Xuất hành đầu năm

Dùng chung cả nước, Dân gian

Làm lúc nào

Lần ra khỏi nhà đầu tiên của năm mới, tính từ lúc giao thừa: có người đi ngay sau giao thừa, có người sáng mùng Một, có người chọn mùng Hai, mùng Ba theo ngày giờ được coi là tốt

Đặt lễ ở đâu

Không bày mâm cúng riêng; ai đi xa thì kính báo thần linh, gia tiên ngay trong lễ giao thừa ở nhà

Ai cúng

Từng người hoặc cả gia đình

Lễ vật

Trình tự

1. Xem lịch chọn ngày và giờ hoàng đạo trong mấy ngày đầu năm
2. Chọn hướng theo điều mong cầu: theo tục, hướng Hỷ thần để cầu niềm vui, may mắn; hướng Tài thần để cầu tài lộc; hướng của hai vị đổi theo can của ngày
3. Hướng xuất hành tính theo vị trí nơi sẽ đến so với nhà, không tính theo từng đoạn đường
4. Ra khỏi nhà đúng giờ đã chọn, đi về hướng đã chọn; thường tới chùa, đền thắp hương rồi mới đi chúc Tết, du xuân
5. Sau khi lễ ở chùa, đền thì xin một cành lộc nhỏ mang về cắm ở bàn thờ (tục hái lộc)
6. Người không đi xa được thì đúng giờ tốt ra khỏi nhà, đi bộ một đoạn về hướng tốt rồi quay về

Điều kiêng

• Tránh hướng Hạc thần (có nguồn viết Hắc thần), theo tục là hướng xấu
• Tránh mặc toàn màu đen, trắng; tránh nói lời xui, cáu gắt, tranh cãi khi ra đường đầu năm
• Theo câu "mùng năm, mười bốn, hai ba", nhiều người tránh đi xa vào mùng 5
• Hái lộc chỉ ngắt cành nhỏ, không bẻ cành to

Chỗ các nguồn nói khác nhau

• Hướng Tài thần của ngày can Đinh: bài của Tạp chí Thị trường Tài chính Tiền tệ viết các tư liệu Hán cổ ghi chính Tây còn các thông tin của Việt Nam ghi chính Đông, và khuyên chỉ cần chọn hướng Hỷ thần; bài của Báo Pháp luật Việt Nam (Tết Quý Tỵ, mồng Một ngày Đinh Mùi) ghi Tài thần chính Tây.
• Cách chọn hướng: theo Hỷ thần, Tài thần của ngày (đa số nguồn); theo Bát môn với bốn cửa Hưu, Sinh, Khai, Cảnh là tốt (Báo Pháp luật Việt Nam); theo hướng Sinh khí, Thiên y của tuổi từng người rồi mới tới Hỷ thần, Tài thần (Tạp chí Thị trường Tài chính Tiền tệ); theo tuổi và mệnh gia chủ (fptshop).
• Giờ: đa số nguồn dùng khung giờ can chi chẵn (giờ Tý 23 giờ tới 1 giờ); ông Nguyễn Văn Chung trong bài của Báo Pháp luật Việt Nam cho rằng phải cộng thêm 40 phút để đúng giờ cổ truyền. Cùng bài ấy dẫn lời hoà thượng Thích Bảo Nghiêm: Phật giáo quan niệm ba ngày Tết đều tốt, hướng nào tới được nơi mình định tới là hướng đẹp.
• Có bài cho rằng điều cần kiêng khi xuất hành là tâm nóng giận, hơn thua chứ không phải giờ hay hướng.

