TL;DR: Lễ giỗ Nguyễn Công Trứ (1778-1858) diễn ra ngày 14 tháng Mười Một âm lịch tại quê ông, làng Uy Viễn, nay thuộc xã Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh; năm 2026 rơi vào ngày 22/12. Lễ gồm nghi thức cúng tế Uy Viễn tướng công và dâng hương của chính quyền, dòng họ Nguyễn Công và người dân. Ông đỗ giải nguyên năm 1819, làm doanh điền sứ khai hoang lập nên Tiền Hải, Kim Sơn, và có công đưa hát nói thành thể thơ hoàn chỉnh.
Lễ giỗ Nguyễn Công Trứ diễn ra ngày nào và ở đâu?
Lễ giỗ Nguyễn Công Trứ diễn ra ngày 14 tháng Mười Một âm lịch, đúng ngày ông mất năm Mậu Ngọ 1858[2]. Năm 2024, lễ giỗ lần thứ 166 rơi vào trưa 14/12/2024 dương lịch, do chính quyền Nghi Xuân phối hợp với dòng họ Nguyễn Công tổ chức[2]. Theo cách tính âm lịch, lễ giỗ lần thứ 168 năm 2026 rơi vào 22/12/2026 dương lịch.
Lễ làm ở quê ông, làng Uy Viễn thuộc xã Xuân Giang cũ[2]. Theo Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025, xã Xuân Giang cùng thị trấn Xuân An và các xã Xuân Hồng, Xuân Viên, Xuân Lĩnh nhập thành xã Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh[4].
Nghi lễ trong ngày giỗ gồm những gì?
Phần chính là nghi thức cúng tế Uy Viễn tướng công, sau đó lãnh đạo địa phương, đại biểu và người dân dâng hương tưởng nhớ[2]. Báo Hà Tĩnh mô tả lễ được tổ chức trang nghiêm, thành kính, là dịp tưởng nhớ công lao của ông với quê hương, đất nước[3].
Đây là lễ giỗ của một danh nhân nên có cả chính quyền và dòng họ cùng đứng ra tổ chức, khác lễ giỗ trong một gia đình chỉ có con cháu.
Nguyễn Công Trứ là ai?
Đại Nam liệt truyện chép Nguyễn Công Trứ là người Nghi Xuân, Hà Tĩnh, thuở nhỏ phóng túng, có khí tiết[1]. Năm Gia Long thứ 18 (1819), ông đỗ giải nguyên; đầu đời Minh Mạng, ông được sung làm biên tu ở Sử quán[1].
Ông làm quan gần 30 năm dưới triều Nguyễn, người đời gọi là Uy Viễn tướng công, và mất tại quê nhà năm 1858, thọ 80 tuổi[2].
Công khẩn hoang Tiền Hải và Kim Sơn được sử chép thế nào?
Đại Nam liệt truyện chép ông từng dâng thư kín nêu ba việc, trong đó có khai khẩn ruộng hoang để dân nghèo có nghề nghiệp; vua cho bàn để thi hành, rồi cử ông làm doanh điền sứ ở Nam Định với hàm tả thị lang bộ Hình[1]. Vùng đất mới khai được ông xin lập thành một huyện mang tên Tiền Hải[1].
Ông chiêu mộ dân lưu tán, đắp đê lấn biển, khai hoang lập ấp, góp phần lập nên Kim Sơn và Tiền Hải, hai huyện thời Nguyễn mà vùng đất nay thuộc tỉnh Ninh Bình và tỉnh Hưng Yên[2].
Vì sao Nguyễn Công Trứ gắn với hát nói, ca trù?
Ngoài việc quan, ông được ghi nhận là người có công làm cho hát nói trở thành một thể thơ hoàn chỉnh, mở ra thời kỳ hưng thịnh cho nghệ thuật hát nói, ca trù[2][3]. Vì vậy, ở quê ông, ngày giỗ cũng là dịp nhắc tới ông với tư cách một nhà thơ, không chỉ một vị quan.
Những mốc chính trong đời Nguyễn Công Trứ là gì?
| Mốc | Sự kiện |
|---|---|
| Gia Long thứ 18 (1819) | Đỗ giải nguyên |
| Đầu đời Minh Mạng | Sung biên tu ở Sử quán |
| Thời Minh Mạng | Làm doanh điền sứ ở Nam Định, khai hoang lập Tiền Hải, Kim Sơn |
| 14 tháng Mười Một năm Mậu Ngọ (1858) | Mất tại quê nhà, thọ 80 tuổi |
| 14/12/2024 (14 tháng Mười Một âm lịch) | Lễ giỗ lần thứ 166 |
| 22/12/2026 (14 tháng Mười Một âm lịch) | Lễ giỗ lần thứ 168 |
Ba mốc đầu theo Đại Nam liệt truyện[1]; mốc mất và lễ giỗ năm 2024 theo báo Sài Gòn Giải Phóng[2]; ngày dương của năm 2026 tính theo âm lịch.
Gợi ý của Nhật Nguyệt: muốn dự lễ giỗ cần lưu ý gì?
Nếu muốn dự lễ năm 2026, hãy tính theo ngày 14 tháng Mười Một âm lịch, tức 22/12/2026, và hỏi trước Ủy ban nhân dân xã Nghi Xuân về giờ làm lễ; năm 2024, lễ chính diễn ra vào buổi trưa[2].
Người ở Kim Sơn hay Tiền Hải có thể dùng ngày này để tìm hiểu lịch sử khẩn hoang của chính vùng mình, vì cả hai huyện đều ra đời từ công cuộc ông chỉ huy.
