Cúng rằm tháng Mười, Tết Hạ nguyên, lễ cơm mới
Còn gọi: Tết cơm mới, Tiết Thường tân, Rằm Hạ nguyên, Lễ mừng lúa mới
- Tiết lễ trong năm
Văn hoá và tín ngưỡng Ghi chép phong tục.
Theo tục, sau vụ gặt tháng Mười các nhà nấu xôi, cơm bằng gạo mới dâng cúng tổ tiên, thần linh để tạ ơn một mùa lúa, gọi là Tết cơm mới hay tiết Thường tân; nhiều nơi làm vào rằm tháng Mười, tức rằm Hạ nguyên.
Tóm tắt
- Làm ngày nào
- Mồng một, mồng mười hoặc rằm tháng Mười âm lịch tùy nơi
- Cúng ai
- Thần linh trong nhà; gia tiên nội ngoại; có bài cáo với đức Thần Nông
- Nơi cúng
- Bàn thờ gia tiên
Mỗi nhà, mỗi vùng có thể làm khác.
Mâm cúng
Hương, đèn, nến
- Hương (nhang)
- Nến (đèn cầy)
Hoa
- Hoa tươi
Trà, rượu, nước
- Trà
Quả
- Trái cây (hoa quả)
Xôi, bánh
- Xôi
- Cơm mới (gạo mới)
Trầu cau
- Trầu cau
Khác
- Mâm lễ (lễ vật không nêu món)
Cả nước
- Làm lúc nào
- Mồng một, mồng mười hoặc rằm tháng Mười tùy nơi
| Lễ vật | Chay, mặn | Ghi chú |
|---|---|---|
| Xôi, bánh | ||
| Xôi, cơm nấu bằng gạo mới | Chay | |
| Hương, đèn, nến | ||
| Hương, hoa, đèn nến | ||
| Trầu cau | ||
| Trầu cau, trà quả | Chay | |
| Khác | ||
| Mâm lễ cúng tổ tiên | Có hướng dẫn ghi mâm lễ mặn, có hướng dẫn ghi mâm lễ chay | |
Miền Bắc
Đồng bằng Bắc Bộ, Dân gian
| Lễ vật | Số lượng | Chay, mặn |
|---|---|---|
| Xôi, bánh | ||
| Bánh làm từ gạo nếp: bánh giầy, bánh trôi, bánh nếp | Chay | |
| Xôi đỗ xanh, xôi vò hoặc xôi gấc | Chay | |
| Chè đỗ xanh, chè hạt sen hoặc chè trôi nước | 3 hoặc 5 chén | Chay |
| Món mặn | ||
| Gà luộc nguyên con, thịt heo luộc, giò lụa, nem rán | Mặn | |
| Canh mọc, canh măng hoặc canh miến | Mặn | |
| Trà, rượu, nước | ||
| Trái cây, trầu cau, rượu, nước, hoa cúc hoặc bông lúa, hương, đèn nến | Chay | |
Miền Nam
Tây Nam Bộ, Dân gian
| Lễ vật | Chay, mặn | Ghi chú |
|---|---|---|
| Xôi, bánh | ||
| Bánh làm từ gạo mới: bánh bao, bánh tét | Mặn | Có nơi ghi có những cuộc thi làm bánh |
| Xôi gấc, xôi đậu xanh hoặc xôi ngũ sắc | Chay | |
| Bánh cúng gói lá chuối | Chay | Có nơi ghi là món quen của người miền Tây |
| Món mặn | ||
| Heo quay hoặc gà luộc nguyên con | Mặn | |
| Thịt heo kho hột vịt, cá lóc kho, giò lụa | Mặn | |
| Canh khổ qua nhồi thịt | Mặn | |
| Gỏi cuốn | Mặn | |
Nghi thức
Dùng chung cả nước, Dân gian
- Chuẩn bịNấu xôi, cơm gạo mới dâng cúng tổ tiên, thần linh
- KhấnKhấn gia tiên
- Biếu gạo nếp mới, quà đầu mùa cho ông bà, cha mẹ, thầy dạy nghề, thầy thuốc
Đồng bằng Bắc Bộ, Dân gian
- Chuẩn bịLàm bánh từ gạo nếp mới rồi đem cúng ông bà tổ tiên và thần linh
Kiêng kỵ
- Có hướng dẫn ghi lễ dâng ở chùa trong ngày này không sắm lễ mặn
Phong tục
Theo tục, sau vụ gặt tháng Tám, các nhà nấu xôi, cơm, làm bánh bằng gạo mới dâng tổ tiên và thần linh để tạ ơn trời đất cho một mùa màng, nên gọi là Tết cơm mới hay tết Thường tân; ca dao có câu "Rằm tháng Mười, mười người mười quảy".
Báo Pháp luật Việt Nam ghi rằm tháng Mười là một trong ba ngày rằm lớn trong năm, cùng rằm tháng Giêng (Thượng nguyên) và rằm tháng Bảy (Trung nguyên); với Phật tử đây cũng là dịp hướng tâm tu tập.
Chỗ các nguồn nói khác nhau
- Ngày làm lễ: có hướng dẫn ghi Trùng thập (10 tháng 10) và Hạ nguyên (rằm tháng 10) thường gộp một và chỉ có vùng có nơi làm; có hướng dẫn ghi làm vào mồng một, mồng mười hoặc rằm, phổ biến nhất là mồng mười; hướng dẫn của Phật giáo và báo Pháp luật Việt Nam gắn với rằm tháng Mười
- Mâm lễ: có hướng dẫn ghi "mâm lễ mặn thơm ngon tinh khiết"; một hướng dẫn khác chép cùng câu nhưng ghi "mâm lễ chay"
Cộng đồng và vùng
Đọc thêm về cúng rằm tháng Mười, Tết Hạ nguyên, lễ cơm mới
Nguồn
- Văn khấn Lễ Trùng thập (10-10) và Tết Hạ nguyên (Lễ cơm mới) (15-10) (vankhan.vn)
- Văn Khấn Tết Hạ Nguyên, Tết Cơm Mới, Tết Trùng Thập (hoatieu.vn)
- Văn khấn cúng rằm tháng 10 Âm lịch 2024 tại gia (phatgiao.org.vn)
- Rằm tháng Mười, rằm Hạ nguyên, Tết lúa mới (baophapluat.vn)
Thuộc bộ dữ liệu mở Loại lễ cúng Việt Nam và Nghi thức cúng Việt Nam, giấy phép CC BY 4.0.
Xem các lễ khácGiỗ chạp, Tết, nhà cửa, làm ăn, vòng đời, lễ làng và lễ các dân tộc.Mở