Lễ Tế ngu (ba ngày), mở cửa mả

Dùng chung cả nước, Dân gian

Làm lúc nào

Trong ba ngày sau khi an táng: sơ ngu, tái ngu, tam ngu

Đặt lễ ở đâu

Bàn thờ tang tại nhà; chiều ra viếng mộ

Ai cúng

Con trai trưởng hoặc cháu đích tôn

Lễ vật

Trình tự

1. An táng xong trở về nhà thì tế, gọi là ngu tế (ngu nghĩa là yên)
2. Ba ngày ba lần: sơ ngu, tái ngu, tam ngu
3. Mỗi chiều con cái đem cơi trầu ra mả khóc, gọi là viếng mộ
4. Ngày thứ ba sửa sang, đắp lại mộ

Chỗ các nguồn nói khác nhau

• Tính ngày: trang vankhan.vn viết lễ làm ba ngày sau khi mất hoặc ba ngày sau khi chôn cất xong; Việt Nam phong tục tả ba lần tế trong ba ngày liền sau an táng; Gia lễ giản yếu chỉ làm một lễ ngu vào ngày thứ ba sau khi táng.

Nam Bộ (nguồn không nói rõ hơn), Dân gian, Khấn tại mộ

Làm lúc nào

Ngày thứ ba sau khi chôn (lễ mở cửa mả, còn gọi khai mộ, tam chiêu); xong mới làm lễ tam ngu

Đặt lễ ở đâu

Tại mộ: một mâm cúng vong dưới chân mộ, một mâm cúng đất đai gần đó

Ai cúng

Tang quyến, thường mời thầy cúng tụng kinh

Lễ vật

Trình tự

1. Cắm ba ống trúc dưới chân mộ, dựa thang vào; cắm năm thẻ bài vị ở bốn góc và giữa mộ
2. Bày hai mâm cúng: cúng vong trước mộ, cúng thần ở chỗ sạch gần đó
3. Thắp hương khấn thần linh, thầy tụng kinh và làm phép sái tịnh
4. Người nhà chia đậu; một người cầm cây mía, dắt gà con theo thầy đi quanh mộ ba vòng, vừa niệm Phật vừa rải đậu
5. Phóng sinh chim, đốt vàng mã, lạy tạ thần
6. Rước vong về nhà cúng an linh

Chỗ các nguồn nói khác nhau

• Nhà chùa có lễ này không: bài Tục mở cửa mả ở Nam Bộ trên phatgiao.org.vn viết theo đạo Phật không có lễ mở cửa mả, chỉ có lễ an vị mộ (ba ngày sau ra thăm, đắp sửa mộ, cúng hoa trái xôi chè, không cần gà, mía, không buộc mời thầy); bài Nghi thức tang lễ theo truyền thống Phật giáo cũng trên cổng ấy lại kể lễ khai môn (mở cửa mả) ba ngày sau khi chôn trong các lễ sau an táng.
• Con gà: phatgiao.org.vn, datamnguyen.vn, tanglemartino.com nói dắt gà con cho nó kêu; vinhhangvien.com nói nên chọn gà trống mới tập gáy và nhốt lại cho nó gáy.

Nam Bộ (nguồn không nói rõ hơn), Dân gian

Làm lúc nào

Sau khi chôn cất trở về nhà (lễ an sàng, tức sơ ngu, còn gọi quải chân dung); ngày thứ hai tái ngu, ngày thứ ba tam ngu

Đặt lễ ở đâu

Bàn thờ vong, treo hai tấm màn vải thưa phủ tới đất trước bàn thờ

Ai cúng

Tang chủ; nhà sư làm lễ và đọc Sơ ngu văn

Lễ vật

Trình tự

1. Rước vong về nhà, đặt khay lên bàn thờ vong
2. Treo ảnh, treo màn trước bàn thờ
3. Sư làm lễ, đọc Sơ ngu văn
4. Tang chủ dọn tiệc an sàng đãi người đưa tang

Nam Bộ (nguồn không nói rõ hơn), Phật giáo, Khấn tại mộ

Làm lúc nào

Ngày thứ ba sau khi chôn (lễ khai mộ, tức mở cửa mả)

Đặt lễ ở đâu

Trước đầu ngôi mộ mới

Ai cúng

Nhà sư chủ tế đọc bằng âm Hán Việt, đi đầu; thân nhân cầm cây mía lau có cột gà con đi theo

Lễ vật

Trình tự

1. Bày lễ trước đầu mộ, tang chủ đốt nhang lạy ba lạy rồi quỳ
2. Sư thỉnh Thổ địa, thần giữ mộ năm phương và các sứ giả tiếp dẫn vong
3. Sư rải năm thứ đậu, đọc chú Vãng sanh
4. Người nhà cầm cây mía cột gà đi theo sư ba vòng quanh mộ; sư vỗ nhẹ vào gà ba lần
5. Thả gà lại, cắm cây mía ở mộ
6. Tang chủ bưng khay rước vong theo sư về nhà, an vị ở bàn thờ vong rồi cúng cơm, tụng niệm theo nghi an sàng

Chỗ các nguồn nói khác nhau

• Bài viết kể hai cách giải thích tục này (thang để vong ra khỏi huyệt, mía lau chín đốt ứng chín chữ cù lao, gà con ví con côi; hoặc theo sự tích Quách Phác) và tác giả cho rằng cả hai đều có chỗ không ổn