TL;DR: Tarot bắt nguồn từ bộ bài chơi giải trí của giới quý tộc Ý vào thế kỷ 15, và chỉ khoảng 300 năm sau mới được gắn với bói toán và huyền học ở châu Âu, bắt đầu từ Pháp với Court de Gébelin và Etteilla khoảng năm 1780.
Nguồn gốc thật sự của bài Tarot là gì?
Nhiều người tin rằng Tarot có nguồn gốc từ Ai Cập cổ đại hoặc từ những bí thuật phương Đông xa xưa. Theo huyền thoại phổ biến, bộ bài này là "sách của Thoth" còn sót lại từ nền văn minh Ai Cập . Tuy nhiên, đây là một ngộ nhận không có bằng chứng lịch sử xác thực. Nhà sử học bài Michael Dummett, trong The Game of Tarot (1980), chỉ ra rằng bộ bài Tarot ra đời ở miền Bắc nước Ý vào thế kỷ 15 với tư cách là một trò chơi bài, và chỉ được gán cho nguồn gốc huyền bí từ cuối thế kỷ 18. Ronald Decker, Thierry Depaulis và Michael Dummett, trong A Wicked Pack of Cards (1996), cho thấy việc biến Tarot thành công cụ huyền bí diễn ra ở Pháp, bắt đầu từ Court de Gébelin và Etteilla vào khoảng năm 1780, rồi tiếp tục qua Éliphas Lévi. Helen Farley, trong A Cultural History of Tarot (2009), mô tả chặng tiếp theo: từ bộ bài chơi của giới quý tộc Ý thành công cụ bói và phát triển bản thân trong thế kỷ 20.
Huyền thoại Tarot là "sách của Thoth" Ai Cập bắt đầu từ Antoine Court de Gébelin, với tiểu luận "Du jeu des tarots" trong tập 8 của Monde primitif (1781). Đây là văn bản gốc của huyền thoại: nó chỉ chứng minh rằng Court de Gébelin đã viết như vậy, chứ không chứng minh Tarot thực sự có gốc Ai Cập. Decker, Depaulis và Dummett (1996) chỉ ra rằng huyền thoại này không có căn cứ.
Bộ bài Tarot cổ nhất còn được lưu giữ đến ngày nay là bộ Visconti-Sforza, được vẽ tay công phu cho gia tộc quý tộc Visconti và Sforza ở Milan vào khoảng năm 1440-1450. Đây không phải là công cụ bói toán, mà là bộ bài dùng để chơi một trò chơi bài có luật lệ tương tự bridge ngày nay, được giới quý tộc châu Âu ưa chuộng trong các buổi tiệc tùng, giải trí.
Cấu trúc ban đầu của Tarot gồm 78 lá, chia làm hai phần: 56 lá thuộc bốn chất (Minor Arcana) giống hệt bộ bài Tây thông thường (Cốc, Kiếm, Gậy, Đồng Tiền, tương ứng với Cơ, Bích, Nhép, Rô sau này), và 22 lá bài đặc biệt không thuộc chất nào, gọi là "trionfi", tiền thân của Major Arcana ngày nay. Những lá bài đặc biệt này mang hình ảnh biểu tượng như Nhà Vua, Giáo Hoàng, Bánh Xe Số Phận, Cái Chết... phản ánh triết lý và tôn giáo thời Phục Hưng.
Các mốc chính trong lịch sử bài Tarot từ thế kỷ 15 đến nay.
| Thời gian | Sự kiện | Địa điểm | Nhân vật liên quan |
|---|---|---|---|
| Khoảng giữa thế kỷ 15 | Bộ bài Tarot ra đời với tên ban đầu là tarocchi hay trionfi | Miền Bắc nước Ý | |
| Khoảng năm 1440-1450 | Bộ bài Tarot cổ nhất còn lưu giữ là Visconti-Sforza, vẽ tay cho gia tộc quý tộc | Milan | Gia tộc Visconti và Sforza |
| Năm 1781 | Công trình cho rằng Tarot chứa trí tuệ bí truyền của Ai Cập cổ đại được xuất bản | Pháp | Antoine Court de Gébelin |
| Cuối thế kỷ 18 | Bộ bài Tarot đầu tiên chuyên dùng cho bói toán và sách hướng dẫn trải bài được xuất bản | Pháp | Jean-Baptiste Alliette (Etteilla) |
| Thế kỷ 19 | Hệ thống biểu tượng Tarot được phát triển, gắn với chiêm tinh học và Kabbalah | Anh | Hermetic Order of the Golden Dawn |
| Năm 1909 | Bộ bài Rider-Waite-Smith xuất bản | Anh | Arthur Edward Waite, Pamela Colman Smith, nhà xuất bản Rider |
Từ trò chơi giải trí đến công cụ huyền học như thế nào?
