Tạ mộ cuối năm
Còn gọi: Lễ Chạp, Chạp mả, Tảo mộ ngày Tết, Tạ mộ 30 Tết, Tảo mộ cuối năm, Mời ông bà về ăn Tết, Văn khấn tạ mộ, mời ông bà về ăn Tết
- Tết Nguyên đán
Văn hoá và tín ngưỡng Ghi chép phong tục.
Theo tục, cuối tháng Chạp con cháu ra mộ dọn cỏ, sửa sang, thắp hương tạ thần linh coi nơi yên nghỉ và mời ông bà về nhà ăn Tết. Báo Hà Tĩnh gọi lễ này là lễ Chạp; ở Quảng Trạch, Ba Đồn (Quảng Bình), tảo mộ cuối năm được gọi là chạp mả.
Tóm tắt
- Làm ngày nào
- Tháng Chạp âm lịch, thường từ 20 tới 30, phần lớn sau ngày 23
- Nơi làm khác ngày
- Ở Quảng Trạch, Ba Đồn (Quảng Bình), theo Báo SGGP, các làng chạp mả suốt tháng Chạp, mỗi làng một ngày riêng; Ở xã Thới Tam Thôn (Hóc Môn, TPHCM), theo lời kể trên Báo SGGP, ngày tảo mộ là 25 tháng Chạp
- Cúng ai
- Thần linh, Thổ địa cai quản nghĩa trang; hương linh người thân nằm tại mộ
- Nơi cúng
- Mộ, Bàn thờ gia tiên
Mỗi nhà, mỗi vùng có thể làm khác.
Mâm cúng
Hương, đèn, nến
- Hương, đèn hoặc nến
Trà, rượu, nước
- Trà
- Rượu trắng
- Nước sạch
Quả
- Trái cây (hoa quả)
Xôi, bánh
- Bánh (không nói loại)
- Mật mía
- Xôi
- Chè
Món mặn
- Lễ mặn: gà trống luộc hoặc khoanh giò, xôi trắng hoặc bánh chưng, đĩa gạo muối
Trầu cau
- Trầu cau
Gạo, muối
- Gạo
- Muối
Vàng mã
- Tiền vàng (giấy tiền vàng bạc)
- Quần áo giấy (hài, nón giấy)
Cả nước
Dân gian
- Làm lúc nào
- Từ 20 tới 30 tháng Chạp, phần lớn sau ngày 23; không cần chọn giờ
- Đặt lễ ở đâu
- Tại mộ phần; sau đó một mâm ở bàn thờ gia tiên tại nhà
- Ai cúng
- Gia chủ cùng con cháu
| Lễ vật | Số lượng | Chay, mặn | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Hương, đèn, nến | |||
| Hương, đèn hoặc nến | Phải có | ||
| Trầu cau | |||
| Trầu cau | 3 lá trầu, 3 quả cau | Chay | Phải có |
| Trà, rượu, nước | |||
| Trà, rượu, nước trong | Chay | Phải có | |
| Vàng mã | |||
| Tiền vàng mã | Phải có | ||
| Đồ mã: tiền vàng lá, quần áo giấy | |||
| Quả | |||
| Hoa quả tươi | 1 đĩa, 5 loại quả | Chay | Phải có |
| Món mặn | |||
| Lễ mặn: gà trống luộc hoặc khoanh giò, xôi trắng hoặc bánh chưng, đĩa gạo muối | Mặn | ||
| Xôi, bánh | |||
| Lễ chay: bánh, gạo, muối, chén mật, xôi chè nếp | Chay | ||
Phật giáo
- Làm lúc nào
- Cuối năm
- Đặt lễ ở đâu
- Mộ mới: đặt lễ phía trước hoặc trên mộ; mộ đã xây: đặt ở phần dành để sắp lễ
- Ai cúng
- Gia chủ
| Lễ vật | Chay, mặn | Ghi chú |
|---|---|---|
| Hương, đèn, nến | ||
| Hương, nến, nước trắng hoặc nước chè | Chay | Phải có |
| Hoa | ||
| Hoa, quả, bánh kẹo | Chay | Tùy tâm |
| Xôi, bánh | ||
| Xôi hoặc một bát cơm trắng | Chay | |
Miền Trung
Bắc Trung Bộ, Quảng Trạch, Ba Đồn, Quảng Bình, Dân gian
- Làm lúc nào
- Suốt tháng Chạp, mỗi làng chạp mả vào ngày riêng của làng, mỗi làng hai ngày; thôn Thanh Bình làm ngày 17 và 18 tháng Chạp
