Cúng thí thực (Mông Sơn thí thực)
Còn gọi: Thí thực cô hồn, Chẩn tế cô hồn, Trai đàn chẩn tế
- Cô hồn, thí thực
Văn hoá và tín ngưỡng Ghi chép phong tục.
Thí thực là nghi lễ của Phật giáo, nhà chùa dùng kinh chú để chia thức ăn cho cô hồn và khuyên họ nghe pháp. Lễ có ba cỡ là Đại, Trung, Tiểu Mông Sơn thí thực; khóa nhỏ chỉ cần nước và cháo loãng. Trình tự ở các chùa giống nhau vì theo sách khoa nghi, còn đàn tràng, lễ nhạc, vàng mã thì miền Bắc và miền Nam làm khác nhau.
Tóm tắt
- Làm ngày nào
- Nhà chùa làm hằng ngày và trong các trai đàn chẩn tế, lễ cầu siêu; gia chủ có thể thỉnh làm tại nhà
- Cúng ai
- Cô hồn, ngạ quỷ, các hương linh; thỉnh chư Phật và Tiêu Diện Đại Sỹ chứng minh
Mỗi nhà, mỗi vùng có thể làm khác.
Mâm cúng
Vùng:
Cả nước
- Làm lúc nào
- Nhà chùa làm hằng ngày (Tiểu Mông Sơn) và trong các trai đàn chẩn tế, lễ cầu siêu; gia chủ có thể thỉnh làm tại nhà
- Đặt lễ ở đâu
- Tại chùa hoặc tại nhà gia chủ
- Ai cúng
- Nhà sư chủ lễ; khóa giản lược gia chủ tự làm được
| Lễ vật | Số lượng | Chay, mặn | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Hương, đèn, nến | |||
| Hoa, quả, nhang, đèn | Chay | ||
| Khác | |||
| Thức ăn, thức uống, bánh kẹo | |||
| Trà, rượu, nước | |||
| Nước và cháo loãng | 1 cốc nước, 1 bát cháo loãng | Chay | Phải có. Mức tối thiểu của khóa Tiểu Mông Sơn |
Miền Bắc
Đồng bằng Bắc Bộ, Hà Nội, chùa Tảo Sách, Phật giáo
- Đặt lễ ở đâu
- Lập đàn và cúng ngay ở ban Tam bảo
- Ai cúng
- 1 tới 3 sư thầy, có thêm các thầy cúng trong ban nhạc lễ xướng lễ; một khóa lễ 2 tới 4 giờ
| Lễ vật | Ghi chú |
|---|---|
| Khác | |
| Đồ ăn cúng thí | |
| Vàng mã | |
| Vàng mã, tiền tào quan, ngựa giấy, đồ dùng bằng giấy to như thật, hình nhân người hầu | Lê Hoàng Hải, Hoàng Văn Chung (2022) ghi nhiều hơn hẳn chùa ở TP. Hồ Chí Minh |
Đồng bằng Bắc Bộ, chùa Côn Sơn, Hải Dương, Hải Phòng, Phật giáo
- Làm lúc nào
- Tối 23 tháng Giêng âm lịch (năm 2026), nghi lễ cuối của lễ hội mùa Xuân Côn Sơn, Kiếp Bạc
- Đặt lễ ở đâu
- Sân chùa Côn Sơn, trước cửa tiền đường: đàn chính và đàn bàn tiến
- Ai cúng
- Chư tăng Ban Trị sự Phật giáo thành phố chủ trì
| Lễ vật | Chay, mặn |
|---|---|
| Xôi, bánh | |
| Cháo gạo, cơm chay | Chay |
| Quả | |
| Mía, bánh đa, hoa quả, bỏng ngô | Chay |
| Khác | |
| Hoa đăng, hương nến, hoa nghi | |
Miền Nam
Đông Nam Bộ, Thành phố Hồ Chí Minh, chùa Linh Tiên, Phật giáo
- Đặt lễ ở đâu
- Ngoài ban Tam bảo còn lập ban thờ Tiêu Diện Đại Sỹ (bày vật cúng chúng sinh), năm ban Phật ngũ phương và cầu Nại Hà
- Ai cúng
- 5 tới 7 sư, không có thầy cúng; một khóa lễ 4 tới 6 giờ
| Lễ vật | Chay, mặn |
|---|---|
| Hương, đèn, nến | |
| Hương, đèn, nước, hoa, quả ở năm ban Phật ngũ phương | Chay |
| Khác | |
| Vật cúng chúng sinh ở ban Tiêu Diện Đại Sỹ | |
Nghi thức
Dùng chung cả nước, Phật giáo
- Niệm hương, lễ Tổ, thỉnh Phật
- Thỉnh Tam bảo tiếp dẫn chân linh
- Quy y linh
- Phát tấu trình Ngũ phương sứ giả
- Tụng kinh, trì chú
- Chủ lễ thượng đàn khai cúng Mông Sơn thí thực, kiết ấn, trì chú
- Phóng sinh, hoàn mãn
Đồng bằng Bắc Bộ, Hà Nội, chùa Tảo Sách, Phật giáo
- Thỉnh Phật
- Thỉnh vong, tắm vong, quy vong
- Phát tấu trình Ngũ phương sứ giả
- Tụng kinh, trì chú
- Thượng đàn cúng; trong lúc cúng các sư múa lục cúng (hương, đèn, hoa, quả, trà, nước) quanh đàn tràng
Đồng bằng Bắc Bộ, chùa Côn Sơn, Hải Dương, Hải Phòng, Phật giáo
- Thiết trí đàn Mông Sơn, đặt tượng Phật tọa trên đàn
- Cúng Phật, cúng Thánh
- Dâng sớ cầu an
- Bày các mâm lễ chay dọc từ đàn chính tới đàn bàn tiến để ban phát cho chúng sinh
Đông Nam Bộ, Thành phố Hồ Chí Minh, chùa Linh Tiên, Phật giáo
- Thỉnh Phật
- Quy y linh
- Tụng kinh, trì chú
- Chủ lễ đi thỉnh Phật ở năm ban ngũ phương, trình lễ mở địa ngục
- Thỉnh Tiêu Diện Đại Sỹ, triệu thỉnh cô hồn
- Ban kinh sư chạy đàn, dẫn vong qua cầu Nại Hà
- Thượng đàn cúng thí
Cộng đồng và vùng
Nguồn
- Lê Hoàng Hải, Hoàng Văn Chung: Thực hành nghi lễ Mông Sơn thí thực trong Phật giáo Việt Nam hiện nay, Nghiên cứu Tôn giáo số 5 năm 2022 (vjol.info.vn)
- Linh thiêng Lễ Mông Sơn thí thực tại Côn Sơn (tapchitoaan.vn)
- Lễ Mông Sơn thí thực ở chùa Côn Sơn (mekongasean.vn)
Thuộc bộ dữ liệu mở Loại lễ cúng Việt Nam và Nghi thức cúng Việt Nam, giấy phép CC BY 4.0.
Xem các lễ khácGiỗ chạp, Tết, nhà cửa, làm ăn, vòng đời, lễ làng và lễ các dân tộc.Mở