Lễ hội chùa Keo Hành Thiện (Xuân Hồng, Ninh Bình, trước là Xuân Trường, Nam Định): hội tháng Chín, nghi thức và trò chơi dân gian

Lễ hội chùa Keo Hành Thiện là gì và diễn ra khi nào?

Lễ hội chùa Keo Hành Thiện là kỳ lễ hội mùa Thu lớn nhất trong năm của khu di tích chùa Keo Hành Thiện, tổ chức vào trung tuần tháng Chín âm lịch để kỷ niệm ngày sinh của Đức Thánh tổ Dương Không Lộ. Theo cách tính âm lịch, kỳ hội kéo dài từ ngày 10 đến ngày 16 tháng Chín; đối chiếu sang dương lịch năm 2026, khoảng thời gian này rơi vào các ngày 19 đến 25 tháng 10. Đây là dịp để cộng đồng địa phương và du khách thập phương cùng dâng hương, rước kiệu và tham gia các trò chơi dân gian gắn với truyền thống của làng Hành Thiện.

Bên cạnh kỳ hội mùa Thu, chùa còn có kỳ lễ mùa Xuân tổ chức vào tháng Giêng đối với Chùa Keo trong và tháng Hai đối với Chùa Keo ngoài, với các nghi thức dâng hương, rước kiệu, yến lão và trò chơi thổi cơm thi. Tuy nhiên, theo ghi nhận của nguồn VietnamPlus, lễ hội mùa Thu vẫn là kỳ lễ lớn nhất trong năm.

Chùa Keo Hành Thiện nằm ở đâu và thờ ai?

Khu di tích chùa Keo Hành Thiện thuộc làng Hành Thiện, xã Xuân Hồng, huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định theo ghi nhận của nguồn tại thời điểm đăng bài; sau các lần điều chỉnh địa giới hành chính, địa bàn này thuộc tỉnh Ninh Bình. Chùa gồm hai công trình: Chùa Keo trong (Thần Quang tự) và Chùa Keo ngoài (Đĩnh Lan tự).

Chùa thờ theo cấu trúc "tiền Phật, hậu Thánh": phía trước thờ Phật, phía sau thờ Đức Thánh tổ, tức Thiền sư Dương Không Lộ. Theo tài liệu ghi chép, Đức Thánh tổ Dương Không Lộ húy là Minh Nghiêm, hiệu là Không Lộ, quê cha ở làng Giao Thuỷ, phủ Hải Thanh (Nam Định), quê mẹ ở phủ Ninh Giang (Hải Dương). Ông được ghi nhận là nhân vật lịch sử có công lớn với vương triều Lý, được vua Lý phong làm Quốc sư kiêm Đại pháp sư, và là người có công lao khai sáng, tạo lập ra chùa Keo Hành Thiện cùng làng Hành Thiện.

Kiến trúc chùa Keo Hành Thiện có gì đặc biệt?

Khu di tích là một tổng thể các công trình kiến trúc được xây dựng đăng đối, mang đậm phong cách kiến trúc thời Hậu Lê, thế kỷ 17 đến 18. Các chi tiết trang trí điêu khắc ở đây được đánh giá có tính nghệ thuật cao, thể hiện bàn tay lao động và khối óc sáng tạo của những công trình sư và nghệ nhân dân gian xưa, góp phần vào lịch sử mỹ thuật Việt Nam.

Về hiện vật, chùa hiện còn lưu giữ nhiều di vật với các chất liệu như gỗ, giấy, vật đá, gốm sứ, đồng. Đáng chú ý là hệ thống thác bản khắc Hán Nôm gồm bia ký, sắc phong, thần tích, câu đối, đại tự, cùng kiệu, phướn. Theo nguồn VietnamPlus, bia đá thác bản khắc Hán Nôm vẫn nguyên vẹn. Sự tồn tại của chùa góp phần minh chứng cho lịch sử hình thành và phát triển của tôn giáo, tín ngưỡng Việt Nam.

Với những giá trị đặc biệt tiêu biểu đó, di tích kiến trúc nghệ thuật chùa Keo Hành Thiện, gồm Chùa Keo trong và Chùa Keo ngoài, được Thủ tướng Chính phủ xếp hạng là Di tích quốc gia đặc biệt tại Quyết định số 2499/QĐ-TTg ngày 22 tháng 12 năm 2016.

Lễ hội chùa Keo Hành Thiện có những nghi thức và trò chơi gì?

