Lễ tạ đất
- Nhà cửa, đất đai
- 5 bài văn khấn
- Lễ vật và cách cúng
Văn hoá và tín ngưỡng Ghi chép phong tục.
Về lễ này: làm lúc nào, cúng ai
Còn gọi: Cúng đất đai, Cúng đất, Tạ Thổ công cuối năm, Cúng tá thổ (Quảng Nam, Đà Nẵng), Cúng đất tháng Hai, tháng Tám (Huế), Cúng đất đai điền địa (Nam Bộ)
Theo tục, mỗi năm gia chủ làm lễ tạ ơn các thần cai quản mảnh đất mình ở và xin được tiếp tục yên ổn. Các trang văn khấn tả lễ tạ đất tháng Chạp; báo ở Huế, Quảng Nam, Đà Nẵng tả lệ cúng đất hằng năm của miền Trung, có nơi gọi là cúng tá thổ, nghĩa là mượn đất của người tiền trú.
- Làm lúc nào
- Tháng Chạp trước Tết ở nhiều nơi; ở Huế tháng Hai và tháng Tám âm lịch; ở Quảng Nam, Đà Nẵng dịp tất niên và đầu xuân
- Cúng ai
- Thổ địa, Thổ công, Long mạch và các thần cai quản khu đất; gia tiên; ở miền Trung còn có vong linh những người tiền trú, khai khẩn
Văn khấn cúng tạ đất cuối năm
- Dùng chung cả nước
- Dân gian
Điền trước khi vào lễ
Tên và địa chỉ hiện ngay trong lời khấn bên dưới, chỉ lưu trên máy này.
Đang hiện bản dùng chung cả nước.
Điền thêm 1 chỗ khác
Các bài khác của lễ tạ đất
Bản theo miền, theo truyền thống và theo từng phần của lễ.
Lễ vật và cách cúng
Theo nếp thường gặp mà các nguồn ghi lại. Mỗi nhà, mỗi vùng có thể làm khác.
Dùng chung cả nước, Dân gian
- Làm lúc nào
- Tháng Chạp, sau rằm và trước Tết; nhiều nhà làm chung với lễ tiễn ông Táo 23 tháng Chạp hoặc lễ tất niên. Có nơi còn cúng đất đầu năm (mùng 1, mùng 2 Tết hoặc đầu xuân)
- Đặt lễ ở đâu
- Ngoài trời, ở sân hoặc khoảng đất trống trước nhà; nhà không có sân thì cúng trong nhà. phatgiao.org.vn tả cách làm tại ban thờ trong nhà
- Ai cúng
- Gia chủ
Lễ vật
| Lễ vật | Số lượng | Ghi chú |
|---|---|---|
| Hương, hoa, đèn nến | ||
| Xôi | phatgiao.org.vn: xôi trắng | |
| Gà luộc | ||
| Rượu, nước trắng, trà | ||
| Trái cây (ngũ quả) | ||
| Bánh tét, bánh chưng | ||
| Trầu, cau | phatgiao.org.vn: 3 lá trầu, 3 quả cau | |
| Giấy tiền vàng mã | ||
| Gạo, muối trắng | mỗi thứ 1 đĩa | theo phatgiao.org.vn |
| Hoa cúc | 10 bông chia hai lọ | theo phatgiao.org.vn, cho bàn thờ lớn |
Trình tự
- Lau dọn bàn thờ hoặc chỗ đặt lễ, bày lễ
- Thắp hương, vái ba vái
- Đọc văn khấn (khấn thần linh trước, gia tiên sau nếu khấn hai bài)
- Vái ba vái, chờ hương tàn rồi hóa vàng
Miền Bắc, Dân gian
Lễ vật
| Lễ vật |
|---|
| Xôi |
| Gà luộc |
| Bánh chưng |
| Rượu |
| Chè, trái cây theo mùa |
Miền Trung, Dân gian
Lễ vật
| Lễ vật |
|---|
| Xôi |
| Bánh tét |
| Heo quay hoặc gà luộc |
| Rượu |
Huế, Huế, Dân gian
- Làm lúc nào
- Tháng Hai âm lịch, chọn ngày tốt; nhiều nhà cúng thêm lần nữa vào tháng Tám. Có làng quê quanh phá Tam Giang chỉ cúng tháng Tám, sau vụ gặt
