Cúng ông Công ông Táo
Còn gọi: Cúng Táo quân, Đưa ông Táo, Tiễn Táo quân, Tết ông Táo, Tiễn Táo quân về trời, Văn khấn ông Công ông Táo 23 tháng Chạp
- Tết Nguyên đán
Văn hoá và tín ngưỡng Ghi chép phong tục.
Trong dân gian, ngày 23 tháng Chạp là ngày Táo quân về trời tâu việc trong nhà suốt một năm. Các gia đình sửa lễ tiễn; phương tiện cho Táo quân, giờ cúng và món cúng khác nhau giữa miền Bắc, miền Trung và miền Nam.
Tóm tắt
- Làm ngày nào
- Ngày 23 tháng Chạp âm lịch; giờ cúng khác nhau giữa ba miền
- Năm nay (2026)
- Năm sau (2027)
- Cúng ai
- Táo quân (Đông Trù Tư Mệnh Táo Phủ Thần Quân), cùng Thổ Công, Thổ Địa trong nhà
- Nơi cúng
- Bàn thờ Thổ Công, Gian bếp, Bàn thờ gia tiên
- Ai cúng
- Gia chủ
Mỗi nhà, mỗi vùng có thể làm khác.
Mâm cúng
_(2).jpg){kind=link}
Cả nước
- Làm lúc nào
- Ngày 23 tháng Chạp
- Giờ theo tục
- trước 12 giờ trưa ngày 23
- Đặt lễ ở đâu
- Ban thờ Thổ Công (bát hương ông Công đặt chung ban thờ tổ tiên) hoặc nơi bếp
| Lễ vật | Số lượng | Chay, mặn | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Vàng mã | |||
| Mũ Thổ Công | 1 cỗ 3 chiếc | Một mũ đàn bà, hai mũ đàn ông; kèm áo và hia giấy; mỗi năm một màu theo ngũ hành | |
| Vàng thoi giấy | 100 | Đặt dưới mũ | |
| Món mặn | |||
| Cá chép | Mặn | Phóng sinh sau khi cúng | |
| Hương, đèn, nến | |||
| Hương hoa, mâm cỗ | |||
Miền Bắc
- Làm lúc nào
- Có nhà cúng từ ngày 21, muộn nhất trong buổi sáng (trước trưa) ngày 23 tháng Chạp
- Giờ theo tục
- muộn nhất 12 giờ trưa ngày 23
- Đặt lễ ở đâu
- Ban thờ
| Lễ vật | Số lượng | Chay, mặn | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Món mặn | |||
| Cá chép đỏ sống | 3 con | Mặn | Phải có. Thả trong chậu nước sạch, cúng xong đem thả |
| Cỗ mặn: gà, xôi gấc, giò, nem rán, canh, món xào | Mặn | Một số nhà có thêm xôi chè nếp cái, trà sen | |
| Vàng mã | |||
| Mũ Táo quân | 2 mũ đàn ông có cánh chuồn, 1 mũ đàn bà không cánh chuồn | Phải có | |
| Áo, hài giấy | 3 bộ | ||
| Hoa | |||
| Cành đào hoặc bình hoa cúc, trầu cau têm cánh phượng, đĩa ngũ quả | Chay | ||
Miền Trung
Huế, Hội An, Quảng Nam, Dân gian
- Làm lúc nào
- Hai hướng dẫn nói khác nhau: có hướng dẫn ghi đêm 22 rạng sáng 23 tháng Chạp; có hướng dẫn ghi sáng hoặc trưa 23, có nhà cúng từ chiều 22
- Đặt lễ ở đâu
- Bàn thờ bếp
| Lễ vật | Số lượng | Chay, mặn | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Vàng mã | |||
| Ngựa giấy đủ yên cương | Phải có. Thay cho cá chép; hóa cùng áo mũ | ||
| Đồ vật | |||
| Tượng ba ông Táo bằng đất nung | 3 | Huế và vùng lân cận: tiễn tượng cũ ra am miếu, gốc cây, rước tượng mới lên bàn thờ | |
| Món mặn | |||
| Cá thu hoặc cá ngừ đã nấu chín | Mặn | ||
| Thịt heo luộc, ram (chả giò) | Mặn | ||
| Xôi, bánh | |||
| Bánh tổ | Chay | Quảng Nam | |
Miền Nam
- Làm lúc nào
- Tối 23 tháng Chạp, khoảng 20 giờ tới 23 giờ, sau bữa tối khi đã thôi nấu nướng
- Giờ theo tục
- 20 giờ tới 23 giờ
