Ảnh: staffan.scherz / flickr (CC BY 2.0)
TL;DR: Xuất hành và khai bút đầu năm là phong tục cầu may quan trọng của người Việt, với mong ước có một khởi đầu thuận lợi. Việc chọn giờ và hướng xuất hành thường dựa trên lịch âm và các vị thần như Hỷ thần, Tài thần, cần sự thành tâm và tâm trạng vui vẻ.
Xuất hành và khai bút đầu năm là gì?
Đối với người Việt, ngày mùng Một Tết không chỉ là thời khắc giao hòa giữa trời và đất, mà còn là ngày đầu tiên của một chu kỳ mới. Chính vì vậy, những hành động đầu tiên trong năm mới được xem là vô cùng quan trọng, mang tính quyết định đến vận may, tài lộc và sự bình an cho cả một năm. Trong đó, xuất hành và khai bút là hai phong tục tiêu biểu, được nhiều thế hệ người Việt gìn giữ và trân trọng.
Xuất hành là bước đi đầu tiên ra khỏi nhà trong năm mới. Người xưa quan niệm rằng một khởi đầu suôn sẻ sẽ dẫn lối cho cả năm hanh thông, như câu nói dân gian “đầu xuôi đuôi lọt”. Khai bút, hay còn gọi là “minh niên khai bút”, là việc viết những nét chữ đầu tiên của năm mới, tượng trưng cho sự khởi đầu của trí tuệ, tri thức và sự nghiệp. Việc khai bút thường được các nhà nho, thầy đồ, văn nhân, thi sĩ, học sinh và những người làm nghề liên quan đến giấy bút đặc biệt coi trọng.
Cách chọn hướng và chọn giờ xuất hành như thế nào?
Theo chuyên gia văn hóa, giảng viên Nguyễn Hiếu Tín (Trường Đại học Tôn Đức Thắng, TP.HCM), việc xuất hành ngày đầu năm không chỉ là một thủ tục mang tính hình thức. Nó là một nghi thức thiêng liêng, đòi hỏi sự trịnh trọng và thành tâm, bởi mỗi năm chỉ có một lần xuất hành đầu năm duy nhất. Người xưa thường xem ngày, đoán giờ và chọn hướng đi thật kỹ lưỡng trước khi bước ra khỏi nhà.
Căn cứ theo nhiều tài liệu cổ, mỗi ngày trong dịp Tết sẽ có những hướng tốt khác nhau, được xác định dựa trên vị trí của các vị thần cai quản may mắn và tài lộc.
Hướng Hỷ thần và Tài thần trong những ngày đầu năm là gì?
Hướng Hỷ thần là hướng của thần may mắn, niềm vui, còn hướng Tài thần là hướng của thần tài lộc. Việc chọn đúng các hướng này khi xuất hành được tin là sẽ đón nhận được nhiều điều tốt lành. Dưới đây là ví dụ cụ thể về các hướng tốt trong dịp Tết Nguyên đán (ví dụ năm Giáp Thìn 2024):
| Ngày Tết | Hướng Hỷ thần | Hướng Tài thần |
|---|---|---|
| Mùng 1 Tết | Đông Bắc | Đông Nam |
| Mùng 2 Tết | Tây Bắc | Đông Nam |
| Mùng 3 Tết | Tây Nam | Đông Nam |
Những hướng này có thể thay đổi theo từng năm, từng ngày, do đó, để có thông tin chính xác nhất, mỗi gia đình nên tra cứu lịch âm chi tiết cho từng năm cụ thể. Việc lựa chọn hướng xuất hành cũng cần phù hợp với tuổi và mệnh của gia chủ, cùng với việc chọn được ngày giờ đẹp.
Những lưu ý khi thực hiện nghi thức xuất hành
Theo lời khuyên của giảng viên Nguyễn Hiếu Tín, khi xuất hành đầu năm, điều quan trọng nhất là phải giữ một tâm trạng thật tốt, vui vẻ và thoải mái. Nếu có dịp đi lễ chùa, nên thành tâm cầu phúc, cầu bình an cho gia đình và người thân thay vì chỉ tập trung cầu xin tài lộc. Nên nói những lời ái ngữ, làm những việc tốt và giữ cho tâm hồn luôn thanh thản, thiện lành. Ngoài ra, cũng cần thực hành tiết kiệm, tránh lãng phí trong những ngày đầu năm.
Khai bút đầu năm có ý nghĩa gì?
Khai bút là một nghi thức không thể thiếu đối với những người làm nghề trí thức, học sinh, sinh viên. Thông thường, việc khai bút sẽ được thực hiện vào ngày mùng 2 Tết hoặc một ngày khác phù hợp với điều kiện và lịch trình của mỗi người. Nghi thức này thường bắt đầu bằng việc thắp hương thành kính trước bàn thờ tổ tiên, sau đó dùng một cây bút mới và tờ giấy đỏ (màu của sự may mắn) để viết những dòng chữ đầu tiên.
Ý nghĩa của việc chọn bút và giấy là gì?
Việc chuẩn bị một cây bút mới, một tờ giấy đỏ tươi đẹp không chỉ thể hiện sự tôn trọng với nghi thức mà còn là biểu tượng cho một khởi đầu mới mẻ, tinh khôi. Bút cùn, giấy cũ hay những chất liệu xấu được xem là điều tối kỵ, có thể ảnh hưởng đến mỹ cảm và thái độ với văn tự trong những ngày đầu xuân.
Nên viết nội dung và câu chữ gì khi khai bút?
Nội dung khai bút thường là những lời chúc tốt lành, những câu đối mang ý nghĩa may mắn như “Phúc”, “Lộc”, “Bình An”, “Phúc sinh phú quý gia đình thịnh” hay “Tân niên vạn phúc”. Người xưa thường gửi gắm những ý nguyện, tâm tư của mình vào từng nét chữ, từng vần thơ, với mong muốn một năm mới tràn đầy năng lượng tích cực và hy vọng.
Những kiêng kỵ trong ngày xuất hành và khai bút
Bên cạnh những việc nên làm, người Việt cũng có những quan niệm về điều cần tránh trong những ngày đầu năm để không gặp điều không may.
Kiêng kỵ trong xuất hành là gì?
Theo phong tục xưa, trong ba ngày Tết, dù có đi đâu thì đến chiều tối cũng nên trở về nhà, vì người xưa kiêng cảnh “có đi mà không có về”. Tuy nhiên, trong xã hội hiện đại, khi nhu cầu du lịch, giải trí ngày Tết trở nên phổ biến, quan niệm này đã có sự thay đổi để phù hợp với nhịp sống mới. Một kiêng kỵ mới được nhiều người quan tâm hơn là không nên uống rượu bia khi xuất hành, không để tâm trạng buồn bực, cáu gắt, bởi điều này có thể ảnh hưởng đến bản thân và những người xung quanh.
Kiêng kỵ trong khai bút là gì?
Đối với nghi thức khai bút, điều tối kỵ là viết những nội dung dung tục, tầm thường hoặc viết một cách qua loa, cho có lệ. Chữ viết trong ngày đầu năm cần phải được trau chuốt, trang nhã và thể hiện sự tôn kính với con chữ. Việc lựa chọn những câu chữ ý nghĩa, tích cực sẽ góp phần tạo nên một khởi đầu tốt đẹp cho một năm mới tràn đầy cảm hứng.
Bài tổng quan chủ đề: Lễ Tết Việt Nam gồm những ngày nào trong năm?
