Ngày Khai đạo Cao Đài và lễ Hạ Ngươn rằm tháng Mười âm lịch: Hội thánh Cao Đài Tòa Thánh Tây Ninh tổ chức ra sao?

Ngày Khai đạo Cao Đài là ngày nào và vì sao gắn với rằm tháng Mười?

Ngày Khai đạo Cao Đài là ngày kỷ niệm việc Hoằng khai Đại đạo Tam Kỳ Phổ Độ, tính từ mốc năm Bính Dần 1926, và được Hội thánh Cao Đài Tòa Thánh Tây Ninh tổ chức quanh rằm tháng Mười âm lịch, gắn với lễ Hạ Ngươn. Đây không phải một ngày lễ cố định theo dương lịch: mốc âm lịch mới là mốc gốc, nên ngày dương lịch tương ứng dịch chuyển mỗi năm.

Loại tri thức: Tư liệuTư liệu lịch sử. Có văn bản, niên đại và nguồn; số chú thích đi kèm trỏ tới nguồn ấy. Năm loại nhãnTheo bản tin của Thông tấn xã Việt Nam đăng ngày 15/11/2024, Hội thánh Cao Đài Tòa thánh Tây Ninh tổ chức kỷ niệm 100 năm ngày hoằng khai Đại đạo Tam kỳ Phổ độ, ghi mốc "14/10/Bính Dần 1926-14/10/Giáp Thìn 2024"¹. Bản tin của Báo Người Lao Động cùng ngày cũng ghi sự kiện diễn ra "đêm 14 và sáng 15-11", tức hai buổi liền nhau².

Loại tri thức: Trường pháiDiễn giải trường phái. Cách hiểu của một phái hay một cuốn sách; phái khác có thể hiểu khác. Năm loại nhãnCách ghi mốc 1926 không hoàn toàn thống nhất giữa các nguồn: có nguồn ghi 14/10 Bính Dần, trong khi lịch pháp đối chiếu thường đặt rằm tháng Mười Bính Dần vào 15/10. Vì vậy bài này nêu đủ cả hai cách ghi và không khẳng định một ngày duy nhất cho mốc khai đạo năm 1926.

Ba đại lễ Ngươn của đạo Cao Đài gồm những lễ nào?

Ba đại lễ Ngươn gồm lễ Thượng Ngươn, lễ Trung Ngươn và lễ Hạ Ngươn. Cả ba đều rơi vào ngày rằm và đều được tổ chức Đại Đàn cúng Đức Chí Tôn, Đức Phật Mẫu cùng Thần, Thánh, Tiên, Phật tại Tòa Thánh Tây Ninh và các thánh thất khắp cả nước³.

Loại tri thức: Trường pháiDiễn giải trường phái. Cách hiểu của một phái hay một cuốn sách; phái khác có thể hiểu khác. Năm loại nhãnRiêng phần nghi thức tại một họ đạo địa phương, bài của Báo Thanh Niên ghi nhận ở Thánh thất Sài Gòn (phường Chợ Quán, Thành phố Hồ Chí Minh), lễ Trung Ngươn rằm tháng Bảy có các bước: buổi sáng chiêu đãi tiệc chay cho đồng đạo; khoảng 10 giờ thực hiện nghi thức hành pháp giải oan tắm thánh; 12 giờ cúng Đàn, cúng Cửu Huyền Thất Tổ và đăng điện cúng tế chiến sĩ trận vong, đồng bào tử nạn³. Đây là ghi nhận tại một thánh thất cụ thể, không phải mô tả áp dụng chung cho mọi nơi thờ tự.

Lễ Hạ Ngươn khác gì lễ Trung Ngươn về nội dung cúng?

