TL;DR: Phi hóa là lấy thiên can của một cung làm một sao hóa thành Lộc, Quyền, Khoa hoặc Kỵ, sao nằm ở cung nào thì cung gốc bay tới cung đó, mười hai cung nhân bốn hóa thành bốn mươi tám đường bay. Theo Từ Tăng Sinh, tự hóa là can bản cung làm sao nằm ngay trong bản cung hóa; một số người học còn gộp cả trường hợp can cung đối diện, nhưng site chưa đối chiếu được cách gộp này với sách gốc. Bảng Tứ Hóa có dị bản giữa các phái, rõ nhất ở can Canh, nên cùng một lá số mà đường bay Khoa và Kỵ có thể khác nhau tùy theo bảng được dùng.
Phi hóa trong Tử Vi là gì và đường bay được tạo ra như thế nào?
Phi hóa là việc lấy thiên can của một cung để làm một sao nào đó Hóa thành Lộc, Quyền, Khoa hoặc Kỵ, rồi sao được hóa đang nằm ở cung nào thì cung gốc được coi là phi vào cung đó. Mỗi cung trong mười hai cung đều có thiên can riêng, an theo Ngũ Hổ Độn, và mỗi can làm bốn sao cố định hóa theo bảng Tứ Hóa. Cách hiểu này theo sách Tử Vi Đẩu Số: Mệnh vận phân tích của Từ Tăng Sinh (tr. 220 và 223).
Theo Từ Tăng Sinh, mỗi lần một cung phi hóa nhập vào một cung khác là tạo ra một quan hệ giữa hai cung, trong đó cung khởi phi là bên chủ động, còn cung nhận là bên bị động tiếp nhận. Mười hai cung nhân với bốn hóa cho ra bốn mươi tám đường bay. Bên cạnh lớp phi hóa theo can cung, còn có lớp Tứ Hóa theo can năm sinh, gọi là sinh niên Tứ Hóa, đóng vai trò nền riêng cho cả lá số.
Can của mười hai cung an theo Ngũ Hổ Độn, Tử Vi Đẩu Số Toàn Thư ghi thành lệ khởi cung Dần (năm Giáp, Kỷ khởi Bính Dần...), từ cung Dần đếm thuận, còn Tý và Sửu lặp can của Dần và Mão:
| Năm sinh | Can cung Dần |
|---|---|
| Giáp hoặc Kỷ | Bính |
| Ất hoặc Canh | Mậu |
| Bính hoặc Tân | Canh |
| Đinh hoặc Nhâm | Nhâm |
| Mậu hoặc Quý | Giáp |
Bảng Tứ Hóa theo can đang dùng trên site có gì khác giữa các phái?
Bảng Tứ Hóa mà tiện ích lá số và mạch nối cung của site đang dùng như sau:
| Can | Hóa Lộc | Hóa Quyền | Hóa Khoa | Hóa Kỵ |
|---|---|---|---|---|
| Giáp | Liêm Trinh | Phá Quân | Vũ Khúc | Thái Dương |
| Ất | Thiên Cơ | Thiên Lương | Tử Vi | Thái Âm |
| Bính | Thiên Đồng | Thiên Cơ | Văn Xương | Liêm Trinh |
| Đinh | Thái Âm | Thiên Đồng | Thiên Cơ | Cự Môn |
| Mậu | Tham Lang | Thái Âm | Hữu Bật | Thiên Cơ |
| Kỷ | Vũ Khúc | Tham Lang | Thiên Lương | Văn Khúc |
| Canh | Thái Dương | Vũ Khúc | Thiên Đồng | Thái Âm |
| Tân | Cự Môn | Thái Dương | Văn Khúc | Văn Xương |
| Nhâm | Thiên Lương | Tử Vi | Tả Phù | Vũ Khúc |
| Quý | Phá Quân | Cự Môn | Thái Âm | Tham Lang |
Bảng Tứ Hóa không phải chỉ có một bản. Chỗ khác nhau rõ nhất là can Canh: bảng của site ra Thiên Đồng hóa Khoa và Thái Âm hóa Kỵ; bài ca an Tứ Hóa trong Tử Vi Đẩu Số Toàn Thư, sách Đẩu số tinh thành tập 1 (tr. 28, tr. 36 đến 37) và ví dụ của Từ Tăng Sinh ghi Thái Âm hóa Khoa và Thiên Đồng hóa Kỵ; Vương Đình Chi cho biết phái Trung Châu cũng cho Thiên Đồng hóa Kỵ, còn Mân phái thì không. Lộc là Thái Dương và Quyền là Vũ Khúc của can Canh thì các bản đều thống nhất, chỉ Khoa và Kỵ đổi chỗ cho nhau. Can Nhâm cũng có dị bản: Toàn Thư ghi Thiên Phủ hóa Khoa thay cho Tả Phụ.