- Đặt lễ ở đâu
- Bày ở sân nhà; đủ lệ thì ba bàn Thượng, Trung, Hạ, có nhà giảm còn hai bàn hoặc soạn chung một bàn
- Ai cúng
- Chủ nhà; cha mẹ cúng ở nhà gốc cho cả các con đã ra riêng
Lễ vật
| Lễ vật | Số lượng | Ghi chú |
|---|---|---|
| Bàn Thượng: xôi, gà trống luộc nguyên con đủ lòng, huyết | ||
| Bàn Trung: gà mái nguyên con, cua, trứng, thịt luộc | ||
| Bàn Hạ: cơm, xôi chè, khoai sắn, hạt nổ, xâu cá vụn nướng, mắm nêm, rau luộc | ||
| Cau trầu, rượu, hoa quả | ||
| Đồ giấy: bộ ngai đủ áo, mũ, hia, đai; bộ ngũ phương ngũ hành; trang phục bà Hỏa, bà Thổ | ||
| Xà lẹt: chiếc gùi bằng bẹ chuối đựng rau lang, cá khô, mắm nêm | cúng xong treo ngoài hàng rào trước nhà (theo thanhnien.vn, làng quê Huế) | |
| Xôi nếp mới | mấy dĩa | Phải có. thanhnien.vn: vật phẩm không thể thiếu của mâm cúng đất xứ Huế |
| Cua | ||
| Đầu heo với ít lòng, hoặc mổ cả con heo khi cúng lớn | Tuỳ nhà. nhà cúng gọn thì con gà, dĩa xôi |
Trình tự
- Chọn ngày tốt trong tháng
- Bày các bàn lễ
- Chủ nhà niệm hương khấn thổ thần đất đai, các chủ nhân tiền trú và cô hồn
- Cả nhà, họ hàng, chòm xóm cùng ăn cỗ cúng đất
Chỗ các nguồn nói khác nhau
- Tháng cúng: huengaynay.vn ghi người Huế cúng đất tháng Hai, nhiều nhà cúng thêm tháng Tám (tháng Hai cầu năm mới thuận lợi, tháng Tám tạ ơn thổ thần); thanhnien.vn (trích sách của Phi Tân) kể ở làng quê tác giả chỉ cúng tháng Tám, "đất kinh kỳ mới cúng tháng Hai".
Nam Trung Bộ, Quảng Nam, Đà Nẵng, Dân gian
- Làm lúc nào
- Dịp tất niên cuối năm âm lịch và sau tiết lập xuân; làm ở nhà riêng, nhà thờ tộc họ, xóm, làng, khối phố
- Ai cúng
- Chủ nhà; ở xóm, làng là người chủ bái
Lễ vật
| Lễ vật | Ghi chú |
|---|---|
| Mâm lễ cúng đất | |
| Vật thực cúng vọng tiên nhân bản địa: các loại khoai, đậu, mắm | theo baodanang.vn |
Trình tự
- Bày mâm lễ
- Đọc văn cúng thỉnh Thành hoàng bổn xứ, Thổ địa, Thái tuế, Hành khiển, các vị thổ thần, rồi mời các vong linh người tiền trú, bà Chủ Ngung Man Nương và các bậc tiền hiền, hậu hiền của các tộc họ
- Ở khối phố mới, sau lễ là bữa gặp mặt tất niên của bà con
Miền Nam, Dân gian
Lễ vật
| Lễ vật |
|---|
| Bánh tét |
| Trái cây ngũ quả |
| Heo quay |
| Các món ăn của địa phương |
Lời văn giữ nguyên chữ theo bản đã đăng ở nguồn. Chỗ in nghiêng có gạch chấm là chỗ anh chị điền.
Nguồn
- Văn khấn cúng tạ đất cuối năm (phatgiao.org.vn)
- Bài văn khấn cúng đất đai (docungtamlinh.com.vn)
- Lễ tạ đất cuối năm: lễ vật và văn khấn (voh.com.vn)
- Tháng hai cúng đất (huengaynay.vn)
- Về Huế ăn cơm: Tháng tám cúng đất (thanhnien.vn)
- Tá thổ (baoquangnam.vn)
- Nghĩ về lệ cúng đất (baodanang.vn)
- Cúng xóm tất niên (baophapluat.vn)