- Đặt lễ ở đâu
- Gần bếp; ở nông thôn Nam Bộ xưa mâm cúng đặt ngay dưới đất cạnh bếp lò
| Lễ vật | Chay, mặn | Ghi chú |
|---|---|---|
| Vàng mã | ||
| Bộ "cò bay, ngựa chạy" bằng giấy | Phải có. Thay cho cá chép; hóa ngay sau khi cúng | |
| Món chay | ||
| Đậu phộng, kẹo vừng đen | Chay | |
| Xôi, bánh | ||
| Chè, xôi chè | Chay | |
| Món mặn | ||
| Cỗ mặn: gà luộc hoặc heo quay, xôi gấc, nem rán | Mặn | |
| Hương, đèn, nến | ||
| Nhang đèn, 3 chung nước nhỏ | Chay | Theo Vietnam+ |
Nghi thức
Dùng chung cả nước, Dân gian
- Chuẩn bịDọn dẹp nhà cửa, ban thờ trước khi làm cỗ
- KhấnSửa lễ cúng, khấn
- Hoá vàngHóa vàng, mũ, áo, hia của năm trước, thay bài vị và cỗ mũ mới
- Phóng sinh cá chép
Miền Bắc, Dân gian
- KhấnBày lễ, khấn tiễn trước giờ Ngọ
- Hoá vàngHóa đồ mã
- Thả cá chép
Miền Trung, Huế, Hội An, Quảng Nam, Dân gian
- KhấnCúng tiễn
- Tiễn ba tượng Táo cũ, rước tượng mới
- Chuẩn bịRút chân nhang, thay cát lư hương, lau dọn bàn thờ
- Hoá vàngHóa ngựa giấy, áo mũ
- Một số vùng dựng cây nêu sau ngày 23
Miền Nam, Dân gian
- KhấnCúng tiễn buổi tối
- Hoá vàngHóa bộ cò ngựa
- Mùng 7 tháng Giêng (có nơi đêm 30 Tết) làm lễ rước ông Táo về
Lưu ý
- Thay thế khi thiếuNhà có ban thờ Táo quân ở bếp thì đặt mâm lễ ở đó; không có thì đặt ở ban thờ chính
- Chỗ hay nhầmGS Trần Lâm Biền, nhà nghiên cứu văn hóa dân gian, cho rằng mâm cỗ cúng ông Công ông Táo không cần mâm cao cỗ đầy hay vàng mã đắt tiền; đốt nhiều vàng mã vừa tốn kém vừa ảnh hưởng môi trường
Kiêng kỵ
Dùng chung cả nước, Dân gian
- Thời gianTheo VTC News, dân gian cho rằng không nên cúng trước ngày 20 tháng Chạp và không cúng sau giờ Ngọ (11 tới 13 giờ) ngày 23
- Lễ vậtTrong dân gian có quan niệm kiêng cúng cá chép rán, thịt vịt, ngan, dê, trâu, chó, mực; món kiêng khác nhau theo địa phương và ngày nay ít dần
- Lễ vậtKhông đốt tiền âm phủ cho Táo quân, vì theo quan niệm các ngài là thần tiên, không phải vong hồn người âm
- Việc làmKhi phóng sinh không ném cá chép từ trên cao xuống, không thả cả túi ni lông xuống ao hồ, sông
Miền Bắc, Dân gian
- Thời gianCó hướng dẫn dặn không cúng sau trưa 23
Phong tục
Theo sách Việt Nam phong tục của Phan Kế Bính (1915), ngày 23 tháng Chạp là Tết Táo quân: tục cho rằng hôm ấy vua bếp lên chầu trời tâu việc thiện ác của nhân gian, theo một thuyết trong đạo Lão. Sách cũng chép tích hai người chồng và một người vợ cùng chết cháy, được Thượng đế thương mà phong làm vua bếp; vì thế các nhà mua hai mũ ông, một mũ bà để thờ và mua cá chép làm ngựa cho Táo quân.
Theo truyền thuyết được Vietnam+ thuật lại, vào ngày này ông Công ông Táo cưỡi cá chép lên Trời báo với Ngọc Hoàng những chuyện trong năm của gia chủ; trong quan niệm của người Việt, ba vị Thần Táo định đoạt cát hung, phước đức cho gia đình. Phương tiện tiễn Táo quân khác nhau theo miền: miền Bắc cá chép, miền Trung ngựa giấy, miền Nam bộ giấy "cò bay, ngựa chạy".