Vì bảng Tứ Hóa có dị bản, cùng một lá số mà đường bay Khoa và Kỵ có thể khác nhau tùy theo bảng được dùng. Người luận cần ghi rõ mình đang theo bảng nào.
Hóa nhập, hóa xuất và tự hóa khác nhau thế nào?
Theo sách Tử Vi Đẩu Số: Mệnh vận phân tích của Từ Tăng Sinh (tr. 305 đến 306), hóa nhập là trạng thái đến, lấy được; hóa xuất là trạng thái mất đi mà không cam lòng. Tự hóa là trường hợp can của chính cung làm một sao nằm ngay trong cung ấy hóa. Sách lấy ví dụ cung Phu Thê ở Sửu mang can Tân, can Tân làm Văn Xương hóa Kỵ, mà Văn Xương lại nằm ngay tại Phu Thê, nên gọi là Văn Xương tự hóa Kỵ, và sách đọc là phối ngẫu hờ hững trước sự quan tâm của ta.
Theo tr. 229 cùng sách, tự hóa và hóa xuất đều thuộc trạng thái phát tán: khí đi ra mà không thu về được. Cũng theo tr. 223 và 229, chuyển phi là cung A nhận hóa rồi can cung A lại phi tiếp sang cung B, sách gọi là khí vận lưu chuyển.
Một số người học phi hóa còn chia tự hóa thành hai chiều: can bản cung hóa sao bản cung gọi là Ly Tâm, còn can cung đối diện làm sao trong bản cung hóa gọi là Hướng Tâm. Site chưa đối chiếu được cách chia này với sách gốc. Định nghĩa tự hóa của Từ Tăng Sinh chỉ tính can bản cung hóa sao bản cung; còn trường hợp bản cung hóa Kỵ sang đối cung thì sách gọi là hóa xuất Kỵ (tr. 235).
Đọc một đường Kỵ trên lá số hư cấu Canh Ngọ ra sao?
Lá số hư cấu dựng bằng lõi tính của site: nam, sinh 15/8/1990 dương lịch, giờ Ngọ, năm Canh Ngọ. Các cung và can cung như sau:
| Cung | Can cung | Sao chính |
|---|---|---|
| Huynh Đệ tại Tý | Mậu | Thiên Cơ |
| Mệnh tại Sửu | Kỷ | Tử Vi, Phá Quân |
| Phụ Mẫu tại Dần | Mậu | vô chính diệu |
| Phúc Đức tại Mão | Kỷ | Thiên Phủ |
| Điền Trạch tại Thìn | Canh | Thái Âm |
| Quan Lộc tại Tỵ | Tân | Liêm Trinh, Tham Lang |
| Nô Bộc tại Ngọ | Nhâm | Cự Môn |
| Thiên Di tại Mùi | Quý | Thiên Tướng |
| Tật Ách tại Thân | Giáp | Thiên Đồng, Thiên Lương |
| Tài Bạch tại Dậu | Ất | Vũ Khúc, Thất Sát |
| Tử Tức tại Tuất | Bính | Thái Dương |
| Phu Thê tại Hợi | Đinh | vô chính diệu |
Sinh niên Tứ Hóa của lá số này: Thái Dương Hóa Lộc vào Tử Tức; Vũ Khúc Hóa Quyền vào Tài Bạch; Thiên Đồng Hóa Khoa vào Tật Ách; Thái Âm Hóa Kỵ vào Điền Trạch.
Một đường Kỵ đọc mẫu: cung Thiên Di mang can Quý, can Quý làm Tham Lang hóa Kỵ, mà Tham Lang đang nằm tại Quan Lộc, nên Thiên Di phi Tham Lang hóa Kỵ vào Quan Lộc. Đọc theo nghĩa bốn hóa và nghĩa mười hai cung: Thiên Di là cung ra ngoài, giao tiếp xã hội, còn Quan Lộc là cung sự nghiệp và danh tiếng. Kỵ từ Thiên Di nhập Quan Lộc gợi rằng chuyện bên ngoài, quan hệ xã hội hoặc đi lại có thể tạo ràng buộc, chấp trước cho công việc; đây là hướng mô tả xu hướng vận động của khí, không phải kết luận cố định về sự nghiệp của đương số.
Một tự hóa đọc mẫu: cung Huynh Đệ mang can Mậu, can Mậu làm Thiên Cơ hóa Kỵ, mà Thiên Cơ nằm ngay tại Huynh Đệ, nên Huynh Đệ tự hóa Kỵ ở Thiên Cơ. Đọc theo nghĩa bốn hóa và nghĩa mười hai cung: Huynh Đệ là cung anh chị em, bạn bè ngang hàng; tự hóa Kỵ tại đây gợi rằng khí phát ra rồi tiêu hao ngay tại cung, quan hệ anh em hoặc bạn bè ngang hàng dễ có chỗ chưa thông, cần xem thêm các đường bay khác mới luận được đầy đủ.
