Bát Tự lập bốn trụ thế nào, vì sao không lấy tháng âm làm trụ tháng?

Bốn trụ Bát Tự là phép tính lịch theo Mặt Trời, không theo âm lịch. Trụ năm đổi ở Lập Xuân, trụ tháng đổi ở giờ giao tiết tính tới phút, trụ ngày đổi lúc 23 giờ. Lấy tháng âm làm trụ tháng thì sai ở 24,3% số ngày từ 1900 tới 2100.
Bát Tự là quy tắc của một môn thuật số, chưa được khoa học kiểm chứng. Bài này chỉ nói cách lập bốn trụ cho đúng quy tắc và kiểm lại được, không nói lá số đoán đúng.
Trụ năm đổi vào lúc nào?
Ở Lập Xuân, khi Mặt Trời qua 315 độ hoàng kinh, thường ngày 3 tới 5 tháng 2 dương lịch, không phải ở Tết. Người sinh 10 giờ ngày 30/1/1990 có ngày âm là mùng 4 tháng Giêng năm Canh Ngọ (Tết Canh Ngọ là 27/1), nhưng Lập Xuân năm ấy giao lúc 09:14 ngày 4/2, nên trụ năm vẫn là Kỷ Tỵ.
Trên 73.414 ngày từ 1900 tới 2100, lấy lúc 12 giờ trưa, 1.487 ngày (2,0%) có trụ năm khác can chi năm âm lịch.
Trụ tháng đổi lúc nào, chính xác tới đâu?
Ở giờ giao của 12 tiết (Lập Xuân, Kinh Trập, Thanh Minh...), tính tới phút theo giờ Việt Nam. Lập Xuân 1990 giao lúc 09:14 ngày 4/2 (tính tới giây là 09:14:02): sinh 09:14 vẫn là năm Kỷ Tỵ, tháng Đinh Sửu; sinh 09:15 đã là năm Canh Ngọ, tháng Mậu Dần.
Can tháng suy từ can năm theo phép Ngũ Hổ Độn:
| Can năm | Tháng Dần |
|---|---|
| Giáp, Kỷ | Bính Dần |
| Ất, Canh | Mậu Dần |
| Bính, Tân | Canh Dần |
| Đinh, Nhâm | Nhâm Dần |
| Mậu, Quý | Giáp Dần |
Giờ giao tiết của em lệch IMCCE trung bình 0,27 phút, nhiều nhất 0,9 phút (xem bài âm lịch và 24 tiết khí). Người sinh trong khoảng 2 phút quanh giờ giao tiết nên đối chiếu thêm, vì trụ tháng, và ở Lập Xuân cả trụ năm, có thể khác.
Vì sao lấy tháng âm làm trụ tháng là sai?
Vì tháng âm đi theo Mặt Trăng, còn trụ tháng đi theo Mặt Trời. Mùng 1 âm lịch và ngày giao tiết có thể lệch nhau gần nửa tháng, và tháng nhuận mang lại can chi của tháng cùng số. Trên 73.414 ngày từ 1900 tới 2100, 17.819 ngày (24,3%) có can chi tháng âm khác trụ tháng: gần một phần tư số người sẽ nhận sai trụ tháng nếu tra theo lịch âm.

Sinh giờ Tý thì tính ngày nào?
Trụ ngày đổi lúc 23 giờ: sinh từ 23 giờ trở đi thuộc can chi của ngày hôm sau, và đó là giờ Tý của ngày mới. Em không tách Tý sớm, Tý muộn.
- Can giờ suy từ can ngày theo phép Ngũ Thử Độn: can giờ Tý = (can ngày mod 5) × 2, Giáp là 0.
- Tiện ích Tử Vi giữ đúng ngày đã nhập, nên người sinh từ 23 giờ tới nửa đêm có thể thấy hai tiện ích ra hai ngày; kết quả của cả hai đều ghi rõ điều này.
Tàng can và thập thần lấy từ đâu?
- Tàng can: mỗi địa chi chứa một tới ba can theo bảng truyền thống, như Tỵ chứa Bính, Canh, Mậu.
- Thập thần: quan hệ ngũ hành và âm dương giữa một can với can ngày (nhật chủ). Cùng hành là Tỷ Kiên hay Kiếp Tài; nhật chủ sinh ra là Thực Thần hay Thương Quan; nhật chủ khắc là Thiên Tài hay Chính Tài; khắc nhật chủ là Thất Sát hay Chính Quan; sinh ra nhật chủ là Thiên Ấn hay Chính Ấn. Chữ "Thiên", "Thực", "Tỷ", "Thất" là cùng âm dương, chữ "Chính", "Kiếp", "Thương" là khác.
Lá số của người sinh 10 giờ ngày 30/1/1990 (nam):
| Trụ | Can chi | Thập thần của can | Tàng can |
|---|---|---|---|
| Năm | Kỷ Tỵ | Thiên Tài | Bính, Canh, Mậu |
| Tháng | Đinh Sửu | Thực Thần | Kỷ, Tân, Quý |
| Ngày | Ất Mùi | Nhật chủ | Kỷ, Ất, Đinh |
| Giờ | Tân Tỵ | Thất Sát | Bính, Canh, Mậu |
Đại vận khởi lúc mấy tuổi?
Ba ngày tính một năm. Nam sinh năm can dương và nữ sinh năm can âm đi thuận, đếm số ngày tới tiết kế tiếp; còn lại đi nghịch, đếm ngược về tiết vừa qua.
Người trong ví dụ là nam, năm Kỷ (can âm), nên đi nghịch: từ Tiểu Hàn (21:33 ngày 5/1/1990) tới lúc sinh là 24,52 ngày, nhân 4 được 98 tháng, tức 8 tuổi 2 tháng khởi vận. Đại vận đầu đi lùi từ trụ tháng Đinh Sửu thành Bính Tý.
Bát Tự được kiểm thế nào?
- Bộ ca kiểm Bát Tự có 777 lá số: bốn trụ, tàng can, thập thần, trường sinh, thần sát, thai nguyên, mệnh cung, đại vận, tiểu vận 2026. Bản TypeScript và bản Python khớp từng trường với lõi tính gốc.
- Trụ tháng dựa vào giờ giao tiết, và giờ giao tiết đã đối chiếu 4.824 mốc của IMCCE và 804 mốc của USNO.
Một lá số Bát Tự đi từ sách tới công thức tới kết quả được kể ở bài từ tri thức đến cá nhân hoá. Dùng thư viện Bát Tự trong mã: bài phân tích dữ liệu lá số bằng Python và trang Mã và dữ liệu mở.
Dùng lại số liệu trong bài, anh chị ghi nguồn: Dữ liệu: Nhật Nguyệt (nhatnguyet.org).





