Giới thiệu
Phạm Tuân là phi công, phi hành gia người Việt Nam, được biết đến là người Việt Nam đầu tiên và người châu Á đầu tiên bay vào vũ trụ. Ông sinh ra và lớn lên ở tỉnh Thái Bình, trong một vùng thuần nông trồng lúa. Ông từng giữ chức vụ Chủ nhiệm Tổng cục Công nghiệp Quốc phòng (Bộ Quốc phòng) và được phong hàm Trung tướng.
Quá trình hoạt động
Ông nhập ngũ từ năm 1965, sang Liên Xô học bay và tốt nghiệp năm 1967, sau đó về nước tham gia chiến đấu. Theo chia sẻ của ông, ban đầu ông thi tuyển quân sự nhưng không trúng tuyển ngành phi công, nên rẽ sang học thợ máy, sửa chữa máy bay. Trong quá trình đó, do thiếu phi công chiến đấu, những người thợ máy được tuyển lại để đi bay, và ông là một trong 10 người được trở thành phi công.
Trong chiến dịch Điện Biên Phủ trên không năm 1972, ông là một trong 10 phi công tham gia chiến đấu và bắn rơi máy bay B-52 của Mỹ, được tuyên dương Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân lần thứ nhất.
Chuyến bay vào vũ trụ
Năm 1980, ông được chọn tham gia chương trình bay vào vũ trụ. Theo lời kể của ông, khi lục lại lý lịch thi tuyển, người ta thấy ông bị rối loạn nhịp tim nên không thể tuyển; tuy nhiên, do yêu cầu tuyển 4 phi công Việt Nam sang Liên Xô nhưng chỉ chọn được 3, ông được vào cho đủ chỗ và sau đó trúng tuyển. Trải qua nhiều vòng tuyển chọn, có 4 người sang Liên Xô, trong đó có ông, và họ luyện tập ở trung tâm vũ trụ khoảng 16 tháng. Ông chỉ biết mình là phi công bay chính trước giờ bay 3 ngày.
Đúng 1h33 ngày 23/7/1980 (giờ Hà Nội), tại sân bay vũ trụ Baikonur, tàu vũ trụ Soyuz 37 do Viktor Gorbatko và Phạm Tuân điều khiển đã phóng lên vũ trụ. Chuyến bay đưa Phạm Tuân trở thành người Việt Nam đầu tiên và người châu Á đầu tiên bay vào vũ trụ. Tàu thực hiện 142 vòng quanh Trái Đất, tiến hành hơn 30 thí nghiệm viễn thám hàng không, hòa tan các mẫu khoáng chất và các thí nghiệm cây trồng trên bèo hoa dâu. Lý do chọn mang theo bèo hoa dâu là vì đây là loài thực vật dễ sinh sôi nảy nở, hút khí cacbonic, sản sinh ra oxy, và việc nghiên cứu nhằm tìm hiểu tác động của tia nhiễm xạ trong vũ trụ lên sinh vật.
Ông chia sẻ rằng trong chuyến bay, ông đã cố gắng tìm dải đất hình chữ S thân thương để ngắm nhìn và cảm thấy vô cùng xúc động, tự hào. Về sinh hoạt trên tàu, ông mô tả khẩu phần ăn được chứa trong ống tuýp với định lượng định sẵn, và việc ngủ được thực hiện bằng cách chui vào túi ngủ, treo người cố định vào thành tàu để không trôi tự do. Khoảnh khắc đặc biệt nhất với ông là khi hoàn thành nhiệm vụ trở về Trái Đất.
Năm 1980, khi bay vào vũ trụ thành công, ông được tuyên dương danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân lần thứ hai, đồng thời được Nhà nước Liên Xô tặng thưởng Huân chương Anh hùng. Ông cũng được trao danh hiệu Anh hùng lao động.
Sau khi về hưu, ông vẫn tham gia các buổi giao lưu, chia sẻ với thế hệ trẻ về hành trình và kinh nghiệm của mình.