gạo, muối
Ba hũ gạo, muối, nướcChayĐặt giữa hai tượng, chỉ thay vào cuối năm
Trà, rượu, nước
Năm chung nước5ChayXếp hình chữ thập hoặc hàng ngang trước bát hương, thay nước mỗi ngày
Tô nước rắc cánh hoaĐặt ngoài cùng phía trước

Nguồn: [1][2][4][5]

Miền Nam

Lễ vậtChay, mặnGhi chú
Quả
Chuối xiêmChayNông thôn miền Tây Nam Bộ
Xôi, bánh
Chè xôi nướcChayNông thôn miền Tây Nam Bộ

Nguồn: [6][7][8]

Vì sao làm như vậy?

PGS.TS Nguyễn Thanh Tú, trong bài trên CafeF, giải thích khám thờ đặt sát đất trước hết để phân biệt không gian thờ Thần Tài với không gian thờ tổ tiên vốn ở trên cao; theo cách giải thích dựa trên thuyết Thiên, Địa, Nhân, Thần Tài gắn với phía dưới, với đất. Đặt thấp không có nghĩa là Thần Tài, Ông Địa được coi trọng ít hơn[1]. Dân gian còn kể tích Thần Tài từng bị đánh đuổi phải trốn vào một góc nhà, để giải thích thói quen đặt khám ở góc nhà[1].

Về gốc tích, nhà nghiên cứu văn hoá dân gian Huỳnh Ngọc Trảng nói với Báo Tuổi Trẻ rằng tới cuối thế kỷ 19, Thần Đất (Thổ Thần) vẫn đảm nhận chức năng của Thần Tài theo quan điểm thổ sinh kim; ông dẫn Đại Nam quấc âm tự vị (1895) của Huỳnh Tịnh Của giải Thổ Thần và Tài Thần đều là "Thần Đất, thần giữ tiền bạc". Theo ông, tới những năm 1920, 1930, khi thương nghiệp phát triển, mới xuất hiện ông Thần Tài như người Việt đang thờ, phổ biến nhất ở miền Nam, và việc thờ Ông Địa với Thần Tài chung một chỗ vẫn được giữ tới nay[6]. Chuyên gia Dương Hoàng Lộc (Báo Thanh Niên) cho biết tín ngưỡng về Thần Tài ở Việt Nam có phần ảnh hưởng từ Thần Tài của Trung Quốc[7].

Mỗi vùng làm khác nhau thế nào?

  • Nam BộTheo chuyên gia Dương Hoàng Lộc (Báo Thanh Niên), Thần Tài được thờ phổ biến trong các gia đình Nam Bộ, thờ chung với ông Địa, đặt dưới đất trong nhà, nhìn ra cửa chính[7].
  • Nông thôn miền Tây Nam BộBáo Thanh Niên ghi ông Địa ở đây thường được cúng chuối xiêm, chè xôi nước; có vùng trước khi cúng nải chuối, gia chủ bẻ ăn trước một trái, theo chuyện kể ông Địa sợ bị ngộ độc. Ông Địa ở chợ thì mỗi sáng được gia chủ mời cà phê, thuốc lá. Nhiều người mất đồ tìm không ra thì lâm râm khấn vái ông Địa, hứa tìm được sẽ cúng nồi chè hay nải chuối[8].

Kiêng kỵ và lưu ý

  • Vì khám thờ sát mặt đất, khi quét, lau nhà phải giữ phần nền quanh khám sạch, không để bụi, nước bẩn, hoá chất lau sàn bắn vào; nhà có trẻ nhỏ hay vật nuôi thì để ý chỗ đặt bát hương, đèn, nến cho khỏi va chạm, và cẩn thận với lửa trên khám thờ thấp để tránh cháy[1].
  • Có hướng dẫn ghi không đặt khám thờ ở nơi tối tăm, ẩm thấp, gần nhà vệ sinh, thùng rác hay dưới gầm cầu thang; không dâng hoa quả giả, hoa héo; không tuỳ tiện xê dịch bát hương khi chưa làm lễ xin phép[5].
  • Bát hương đầy thì rút chân hương; VnExpress ghi người ta thường để lại 3 tới 5 chân hương[4].

Chuẩn bị văn khấn

Có bài khấn ngắn cho hằng ngày: lạy Thành Hoàng bản cảnh, Ông Địa, Thần Tài, ông chủ gia bà chủ đất, các vị Tiền chủ Hậu chủ; có chỗ điền tên, năm sinh (niên canh), tuổi, địa chỉ và điều muốn xin; khấn xong vái hay lạy ba cái[2]. Bài cho mùng 10, ngày Rằm có thêm chỗ điền nơi buôn bán và việc kinh doanh[2].

Nói về ngày vía Thần Tài, chuyên gia Dương Hoàng Lộc cho rằng người cúng có thể khấn theo văn khấn, còn không thuộc thì tuỳ mục đích mà khấn cầu, miễn là thành tâm[7].

Văn khấn cúng Thần Tài, Thổ Địa thường ngày9 bài, giữ nguyên chữ, có chỗ điền tên và địa chỉ.

Cộng đồng và vùng

Đọc thêm về cúng Thần Tài, Thổ Địa thường ngày

Nguồn

  1. Tại sao bàn thờ Thần Tài, Ông Địa thường đặt sát mặt đất? (cafef.vn)
  2. Văn khấn Thần Tài, Thổ Địa hàng tháng (hoatieu.vn)
  3. 4 bàn thờ phổ biến trong nhà người Việt, nhà bạn có mấy? (vietcetera.com)
  4. Cửa hàng kinh doanh có cần cúng ngày ông Công, ông Táo? (vnexpress.net)
  5. Cách sắp xếp bàn thờ Thần Tài Thổ Địa (docungtamlinh.com.vn)
  6. Bỗng lù lù đâu ra ông Thần Tài? (tuoitre.vn)
  7. Ngày vía Thần tài: Ông là ai, bày mâm cúng thế nào để may mắn cả năm? (thanhnien.vn)
  8. Vì sao ông Địa... luôn cười? (thanhnien.vn)

Thuộc bộ dữ liệu mở Loại lễ cúng Việt Nam và Nghi thức cúng Việt Nam, giấy phép CC BY 4.0.

Xem các lễ khácGiỗ chạp, Tết, nhà cửa, làm ăn, vòng đời, lễ làng và lễ các dân tộc.