Trong suốt hơn 300 năm sau khi ra đời, Tarot chỉ đơn thuần là một trò chơi bài phổ biến ở Ý, Pháp và một số nước châu Âu khác, hoàn toàn không liên quan đến bói toán hay tâm linh. Bước ngoặt lớn xảy ra vào năm 1781, khi học giả người Pháp Antoine Court de Gébelin xuất bản một công trình cho rằng Tarot chứa đựng trí tuệ bí truyền của Ai Cập cổ đại, dù ông không có bằng chứng khảo cổ hay văn bản nào chứng minh. Giả thuyết này, dù đã bị giới sử học bác bỏ từ lâu, lại lan truyền rộng rãi và định hình cách nhìn về Tarot suốt hai thế kỷ tiếp theo. Theo Decker, Depaulis và Dummett (A Wicked Pack of Cards, 1996), chính giai đoạn từ Court de Gébelin và Etteilla khoảng năm 1780 tới Éliphas Lévi ở Pháp là lúc Tarot được chuyển hóa thành công cụ huyền bí.
Sau đó, nhà huyền học người Pháp Jean-Baptiste Alliette (còn gọi là Etteilla) là người đầu tiên thiết kế một bộ bài Tarot chuyên dùng cho bói toán và xuất bản sách hướng dẫn cách trải bài vào cuối thế kỷ 18. Sang thế kỷ 19, các hội kín huyền học ở Anh như Hermetic Order of the Golden Dawn tiếp tục phát triển hệ thống biểu tượng Tarot, gắn kết nó với chiêm tinh học, Kabbalah (Do Thái giáo huyền bí) và các trường phái triết học phương Tây khác.
Bộ bài Rider-Waite-Smith có ý nghĩa gì?
Ảnh hưởng lớn nhất đến hình ảnh Tarot mà chúng ta biết ngày nay đến từ bộ bài Rider-Waite-Smith, xuất bản năm 1909 tại Anh. Bộ bài này là công trình hợp tác giữa nhà huyền học Arthur Edward Waite và họa sĩ Pamela Colman Smith, do nhà xuất bản Rider phát hành.
Điểm đột phá của bộ bài này là Pamela Colman Smith đã vẽ minh họa đầy đủ cho cả 56 lá Minor Arcana bằng những hình ảnh tường thuật sinh động, thay vì chỉ vẽ số lượng biểu tượng chất bài đơn giản như các bộ bài trước đó. Nhờ vậy, người mới học có thể diễn giải ý nghĩa lá bài dựa trên hình ảnh trực quan mà không cần thuộc lòng hàng trăm quy tắc. Chính vì tính dễ tiếp cận này, Rider-Waite-Smith đã trở thành bộ bài Tarot phổ biến nhất thế giới và là nền tảng cho phần lớn các bộ bài hiện đại sau này, bao gồm cả những bộ được thiết kế lại theo phong cách nghệ thuật đương đại.
Tarot trong đời sống hiện đại
Ngày nay, Tarot được sử dụng đa dạng hơn bao giờ hết: vừa là công cụ chiêm nghiệm nội tâm và phát triển bản thân, vừa là phương tiện bói toán mang tính giải trí và tham khảo, đồng thời cũng là một chủ đề nghệ thuật được nhiều họa sĩ khai thác sáng tạo. Dù cách nhìn nhận có khác nhau, việc hiểu đúng lịch sử, từ một trò chơi bài quý tộc Ý đến biểu tượng huyền học toàn cầu, giúp người thực hành Tarot trân trọng hơn chiều sâu văn hóa của bộ bài này.
Bài tổng quan chủ đề: Tarot Cơ Bản: 78 Lá Bài Và Ý Nghĩa Nhóm Major/Minor Arcana