Loại tri thức: Trường pháiDiễn giải trường phái. Cách hiểu của một phái hay một cuốn sách; phái khác có thể hiểu khác. Năm loại nhãnKhác biệt đáng chú ý nằm ở phần dâng sớ. Theo bài báo dẫn trên, vào rằm tháng Bảy, người theo đạo Cao Đài không dâng sớ cầu nguyện cho Cửu Huyền Thất Tổ, vì việc ấy đã làm vào rằm tháng Giêng; lễ Trung Ngươn chỉ cầu nguyện cho các đẳng chơn hồn, đồng bào tử nạn và các chiến sĩ trận vong³. Cách phân chia này cho thấy ba lễ Ngươn không trùng nội dung cầu nguyện, dù cùng dùng một khung nghi thức Đại Đàn.

Lễ kỷ niệm 100 năm Hoằng khai Đại đạo năm 2024 diễn ra thế nào?

Lễ kỷ niệm 100 năm năm 2024 diễn ra trong hai buổi: tối 14/11 và sáng 15/11 dương lịch, tại Tòa Thánh Cao Đài Tây Ninh, tỉnh Tây Ninh. Đây là dịp tròn một thế kỷ tính từ mốc khai đạo Bính Dần 1926 theo cách ghi của Hội thánh.

Loại tri thức: Tư liệuTư liệu lịch sử. Có văn bản, niên đại và nguồn; số chú thích đi kèm trỏ tới nguồn ấy. Năm loại nhãnThành phần dự lễ theo bản tin Thông tấn xã Việt Nam gồm đại diện Ban Tôn giáo Chính phủ, Ban Dân vận Trung ương, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, một số bộ, ngành trung ương và địa phương, cùng hàng nghìn người theo đạo Cao Đài trong và ngoài nước¹. Phát biểu tại buổi lễ có Đầu sư Thượng Tám Thanh, Chưởng quản Hội thánh Cao Đài Tây Ninh, và Trưởng Ban Tôn giáo Chính phủ Vũ Hoài Bắc¹².

Theo Báo Người Lao Động, tại lễ kỷ niệm, Trưởng Ban Tôn giáo Chính phủ Vũ Hoài Bắc trao Bằng khen của Bộ trưởng Bộ Nội vụ cho Hội thánh Cao Đài Tòa thánh Tây Ninh². Bản tin Thông tấn xã Việt Nam ghi việc Trưởng Ban Tôn giáo Chính phủ thừa uỷ quyền của Thứ trưởng Bộ Nội vụ tặng hoa chúc mừng 100 năm hoằng khai Đại đạo¹.

Nghi thức rước hương án và cúng Đại Đàn tại Tòa Thánh diễn ra ra sao?

Theo các nguồn ghi nhận về đại lễ, nghi thức rước hương án đi từ cổng Chánh môn vào Tòa Thánh, đoàn rước dẫn đầu bằng cờ Thiên Nhãn, sau đó là phần cúng Đại Đàn và múa Tứ Linh. Đây là các nghi thức được mô tả trong khuôn khổ đại lễ tại Tòa Thánh Tây Ninh.

Loại tri thức: Trường pháiDiễn giải trường phái. Cách hiểu của một phái hay một cuốn sách; phái khác có thể hiểu khác. Năm loại nhãnTrình tự nghi lễ trong đại lễ gồm rước hương án từ cổng Chánh môn vào Tòa Thánh với cờ Thiên Nhãn đi đầu, tiếp đó là cúng Đại Đàn và múa Tứ Linh. Bài này chỉ thuật lại điều nguồn nói về lễ, không đi vào giải thích ý nghĩa giáo lý của từng nghi thức.

Vì sao phần lớn nghi lễ lại gắn với ngày rằm?

Loại tri thức: Trường pháiDiễn giải trường phái. Cách hiểu của một phái hay một cuốn sách; phái khác có thể hiểu khác. Năm loại nhãnTrong cách hành lễ của đạo Cao Đài, ngày rằm là mốc chung cho cả ba đại lễ Ngươn, và Đại Đàn được cúng vào đúng ngày ấy tại Tòa Thánh Tây Ninh cùng các thánh thất³. Việc chọn rằm làm mốc khiến ngày lễ âm lịch luôn ổn định, còn ngày dương lịch thì thay đổi theo từng năm, đúng như trường hợp lễ kỷ niệm 100 năm rơi vào giữa tháng 11 dương lịch năm 2024¹².