Muốn xem đủ bốn mươi tám đường bay của lá số mình, người đọc có thể dùng công cụ mạch nối cung tại /tien-ich/tu-vi-mach-noi.
Vì sao cùng một cung can Canh mà đường bay lại đổi theo bảng Tứ Hóa?
Cung Điền Trạch của lá số hư cấu trên mang can Canh, nên đây là chỗ dị bản Tứ Hóa làm đổi đường bay rõ nhất. Theo bảng mà tiện ích của site đang dùng, can Canh ra Thiên Đồng hóa Khoa và Thái Âm hóa Kỵ, nên Điền Trạch phi Thiên Đồng hóa Khoa vào Tật Ách, đồng thời Thái Âm nằm ngay tại Điền Trạch nên Điền Trạch tự hóa Kỵ.
Theo bảng ghi Thái Âm hóa Khoa và Thiên Đồng hóa Kỵ (sách Đẩu số tinh thành tập 1, tr. 28 và 37; Từ Tăng Sinh), thì hai đường này đổi sao cho nhau: Điền Trạch tự hóa Khoa và phi Kỵ vào Tật Ách.
Tiện ích /tien-ich/tu-vi-mach-noi dùng lối thứ nhất, tức Thiên Đồng hóa Khoa và Thái Âm hóa Kỵ cho can Canh.
Các cung tự hóa trên lá số hư cấu gồm những cung nào?
Hai cung tự hóa trên lá số hư cấu là Huynh Đệ tự hóa Kỵ ở Thiên Cơ và Điền Trạch tự hóa Kỵ ở Thái Âm. Cả hai đều là trường hợp can bản cung làm sao nằm ngay trong bản cung hóa, đúng theo định nghĩa tự hóa của Từ Tăng Sinh.
Mười hai đường Kỵ của lá số hư cấu như sau:
| Cung khởi phi | Can | Sao hóa Kỵ | Cung nhận |
|---|---|---|---|
| Huynh Đệ | Mậu | Thiên Cơ | Huynh Đệ |
| Mệnh | Kỷ | Văn Khúc | Tử Tức |
| Phụ Mẫu | Mậu | Thiên Cơ | Huynh Đệ |
| Phúc Đức | Kỷ | Văn Khúc | Tử Tức |
| Điền Trạch | Canh | Thái Âm | Điền Trạch |
| Quan Lộc | Tân | Văn Xương | Điền Trạch |
| Nô Bộc | Nhâm | Vũ Khúc | Tài Bạch |
| Thiên Di | Quý | Tham Lang | Quan Lộc |
| Tật Ách | Giáp | Thái Dương | Tử Tức |
| Tài Bạch | Ất | Thái Âm | Điền Trạch |
| Tử Tức | Bính | Liêm Trinh | Quan Lộc |
| Phu Thê | Đinh | Cự Môn | Nô Bộc |
Khi luận phi hóa cần lưu ý điều gì?
Phi hóa và tự hóa mô tả xu hướng vận động của khí giữa các cung, không phải bản án cố định về tài chính, sức khỏe hay hôn nhân của một người. Một đường bay đơn lẻ không đủ để kết luận, mà cần đặt vào bối cảnh toàn cục của lá số cùng sự tương tác giữa Bản Mệnh, Đại Hạn và Lưu Niên.
Khi luận, cần ghi rõ đang theo bảng Tứ Hóa nào, vì bảng Tứ Hóa có dị bản giữa các phái, rõ nhất ở can Canh, và can Nhâm cũng có dị bản. Ghi rõ định nghĩa tự hóa đang dùng, tức chỉ tính can bản cung hóa sao bản cung theo Từ Tăng Sinh, hay tính thêm can cung đối diện theo cách chia của một số người học phi hóa, để tránh trộn lẫn các trường phái rồi kết luận như thể chỉ có một cách đọc duy nhất.
Phi hóa theo can cung và tự hóa là phép luận của các phái Tứ Hóa hình thành ở Đài Loan trong thế kỷ 20, trong đó có dòng mang tên Khâm Thiên; Tử Vi Đẩu Số Toàn Thư (bản bốn quyển trên Wikisource) có bài ca an Tứ Hóa theo can năm sinh nhưng không có các chữ phi hóa (飛化), tự hóa (自化). Phần trên thuật theo sách của Từ Tăng Sinh, tức lối luận Tứ Hóa nói chung, không riêng một phái nào; Từ Tăng Sinh ghi rằng các lưu phái Tử Vi như Phi Tinh phái, Tứ Hóa phái, Tam Hợp phái có quy tắc luận không hoàn toàn giống nhau.
