
TL;DR: Sách Hiệp kỷ biện phương thư (1741) ghi bốn nhóm điều kiêng khi làm nhà: ngày Phá (Nguyệt phá); nhóm Tứ ly, Tứ tuyệt, Thượng sóc, ngày cuối tháng; ngày, tháng, năm xung tuổi người chủ việc; và phương Thái Tuế, Tam Sát của năm. Trong bốn ngày Kiến, Phá, Bình, Thu mà dân gian kiêng, sách coi ngày Phá là xấu nhất. Về phương, sách ghi Thái Tuế ngồi được mà không hướng được, Tam Sát hướng được mà không ngồi được. Đây là quy tắc của sách chọn ngày, chưa được nghiên cứu kiểm chứng.
Sách chọn ngày kiêng những gì khi làm nhà?
Bốn nhóm điều kiêng chính mà Hiệp kỷ biện phương thư (1741) ghi khi làm nhà gồm: ngày Phá (Nguyệt phá); ngày Tứ ly, Tứ tuyệt, Thượng sóc, ngày cuối tháng; ngày, tháng, năm xung tuổi người chủ việc; và phương Thái Tuế, Tam Sát của năm[1]. Đây là quy tắc của sách chọn ngày, chưa được nghiên cứu kiểm chứng. Sách do triều Thanh cho biên soạn, Mai Cốc Thành và các quan cùng làm; bản tiếng Việt do Vũ Hoàng, Lân Bình dịch (1998)[2].
Sách chia điều kiêng làm hai loại. Kiêng theo ngày gồm các ngày Phá, Tứ ly, Tứ tuyệt, Thượng sóc, ngày cuối tháng, và các ngày xung tuổi. Kiêng theo phương gồm phương Thái Tuế, Tam Sát và các sao xấu khác của năm[1].
Nguyệt phá là gì và vì sao sách coi là ngày xấu nhất?
Nguyệt phá là ngày có chi xung với chi của tháng. Sách dẫn Tuyển trạch tông kính: trong bốn ngày dân gian kiêng là Kiến, Phá, Bình, Thu, chỉ ngày Phá là xấu nhất; ngày Kiến có nhiều thần tốt thì vẫn dùng được[1]. Nguyên văn: "建破平收俗之所忌惟破日最凶建日吉多可用"[1].
Sách giải thích: ngày Phá là chỗ xung của chi tháng (nguyệt kiến), cũng là chỗ khí của tháng tuyệt, nên gặp thần tốt cũng vẫn kiêng[1]. Ngày ấy kiêng gần hết việc lớn, trong đó có cầu phúc, cầu tự, dâng biểu, cưới hỏi, xây dựng, động thổ, chôn cất[1].
Tứ ly, Tứ tuyệt là ngày nào?
Tứ ly là bốn ngày, mỗi ngày đứng ngay trước Đông chí, Hạ chí, Xuân phân, Thu phân. Sách dẫn Ngọc môn kinh: "Ly" là ngày trước các tiết phân, chí, lúc âm dương phân chia[1]. Tào Chấn Khuê gọi tên từng ngày: trước Đông chí là Thủy ly, trước Hạ chí là Hỏa ly, trước Xuân phân là Mộc ly, trước Thu phân là Kim ly[1].
Tứ tuyệt là bốn ngày, mỗi ngày đứng ngay trước Lập xuân, Lập hạ, Lập thu, Lập đông. Sách dẫn Ngọc môn kinh: "Tứ tuyệt là ngày trước bốn tiết Lập"[1]. Tào Chấn Khuê giải: Lập xuân thì Mộc vượng, Thủy tuyệt; Lập hạ thì Hỏa vượng, Mộc tuyệt; Lập thu thì Kim vượng, Thổ tuyệt; Lập đông thì Thủy vượng, Kim tuyệt[1].
Sách gộp Tứ ly, Tứ tuyệt với Thượng sóc và ngày cuối tháng vào một nhóm: chỉ không kiêng cúng tế, dọn dẹp, sửa đường và vài việc nhỏ, các việc khác đều kiêng, gặp thần tốt cũng vẫn kiêng[1]. Nguyên văn: "止不忌祭祀解除沐浴整容剃頭整手足甲補垣塞穴掃舍宇修飾垣牆平治道塗破屋壊垣伐木餘事皆忌與徳合赦願併猶忌"[1]. Thượng sóc ở đây không phải ngày mồng một: đó là ngày định theo can của năm, ví dụ năm Giáp là ngày Quý Hợi, năm Ất là ngày Kỷ Tỵ[1].
Thiên khắc địa xung là gì và mức nặng nhẹ ra sao?
Thiên khắc địa xung là khi chi của năm, tháng, ngày hay giờ xung chi tuổi người chủ việc, can lại khắc can tuổi. Sách ghi: "太歳衝命最凶月次之日又次之時為輕"[1], nghĩa là năm (Thái Tuế) xung tuổi nặng nhất, tháng kế đó, ngày nhẹ hơn, giờ nhẹ nhất. Nếu can còn khắc can tuổi thì gọi là thiên khắc địa xung, là xấu nhất[1].
Lý do sách nêu cho thứ tự ấy: vua của năm sức lớn, còn tháng chỉ nắm lệnh trong một tháng[1].
Sách nói gì về ngày hoàng đạo và hắc đạo?