Theo nguồn VietnamPlus, tại kỳ hội mùa Thu diễn ra nhiều nghi thức và trò chơi dân gian đặc sắc như: phụng nghinh, bơi trải, phục miều y, dựng phướn, rước đèn, Thánh đản, múa rối, chèo cạn, cờ tướng, cầu đu, chọi gà, làm bánh dầy. Trong các trò chơi gắn với sông nước và đồng ruộng của vùng đất ven biển Nam Định xưa, các hoạt động như bơi chải, đếm tôm, bắt vịt và cờ người là những điểm nhấn được người dân địa phương và du khách chờ đợi.

Có thể phân nhóm các hoạt động này để dễ theo dõi:

• Nhóm nghi thức tế lễ và rước: phụng nghinh, rước đèn, dựng phướn, phục miều y, lễ Thánh đản.
• Nhóm trò chơi trên cạn: cờ tướng, cờ người, chọi gà, cầu đu, chèo cạn, múa rối.
• Nhóm trò chơi gắn với sông nước và đồng ruộng: bơi trải (bơi chải), đếm tôm, bắt vịt.
• Nhóm hoạt động ẩm thực và sinh hoạt cộng đồng: làm bánh dầy, yến lão trong kỳ hội mùa Xuân.

Phân biệt chùa Keo Hành Thiện với chùa Keo ở Vũ Thư

Đây là điểm dễ nhầm lẫn nhất với người tra cứu. Chùa Keo Hành Thiện (Nam Định, nay thuộc Ninh Bình) và chùa Keo ở Vũ Thư (Thái Bình cũ, nay thuộc Hưng Yên) là hai di tích khác nhau, dù cùng gắn với truyền thuyết về Thiền sư Dương Không Lộ và cùng có nguồn gốc chung từ vùng đất ven sông Hồng. Việc phân biệt rõ ràng giúp người đọc không nhầm lẫn khi tra cứu thông tin về lễ hội, địa chỉ, thời gian tổ chức và đơn vị quản lý di tích.

Bảng dưới đây tóm tắt những điểm cần phân biệt:

Vì sao lễ hội chùa Keo Hành Thiện quan trọng với cộng đồng?

Lễ hội không chỉ là dịp tưởng niệm Đức Thánh tổ Dương Không Lộ, người có công khai sáng vùng đất và ngôi chùa, mà còn là dịp để cộng đồng làng Hành Thiện và các vùng lân cận gặp gỡ, sinh hoạt văn hóa chung. Các nghi thức như phụng nghinh, rước đèn, dựng phướn thể hiện sự trang nghiêm của phần lễ, trong khi các trò chơi như bơi chải, đếm tôm, bắt vịt, cờ người mang tính cộng đồng, gắn với đời sống sông nước và đồng ruộng của cư dân địa phương.

Về phương diện bảo tồn, sự tồn tại của chùa Keo Hành Thiện và các kỳ lễ hội gắn với chùa góp phần minh chứng cho lịch sử hình thành và phát triển của tôn giáo, tín ngưỡng Việt Nam, đồng thời là nguồn tư liệu quý cho việc nghiên cứu lịch sử mỹ thuật, kiến trúc và văn hóa dân gian. Không gian chùa cũng thường diễn ra các triển lãm, ví dụ Triển lãm Hành Thiện 200 danh xưng thuộc chương trình số hóa di sản làng do nguồn VietnamPlus ghi nhận.

Lưu ý khi tra cứu và tham dự lễ hội

Người tra cứu nên xác định rõ mình đang tìm thông tin về chùa Keo Hành Thiện (Nam Định, nay thuộc Ninh Bình) hay chùa Keo ở Vũ Thư (Thái Bình cũ, nay thuộc Hưng Yên) để tránh nhầm lẫn về địa chỉ và thời gian lễ hội. Về thời gian, các kỳ lễ được tính theo âm lịch, nên khi đối chiếu dương lịch cần tra cứu lịch âm của từng năm cụ thể. Với năm 2026, kỳ hội mùa Thu từ ngày 10 đến 16 tháng Chín âm lịch tương ứng khoảng 19 đến 25 tháng 10 dương lịch.

Về nội dung tín ngưỡng, các nghi thức tại chùa như dâng hương, rước kiệu, phụng nghinh, Thánh đản là thực hành văn hóa tín ngưỡng của cộng đồng địa phương. Người viết bài này trình bày các thực hành đó như dữ liệu văn hóa, không khẳng định và cũng không phủ định tính linh nghiệm của nghi lễ.