Miền Bắc, Dân gian

Làm lúc nào

Từ sau giao thừa và mấy ngày đầu năm

Lễ vật

Trình tự

1. Xuất hành tới chùa, đền, phủ; hành lễ nghiêm trang, thường kết hợp du xuân, trẩy hội
2. Hái lộc: sau khi lễ bẻ một cành đa, đề, si nhỏ mang về cắm ở bàn thờ
3. Xin chữ ông đồ đầu năm
4. Giới buôn bán tới phủ Tây Hồ (Hà Nội) cầu lộc; tới đền Bà Chúa Kho (Bắc Ninh) theo tục vay vốn đầu năm, cuối năm làm lễ tạ

Miền Trung, Dân gian

Làm lúc nào

Sáng mùng Một và mấy ngày đầu năm

Lễ vật

Trình tự

1. Xuất hành tới chùa dâng hương cầu bình an, kết hợp du xuân (chùa Hương Tích ở Hà Tĩnh, đền Huyền Trân ở Huế, chùa Linh Ứng ở Đà Nẵng, phố cổ Hội An)
2. Ở Quảng Ngãi, chùa chuẩn bị sẵn cây lộc treo các phong bao đỏ; người đi lễ hái một bao rồi đổi lấy món lộc nhỏ

Chỗ các nguồn nói khác nhau

• Bài của VnExpress viết miền Trung không có tục hái lộc đầu năm nên cây cối ở đền chùa còn nguyên lá; bài của Sài Gòn Giải Phóng tả người dân Quảng Ngãi mùng Một đi chùa hái lộc, nhưng là hái phong bao do chùa treo sẵn chứ không bẻ cành.

Bắc Trung Bộ, Ngư dân, người làm nghề biển, Cẩm Xuyên, Cửa Nhượng, Cửa Sót, Dân gian

Làm lúc nào

Từ mùng 2 Tết, vào ngày và giờ chủ thuyền chọn; ngư dân Cửa Nhượng chỉ kiêng khởi hành ngày mùng 1

Đặt lễ ở đâu

Trên thuyền và ở bến

Ai cúng

Chủ thuyền cùng bạn thuyền

Lễ vật

Trình tự

1. Chọn ngày đẹp đầu năm làm lễ cúng thuyền, cúng bến (lễ mở biển, còn gọi xông biển)
2. Cúng xong rải muối, gạo, hương vàng xuống nước và khắp sàn thuyền
3. Chọn giờ xuất bến; nhổ neo chạy ra cửa biển, thả ít lưới lấy ngày rồi quay về neo ở bến, chờ trời đẹp mới đi dài ngày
4. Đầu năm còn cúng cá Ông ở miếu thờ Đức Ngư Ông (thôn Phúc Hải, xã Cẩm Nhượng)

Điều kiêng

• Giờ khởi hành phải là giờ hơn, theo câu "đi hơn, về kém"
• Ngư dân Cửa Nhượng kiêng khởi hành ngày mùng 1

Nam Trung Bộ, Ngư dân, người làm nghề biển, Bình Hải, Bình Sơn, Quảng Ngãi, Phan Rí Cửa, Lâm Đồng, Dân gian

Làm lúc nào

Quảng Ngãi: sáng mùng 1; Phan Rí Cửa: mồng 2 hoặc ngày được coi là tốt, lúc thủy triều lên

Đặt lễ ở đâu

Quảng Ngãi: chùa làng rồi dinh thờ Bà ở sát biển; Phan Rí Cửa: trên ghe ở bến

Ai cúng

Ngư dân, chủ ghe

Lễ vật

Trình tự

1. Xã Bình Hải (Quảng Ngãi): ngư dân gác phiên biển, sáng mùng 1 tới chùa Phước Thiện hái lộc, rồi đi bộ tới Dinh Bà Chúa Ngọc cầu cho chuyến biển xuất hành đầu năm
2. Phan Rí Cửa: sáng sớm mang lễ lên ghe cúng xuất hành, rồi ra biển làm chuyến đầu năm; trên bờ các vựa cũng mua bán lấy ngày

Miền Nam, Dân gian

Làm lúc nào

Mấy ngày đầu năm, tới rằm tháng Giêng

Lễ vật

Trình tự

1. Xuất hành tới chùa, miếu cầu bình an và cầu tài lộc, làm ăn
2. Xin lộc, rút xăm, xin nước ở các chùa lớn; nhiều chùa phát lộc, có múa lân, múa rồng
3. Nơi thường tới: chùa Bà Đen (Tây Ninh), chùa Ngọc Hoàng và chùa Bà Thiên Hậu (TP. Hồ Chí Minh)