| Lễ vật | Chay, mặn | Ghi chú |
|---|---|---|
| Món mặn | ||
| Heo mổ theo từng họ | Mặn | Lệ thôn Thanh Bình, xã Quảng Xuân; thịt chia cho người trong họ |
| Quả | ||
| Hoa quả | Chay | |
Miền Nam
Đông Nam Bộ, Thới Tam Thôn, Hóc Môn, TPHCM, Dân gian
- Làm lúc nào
- Ngày 25 tháng Chạp theo câu nói của người xưa; nay trước, trong hay sau rằm tháng Chạp, cận Tết đều được, ngày đông nhất vẫn là 25
- Giờ theo tục
- từ 5 giờ sáng
| Lễ vật | Chay, mặn | Ghi chú |
|---|---|---|
| Món chay | ||
| Món ăn làm từ sản vật nhà trồng: dưa leo, cà chua, đậu bắp, bầu bí | Chay | |
| Hoa | ||
| Hoa cúc, hoa vạn thọ | ||
| Món mặn | ||
| Thịt luộc, heo quay, bánh bao, bánh hỏi | Mặn | Nhà khá giả thêm |
Nghi thức
Dùng chung cả nước, Dân gian
- Thắp hươngThắp hương ở nơi thờ chung của nghĩa trang (Thổ Địa, Địa Tạng) xin phép
- Chuẩn bịNhổ cỏ, quét dọn, sửa sang mộ
- KhấnBày lễ, thắp hương, khấn thần linh rồi khấn mời hương linh về ăn Tết
- Hoá vàngHương cháy khoảng hai phần ba thì lễ tạ, hóa vàng
- Thắp hươngThắp hương cho mộ lân cận, mộ vô chủ
- KhấnVề nhà sắp một mâm ở bàn thờ gia tiên, khấn thỉnh ông bà
Dùng chung cả nước, Phật giáo
- Thắp hươngNguyện hương
- Lễ tán Phật
- KhấnĐọc văn khấn, dâng cúng bốn bậc
- Tụng chân ngôn
- Hồi hướng
Bắc Trung Bộ, Quảng Trạch, Ba Đồn, Quảng Bình, Dân gian
- KhấnNgày thứ nhất chạp mả họ hàng, mộ ông tổ của làng, của dòng tộc
- KhấnNgày thứ hai chạp mả trong từng gia đình
Đông Nam Bộ, Thới Tam Thôn, Hóc Môn, TPHCM, Dân gian
- Chuẩn bịTừ sáng sớm cuốc, cào, quét cỏ lá quanh các ngôi mộ
- Bày lễTrời sáng thì bày lễ cúng lên từng ngôi mộ để người lớn dâng lễ
- Chờ tàn hươngTrong lúc chờ nhang tàn, con cháu nhận mặt họ hàng, chỉ cho nhau ai nằm dưới từng ngôi mộ
- Hạ lễXá ông bà rồi hạ mâm cúng trên từng phần mộ
Lưu ý
- Xu hướng nay khuyến khích hạn chế đốt vàng mã để bảo vệ môi trường và tiết kiệm
Kiêng kỵ
Dùng chung cả nước, Dân gian
- Lời nóiKhông nô đùa, cười nói lớn tiếng, nói tục hay gọi tên nhau trong nghĩa trang
- Việc làmKhông giẫm đạp hay ngồi lên mộ; không ăn đồ cúng tại nghĩa trang
- Người làm lễ, người dựPhụ nữ đang mang thai, người sức khỏe yếu hay đang bệnh nặng được khuyên hạn chế đi tạ mộ; trẻ nhỏ đi theo cần người lớn trông
Dùng chung cả nước, Phật giáo
- Việc làmKhông sát sinh
- Lễ vậtKhông đốt tiền vàng, mã, giấy sớ
Bắc Trung Bộ, Quảng Trạch, Ba Đồn, Quảng Bình, Dân gian
- Người làm lễ, người dựTheo lệ thôn Thanh Bình (xã Quảng Xuân) do Báo SGGP thuật, sáng ngày đầu đàn ông mổ heo, sắp hoa quả; đàn bà không đụng tay vào việc lễ
Phong tục
Theo Báo Hà Tĩnh, lễ tạ mộ hay lễ Chạp làm hai việc: tạ ơn thần linh, thổ địa đã coi giữ nơi an nghỉ của gia tiên trong năm; dọn dẹp, sửa sang mộ phần rồi thắp hương mời hương linh ông bà về đón Tết cùng con cháu.
