Nguyễn Thị Phương Thảo là ai?
Nguyễn Thị Phương Thảo là một doanh nhân Việt Nam, được biết đến với vai trò Chủ tịch HĐQT Vietjet Air và Chủ tịch Tập đoàn Sovico. Bà sinh ngày 7/6/1970, thuộc thế hệ doanh nhân tư nhân hình thành sau khi Việt Nam chuyển sang nền kinh tế thị trường. Tên tuổi của bà gắn với hai lĩnh vực có mức độ quản lý nhà nước cao là hàng không và tài chính ngân hàng, những ngành mà sự tham gia của khối tư nhân từng bị hạn chế trong nhiều giai đoạn.
Từ sinh viên Moscow đến triệu phú tuổi 21 như thế nào?
Năm 17 tuổi bà sang Liên Xô cũ du học, theo học ngành Tài chính, Tín dụng tại Học viện Thương mại Moskva (Plekhanov) và sau này lấy bằng Tiến sĩ Điều khiển học Kinh tế tại Nga. Ngay từ năm hai đại học, bà đã bắt đầu buôn bán hàng hóa giữa châu Á và Đông Âu, tận dụng tình trạng khan hiếm hàng tiêu dùng thời hậu Xô Viết để kinh doanh điện tử, máy fax, hàng nông sản. Sau ba năm tích lũy, bà kiếm được triệu USD đầu tiên khi mới 21 tuổi.
Bối cảnh của giai đoạn này rất quan trọng để hiểu vì sao hoạt động ấy đáng chú ý. Khi khối Đông Âu tan rã, hệ thống phân phối hàng tiêu dùng cũ sụp đổ trong khi nhu cầu vẫn còn nguyên, tạo ra khoảng trống mà người có vốn, quan hệ và hiểu biết cả hai thị trường có thể khai thác. Việc một sinh viên vừa học vừa dựng được luồng hàng xuyên lục địa ở độ tuổi đó là điều hiếm, và đây là phần được các nguồn nhắc tới như cột mốc mở đầu sự nghiệp của bà.
Vì sao việc sáng lập và điều hành các ngân hàng tư nhân là dấu ấn đáng kể?
Trở về Việt Nam, bà tham gia sáng lập và điều hành hai ngân hàng tư nhân VIB và Techcombank. Năm 2008, bà đầu tư vào HDBank và giữ vai trò Phó Chủ tịch thường trực, dẫn dắt các thương vụ sáp nhập DaiABank và mua lại mảng tài chính tiêu dùng của Société Générale tại Việt Nam (SGVF), sau đổi tên thành HD Saison khi hợp tác với Credit Saison của Nhật Bản.
Điểm đáng kể nằm ở chỗ đây không phải hoạt động đầu tư đơn thuần mà là tham gia vào cấu trúc lại tổ chức. Sáp nhập ngân hàng và mua lại một mảng kinh doanh của định chế nước ngoài đòi hỏi xử lý đồng thời vấn đề vốn, hệ thống vận hành và nhân sự, trong khi mảng tài chính tiêu dùng là lĩnh vực còn non trẻ ở Việt Nam vào thời điểm đó. Song song, bà phát triển Tập đoàn Sovico thành một tập đoàn tư nhân đa ngành với tổng tài sản hàng tỷ USD, hoạt động trong tài chính ngân hàng, hàng không, bất động sản và năng lượng.
Vietjet Air được thành lập và đưa vào khai thác ra sao?
Sau khoảng 10 năm nghiên cứu mô hình hàng không giá rẻ như Southwest, Ryanair, AirAsia, bà xin giấy phép và thành lập Công ty Cổ phần Hàng không Vietjet năm 2007. Chuyến bay thương mại đầu tiên cất cánh cuối năm 2011, chặng TP.HCM, Hà Nội. Từ khoảng 8% thị phần nội địa năm 2012, Vietjet vươn lên khoảng 41% năm 2016, cạnh tranh trực tiếp với Vietnam Airlines, và niêm yết trên sàn HoSE năm 2017.
Khoảng thời gian từ lúc thành lập tới chuyến bay đầu tiên cho thấy đây không phải việc làm trong một bước. Hàng không là ngành có rào cản gia nhập cao về giấy phép, đội bay và nhân lực, và mô hình giá rẻ chỉ vận hành được khi chi phí đơn vị được kiểm soát ở mức rất chặt. Việc giành được thị phần nội địa đáng kể và đưa cổ phiếu lên sàn là hai dấu mốc cho thấy hãng không chỉ tồn tại mà còn trở thành một đối trọng cạnh tranh trên thị trường hàng không Việt Nam.
Được Forbes ghi nhận vào các danh sách quốc tế có ý nghĩa gì?
Năm 2017, Forbes ghi nhận bà là nữ tỷ phú USD tự thân đầu tiên của Việt Nam và Đông Nam Á. Năm 2018, bà lọt danh sách 100 phụ nữ quyền lực nhất thế giới của Forbes.
Ý nghĩa của hai ghi nhận này nằm ở chỗ chúng đến từ một ấn phẩm theo dõi tài sản và ảnh hưởng toàn cầu, tức là dựa trên tiêu chí bên ngoài chứ không phải tự công bố. Cách diễn đạt tự thân phân biệt tài sản do bản thân gây dựng với tài sản thừa kế, một phân loại mà Forbes duy trì riêng. Cần lưu ý rằng đây là các danh sách được lập theo từng thời điểm và có thể thay đổi qua các năm, nên chúng phản ánh vị thế của bà ở thời điểm công bố chứ không phải một mức cố định.
Hiện nay bà giữ những vị trí nào?
Hiện bà giữ các vị trí Chủ tịch HĐQT Vietjet Air, Phó Chủ tịch thường trực HDBank và Chủ tịch Tập đoàn Sovico. Các vai trò này trải trên cả hàng không, ngân hàng và đầu tư đa ngành, phản ánh mức độ tập trung của bà vào nhóm doanh nghiệp do mình gây dựng và điều hành. Phần lớn thông tin về bà đến từ hồ sơ doanh nghiệp và bài viết của báo chí kinh tế, trong đó các mốc về thị phần và tài sản là số liệu do nguồn công bố, còn chi tiết về hoạt động kinh doanh thuở đầu được kể lại như một phần của câu chuyện sự nghiệp.