Đi lễ đền, miếu, phủ

Văn hoá và tín ngưỡng Ghi chép phong tục.

Về lễ này: làm lúc nào, cúng ai

Còn gọi: Lễ Thánh, Văn khấn đền, miếu, phủ, Văn tế đền

Theo tục, người đi lễ đền, miếu, phủ sắm lễ tùy tâm (lễ chay, lễ mặn, lễ ban Cô ban Cậu), dâng lễ theo thứ tự các ban, khấn rồi hóa sớ, hạ lễ. Ngoài bài khấn chung còn có văn tế, sớ Hán Việt của từng đền.

Làm lúc nào
Ngày lễ, Tết, tuần tiết, sóc vọng, ngày hội của đền
Cúng ai
Thần linh, Thánh, Mẫu, các nhân thần được thờ ở đền, miếu, phủ

Văn tế Đền thờ Vua Lê (xã Bảo Thái, Thanh Liêm, Hà Nam)

  • Đồng bằng Bắc Bộ
  • xã Bảo Thái, tổng Hòa Ngãi, huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam
  • Tế lễ đình làng

Điền trước khi vào lễ

Tên và địa chỉ hiện ngay trong lời khấn bên dưới, chỉ lưu trên máy này.

Lựa chọn phong tục của anh chị

Bài này là bản của miền Bắc.

Dịch nghĩa

Duy ngày 10 tháng giêng năm ... niên hiệu nước Đại Nam, kỳ lão hương chức và cả xã Bảo Thái tổng Hoà Ngãi huyện Thanh Liêm tỉnh Hà Nam kính đem lễ thường tam sinh hoa quả trầu rượu tới đền thờ, xin kêu rõ cùng; Tổ dương khai cơ sáng nghiệp nhân thánh anh võ cao minh Đinh Tiên Hoàng đại đế thần vị. Khâm văn thông vũ nhân đức anh triết tri nhuệ Lê Đại hành hoàng đế thần vị. Trung tông hoàng hiển ứng tá thánh hậu đức uy linh hoàng đế thần vị. Ngoạ triều hoàng quang công hựu thánh uy linh hoàng đế thần vị. Vì có lệ sinh nhật lúc đầu xuân nên xin cáo lễ. Kính trông hoàng đế bệ hạ, khí thiêng nơi rừng núi, vẻ đẹp chôn biển sông. Cờ trỏ thẳng mười hai sứ quân tan tành như cát bụi, kiếm xốc tới ngôi chín bệ giặc Chiêm đâu dám hung hăng. Đánh Tông đá vàng còn để chữ nêu bia, giúp dân công đức vẫn huyền lâu ở miếu. Muôn năm ánh sáng hông vòi coi như tinh đẩu, ngàn thuở tôn thờ cầu đảo đẹp nếp chưng thường. Nay gặp tiết hời ấm áp, lễ mọn đặt bày. Dám đem tấc dạ tỏ tinh thành, chờ đợi chín hùng ban phúc lộc. Nghề thợ nghề buôn bán phát đạt nền nếp dài lâu, đi cày đi học thuận hoà ấm no vui vẻ. Cho nhà nghèo được ở dưới hời Nghiêu phẳng lặng, để làng quê yên tại nơi đất Thuấn hoà bình. Thực cây nhờ các vị thánh sức lớn ngầm giúp vậy. Kính mời Thiên Cương đại vương, Quang Minh đại vương tôn thần, Nhữ hoàng Đê tôn thần cùng văn vũ bách quan tuỳ tòng bộ chúng dưới triều Đinh Lê.

Các bài khác của đi lễ đền, miếu, phủ

Bản theo miền, theo truyền thống và theo từng phần của lễ.

Lễ vật và cách cúng

Theo nếp thường gặp mà các nguồn ghi lại. Mỗi nhà, mỗi vùng có thể làm khác.