Sách không coi sáu ngày hoàng đạo là chuyên tốt cho việc nào, sáu ngày hắc đạo cũng không chuyên kiêng việc nào. Sách viết: "六黃道以位置得宜為吉猶秩叙典禮無徃不宜也" và "六黑道亦無專忌之事當以時例為斷"[1]. Hoàng đạo gặp thần tốt thì theo việc nên làm của thần ấy, gặp thần xấu thì theo việc kiêng[1].
Như vậy sách không chọn ngày chỉ bằng nhãn hoàng đạo, hắc đạo mà xét cả các thần tốt xấu cùng đứng trong ngày[1].
Thái Tuế và Tam Sát: phương nào kiêng?
Thái Tuế là phương của chi năm; Tam Sát là ba phương đối xung với tam hợp của chi năm. Sách ghi: "太歳可坐不可向三煞可向不可坐"[1]: nhà ngồi về phương Thái Tuế thì được, quay mặt về phương ấy thì không; với Tam Sát thì ngược lại, quay mặt về được, ngồi vào thì không. Sách cũng dẫn Dương Quân Tùng nói Thái Tuế ngồi được, không hướng được[1].
Bản dịch Vũ Hoàng, Lân Bình chép lời giải của sách: Thái Tuế là vua, hợp với thần tốt thì không gì sánh bằng nên ngồi được; phương đối diện Thái Tuế là Tuế phá, rất hung, nên không hướng vào được[2]. Tam Sát phần nhiều ở phía Tuế phá, đối xung với Thái Tuế, nên thường không ngồi vào được[2].
Bảng phụ lục của sách cho ví dụ năm Thân: Thái Tuế ở Thân, Tam Sát ở Tỵ, Ngọ, Mùi[1].
Bảng tên ngày kiêng và việc sách vẫn cho làm
| Tên ngày kiêng | Sách định nghĩa thế nào | Việc gì sách vẫn cho làm |
|---|---|---|
| Nguyệt phá | Ngày có chi xung với chi tháng[1] | Cúng tế, ban ân xá và làm việc thiện, vào học, giải trừ, tắm gội, chữa bệnh, quét dọn nhà, sửa đường, phá nhà dỡ tường, săn bắt, bắt cá[1] |
| Tứ ly | Ngày trước Đông chí, Hạ chí, Xuân phân, Thu phân một ngày[1] | Cúng tế, giải trừ, tắm gội, cắt tóc, sửa móng, vá tường, lấp hang, quét dọn, sửa tường, sửa đường, phá nhà dỡ tường, chặt cây[1] |
| Tứ tuyệt | Ngày trước Lập xuân, Lập hạ, Lập thu, Lập đông một ngày[1] | Như Tứ ly[1] |
| Thượng sóc | Ngày định theo can của năm, như năm Giáp là ngày Quý Hợi, năm Ất là ngày Kỷ Tỵ[1] | Như Tứ ly[1] |
| Ngày cuối tháng (Hối nhật) | Ngày cuối cùng của tháng âm lịch[1] | Như Tứ ly[1] |
| Thiên khắc địa xung | Chi ngày tháng năm xung chi tuổi, can lại khắc can tuổi[1] | Sách không liệt kê riêng |
Muốn tra một ngày cụ thể, dùng tiện ích Xem ngày theo việc.
Phương Thái Tuế, Tuế Phá, Tam Sát từ 2026 tới 2035 ở đâu?
Năm tính theo năm âm lịch. Thái Tuế ở phương của chi năm, Tuế Phá ở phương đối diện, Tam Sát ở ba phương đối xung với tam hợp của chi năm. Cột Ngũ Hoàng theo cách tính sao bay theo năm của Huyền Không, một lối xem khác với sách trên.
| Năm | Can chi | Thái Tuế | Tuế Phá | Tam Sát | Ngũ Hoàng bay tới |
|---|---|---|---|---|---|
| 2026 | Bính Ngọ | Ngọ (Nam) | Tý (Bắc) | Hợi, Tý, Sửu (Bắc) | Nam |
| 2027 | Đinh Mùi | Mùi (Tây Nam) | Sửu (Đông Bắc) | Thân, Dậu, Tuất (Tây) | Bắc |
| 2028 | Mậu Thân | Thân (Tây Nam) | Dần (Đông Bắc) | Tỵ, Ngọ, Mùi (Nam) | Tây Nam |
| 2029 | Kỷ Dậu | Dậu (Tây) | Mão (Đông) | Dần, Mão, Thìn (Đông) | Đông |
| 2030 | Canh Tuất | Tuất (Tây Bắc) | Thìn (Đông Nam) | Hợi, Tý, Sửu (Bắc) | Đông Nam |
| 2031 | Tân Hợi | Hợi (Tây Bắc) | Tỵ (Đông Nam) | Thân, Dậu, Tuất (Tây) | Trung cung |
| 2032 | Nhâm Tý | Tý (Bắc) | Ngọ (Nam) | Tỵ, Ngọ, Mùi (Nam) | Tây Bắc |
| 2033 | Quý Sửu | Sửu (Đông Bắc) | Mùi (Tây Nam) | Dần, Mão, Thìn (Đông) | Tây |
| 2034 | Giáp Dần | Dần (Đông Bắc) | Thân (Tây Nam) | Hợi, Tý, Sửu (Bắc) | Đông Bắc |
| 2035 | Ất Mão | Mão (Đông) | Dậu (Tây) | Thân, Dậu, Tuất (Tây) | Nam |