Phan Kế Bính (1915) chép rằng người ta thường coi ngày 30 tháng Chạp như ngày tiên thường trước nguyên đán, nên hôm ấy đem trầu cau đi thỉnh tảo tiên phần rồi về cúng Tết.
Ở Quảng Trạch, Ba Đồn (Quảng Bình), chạp mả là tiếng địa phương chỉ tảo mộ; theo Báo SGGP, con cháu ở xa có thể không về ăn Tết nhưng phải thu xếp về chạp mả.
Hỏi đáp
Tạ mộ cuối năm vào ngày nào?
Theo TS Vũ Thế Khanh (Báo Hà Tĩnh), các gia đình thường tạ mộ từ ngày 20 tới 30 tháng Chạp, phần lớn sau ngày 23, và không cần chọn giờ. Có nơi theo ngày riêng: ở xã Thới Tam Thôn (Hóc Môn), ngày tảo mộ là 25 tháng Chạp; ở Quảng Trạch, Ba Đồn (Quảng Bình), mỗi làng một ngày trong tháng Chạp (Báo SGGP).
Lễ tạ mộ cuối năm là gì?
Lễ tạ mộ, còn gọi lễ Chạp, làm vào tháng Chạp: theo Báo Hà Tĩnh, con cháu ra mộ tạ ơn thần linh, thổ địa đã coi giữ nơi an nghỉ của gia tiên trong năm, dọn dẹp sửa sang mộ phần rồi thắp hương mời hương linh ông bà về đón Tết.
Tạ mộ cuối năm cần chuẩn bị những gì?
Theo Báo Hà Tĩnh, lễ cơ bản gồm hương, đèn hoặc nến đỏ, trầu cau (3 lá trầu, 3 quả cau), trà, rượu, nước trong, tiền vàng mã và một đĩa hoa quả tươi; lễ mặn thêm gà trống luộc hoặc khoanh giò, xôi trắng hoặc bánh chưng, đĩa gạo muối; lễ chay gồm bánh, gạo, muối, chén mật, xôi chè. Nhà theo nghi thức Phật giáo dâng hương, nến, nước, hoa quả, xôi hoặc cơm, không sát sinh, không đốt vàng mã.
Chạp mả là gì?
Theo Báo SGGP, chạp mả là tiếng vùng Quảng Trạch, Ba Đồn (Quảng Bình) chỉ tảo mộ: các làng chạp mả suốt tháng Chạp, mỗi làng hai ngày, ngày đầu cho họ hàng và mộ tổ của làng, của dòng tộc, ngày sau trong từng gia đình. Báo Hà Tĩnh cũng gọi lễ tạ mộ cuối năm là lễ Chạp.
Cộng đồng và vùng
Nguồn
- Văn khấn lễ tạ mộ cuối năm (lễ Chạp) 2026 (Báo Hà Tĩnh)
- Sông Gianh mùa chạp mả (sggp.org.vn)
- Tảo mộ ngày giáp tết (sggp.org.vn)
- Việt Nam phong tục, mục XII Tứ thời tiết lạp, Phan Kế Bính, 1915 (vi.wikisource.org)
Thuộc bộ dữ liệu mở Loại lễ cúng Việt Nam và Nghi thức cúng Việt Nam, giấy phép CC BY 4.0.
Xem các lễ khácGiỗ chạp, Tết, nhà cửa, làm ăn, vòng đời, lễ làng và lễ các dân tộc.Mở