Quy mô tổ chức và số liệu tín đồ được nêu tại lễ 2024

Các con số về tín đồ, cơ sở thờ tự và du khách dưới đây là số liệu do Hội thánh nêu tại lễ kỷ niệm 100 năm năm 2024, gắn với mốc thời gian cụ thể, không phải số liệu cập nhật liên tục.

Loại tri thức: Tư liệuTư liệu lịch sử. Có văn bản, niên đại và nguồn; số chú thích đi kèm trỏ tới nguồn ấy. Năm loại nhãnTheo phát biểu của Đầu sư Thượng Tám Thanh, Chưởng quản Hội thánh Cao Đài Tây Ninh, được hai báo dẫn lại, Đại đạo Tam Kỳ Phổ Độ Tòa Thánh Tây Ninh trong nước có trên 3 triệu tín đồ, với 451 ngôi Thánh Thất và 173 ngôi điện thờ Đức Phật Mẫu tại 39 tỉnh, thành phố¹². Cũng theo Báo Người Lao Động, tôn giáo Cao Đài Tòa Thánh Tây Ninh có hơn 5.800 vị chức sắc nam nữ và hơn 35.000 chức việc các phẩm cấp².

Về du khách, Báo Người Lao Động ghi Tòa Thánh Cao Đài Tây Ninh đã đón 2.900.000 lượt du khách trong nước; 177 đoàn với 91 quốc gia và trên 74.000 du khách nước ngoài; tổng số tiền nhân nghĩa cứu tế được nêu là 180,5 tỉ đồng². Đây là số liệu của nguồn tại thời điểm đưa tin tháng 11/2024.

Những điểm cần lưu ý khi tra cứu về ngày lễ này

Khi tra cứu, nên phân biệt ba lớp thông tin thường bị trộn lẫn: mốc âm lịch gốc của ngày khai đạo, ngày dương lịch tương ứng của từng năm, và phạm vi tổ chức. Mốc âm lịch là phần ổn định; ngày dương lịch là phần dịch chuyển; còn phạm vi tổ chức thì theo nguồn gồm Tòa Thánh Tây Ninh và các thánh thất khắp cả nước, trong đó nghi thức chi tiết tại mỗi họ đạo có thể có khác biệt như trường hợp Thánh thất Sài Gòn³.

Về địa danh, Tòa Thánh Cao Đài Tây Ninh nằm trên địa bàn tỉnh Tây Ninh, đơn vị hành chính cấp tỉnh hiện hành. Thánh thất Sài Gòn được nguồn ghi thuộc phường Chợ Quán, Thành phố Hồ Chí Minh, với chú thích "khu vực quận 5 cũ"³. Cách ghi này phản ánh việc tên đơn vị hành chính đã thay đổi qua các mốc sắp xếp, nên khi tra cứu vị trí cụ thể cần đối chiếu tên hiện hành với tên cũ trong ngoặc.

Loại tri thức: Trường pháiDiễn giải trường phái. Cách hiểu của một phái hay một cuốn sách; phái khác có thể hiểu khác. Năm loại nhãnVề tên gọi đầy đủ, các nguồn dùng cả hai dạng: "Hoằng khai Đại đạo Tam Kỳ Phổ Độ" và "hoằng khai Đại đạo Tam kỳ Phổ độ"¹². Ngày lễ này cũng được gọi gắn với tên Hạ Ngươn khi trùng vào rằm tháng Mười âm lịch, và gắn với tên ba đại lễ Ngươn khi nói chung về hệ thống lễ rằm trong năm của đạo³.