Dùng chung cả nước, Dân gian

Làm lúc nào
Ngày lễ, Tết, tuần tiết, sóc, vọng và ngày hội làng; có nơi mở hội vào mùa xuân, mùa thu hay ngày sinh, ngày hóa của thần
Đặt lễ ở đâu
Các ban trong đình, đền, miếu, phủ

Lễ vật

Lễ vậtSố lượngGhi chú
Lễ chay: hương, hoa, trà, quả, phẩm oảndâng ban Phật, Bồ Tát (nếu có) và ban Thánh Mẫu
Lễ mặn: gà, lợn, giò, chả nấu chínđặt ở ban Công đồng (Ngũ vị quan lớn)
Lễ thần Thành Hoàng, Thư điền: chân giò lợn luộc, xôi, rượu, tiền, vàng
Lễ đồ sống: trứng, gạo, muối, thịt mồi5 trứng vịt sống trên đĩa muối gạo, 2 trứng gà sống trong hai cốc nhỏ, một miếng thịt khía năm phầndâng quan Ngũ Hổ, Bạch xà, Thanh xà ở hạ ban Công đồng
Cỗ mặn sơn trang: cua, ốc, lươn, ớt, chanh, xôi chè nếp cẩmsắm theo số 15ứng với 15 vị thờ ở ban Sơn trang
Lễ ban Cô, ban Cậu: oản, quả, hương hoa, gương lược, hia, nón, đồ chơi bằng giấy

Trình tự

  1. Lễ trình: lễ thần Thổ địa, thủ đền trước để xin phép vào lễ
  2. Sửa lại lễ vật, bày ra mâm khay, dâng bằng hai tay lên các ban từ ban chính trở ra
  3. Đặt xong lễ ở mọi ban mới thắp hương; thắp từ trong ra ngoài, số nén lẻ, thường ba nén
  4. Thỉnh ba hồi chuông rồi khấn; có sớ thì đặt trên đĩa, dâng ngang mày, vái ba vái
  5. Lễ từ ban Công đồng vào cung chính, rồi ra hai gian bên, sau cùng là ban Cô, ban Cậu
  6. Hết một tuần nhang thì vái ba vái xin hạ lễ, hóa sớ trước rồi hóa vàng theo từng ban, hạ lễ từ ban ngoài vào ban chính
  7. Gương, lược, khăn chầu ở ban Cô, Cậu, Mẫu để lại trên ban cho nhà đền sắp đặt

Chỗ các nguồn nói khác nhau

  • Về thứ tự lễ: hoatieu.vn và vankhan.vn (trang nghi lễ) viết có nơi lễ trình ban Thổ địa, thủ đền trước rồi mới vào ban chính; trang nghi lễ của vankhan.vn viết thêm rằng đền, miếu không có các ban ấy thì lễ từ ban Công đồng hoặc từ chính cung trước.
  • Về lễ Thành Hoàng: vankhan.vn viết thường dùng lễ mặn (chân giò luộc, xôi, rượu); trang đi chùa của hoatieu.vn viết lễ Thành Hoàng, Thư điền phải dùng chay (trang Thành hoàng làng của chính hoatieu.vn thì chép như vankhan.vn).

Dùng chung cả nước, Thờ Mẫu, Tứ Phủ, Tại đền thờ vị được cúng

Làm lúc nào
Quanh năm, khi đi lễ đền Trần hoặc đền, phủ có ban Trần Triều
Đặt lễ ở đâu
Ban Trần Triều: tượng Đức Thánh Trần ở giữa, phía dưới hoặc hai bên là Vương tử, Vương cô, gia tướng
Ai cúng
Người đi lễ

Lễ vật

Lễ vật
Hương, hoa, nước sạch và lễ vật tùy tâm

Trình tự

  1. Dâng hương, hoa, lễ vật tại ban
  2. Khấn tưởng niệm, cầu gia đình bình an

Điều kiêng

  • hạn chế đốt vàng mã ở di tích đông người

Lời văn giữ nguyên chữ theo bản đã đăng ở nguồn. Chỗ in nghiêng có gạch chấm là chỗ anh chị điền.

Nguồn

  • Những nghi lễ chính tại đền, miếu, phủ (vankhan.vn)
  • Văn khấn tại Đình, Đền, Miếu (vankhan.vn)
  • Văn khấn Thành Hoàng làng (hoatieu.vn)
  • Văn khấn lễ Đức Thánh Trần (vankhan.vn)
Xem thêm văn cúng khácGiỗ chạp, Tết, nhà cửa, làm ăn, vòng đời và các lễ theo vùng.