Chỗ các nguồn nói khác nhau
- Ngày cúng sớm nhất: VTC News ghi quan niệm không nên cúng trước ngày 20 tháng Chạp; Dân trí ghi nhiều gia đình nay cúng sớm, từ ngày 16 tới trước 12 giờ trưa ngày 23
- Hai hướng dẫn nói khác nhau: có hướng dẫn ghi đêm 22 rạng sáng 23 tháng Chạp; có hướng dẫn ghi sáng hoặc trưa 23, có nhà cúng từ chiều 22
Hỏi đáp
Cúng ông Công ông Táo vào ngày nào?
Theo tục, lễ tiễn Táo quân là ngày 23 tháng Chạp âm lịch; năm Bính Ngọ, ngày này rơi vào 30/1/2027. Giờ cúng khác theo miền: theo Vietnam+, người miền Bắc chuẩn bị từ khoảng ngày 20, muộn nhất trưa 23; miền Trung cúng đúng ngày 23; miền Nam xưa cúng tối 23, khoảng 20 tới 23 giờ.
Cúng ông Công ông Táo trước ngày 23 được không?
Theo các báo, nhiều nhà cúng sớm hơn ngày 23: Vietnam+ ghi người miền Bắc chuẩn bị từ khoảng ngày 20 tháng Chạp, Dân trí ghi nhiều gia đình nay cúng từ ngày 16. VTC News ghi quan niệm dân gian không nên cúng trước ngày 20 và không cúng sau giờ Ngọ ngày 23.
Cúng ông Công ông Táo đặt mâm ở đâu?
Theo VTC News, nhà có ban thờ Táo quân ở bếp thì đặt mâm lễ ở đó, không có thì đặt ở ban thờ chính. Ông Công là Thổ Công, nên bát hương ông Công đặt chung ở ban thờ tổ tiên. Ở miền Trung, tượng ba ông Táo đất nung được thờ trên bàn thờ bếp.
Cúng ông Công ông Táo kiêng những gì?
Theo VTC News và Dân trí, dân gian kiêng cúng sau giờ Ngọ ngày 23; kiêng cúng cá chép rán, thịt vịt, ngan, dê, trâu, chó, mực, tuy món kiêng khác nhau theo địa phương; không đốt tiền âm phủ vì Táo quân là thần tiên; khi phóng sinh không ném cá từ trên cao và không thả cả túi ni lông xuống nước.
Miền Nam cúng đưa ông Táo gồm những gì?
Theo Vietnam+, người miền Nam không dùng cá chép mà dùng bộ giấy "cò bay, ngựa chạy", hóa sau lễ; lễ có nhang đèn, 3 chung nước nhỏ; mâm có món mặn như nem, giò, bánh chưng, hành muối, gà luộc, thêm chè trôi nước và kẹo mè đen, đậu phộng.
Mâm cúng ông Táo miền Trung có gì khác?
Theo Vietnam+ và Dân trí, người miền Trung cúng một con ngựa giấy đủ yên cương thay cho cá chép, mâm có cá thu hoặc cá ngừ, hoa tươi, trái cây; ngày 23 họ tiễn ba tượng Táo đất nung cũ ra am miếu đầu xóm hay gốc cây cổ thụ và rước tượng mới lên bàn thờ bếp.
Cộng đồng và vùng
Đọc thêm về cúng ông Công ông Táo
Nguồn
- Văn khấn Thổ công (vankhan.vn)
- Văn khấn cúng ông Công ông Táo năm 2023 (phatgiao.org.vn)
- Cúng ông Công ông Táo cần kiêng kỵ những gì? (vtcnews.vn)
- Mâm cỗ chuẩn và 2 điều cấm kỵ khi cúng ông Công ông Táo (dansinh.dantri.com.vn)
- Cúng ông Táo ở 3 miền (fptshop.com.vn, trang tin của cửa hàng)
- Cúng ông Táo miền Bắc (docungtamlinh.com.vn)
- Sự khác biệt trong phong tục cúng ông Công, ông Táo ở 3 miền Bắc-Trung-Nam (vietnamplus.vn)
- Cúng ông Táo miền Trung (docungtamlinh.com.vn)
- Tục lệ cúng ông Công ông Táo của người miền Trung (dantri.com.vn)
- Cách cúng ông Táo ở miền Nam (docungtamlinh.com.vn)
- Tổng hợp bài cúng ông Công ông Táo (docungtamlinh.com.vn, trang bán mâm cúng ở TP.HCM)
- Việt Nam phong tục, mục XII Tứ thời tiết lạp, Phan Kế Bính, 1915 (vi.wikisource.org)
Thuộc bộ dữ liệu mở Loại lễ cúng Việt Nam và Nghi thức cúng Việt Nam, giấy phép CC BY 4.0.
Xem các lễ khácGiỗ chạp, Tết, nhà cửa, làm ăn, vòng đời, lễ làng và lễ các dân tộc.Mở