Ngày Toàn quốc kháng chiến 19/12/1946: Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến của Chủ tịch Hồ Chí Minh và ý nghĩa lịch sử

Ngày Toàn quốc kháng chiến 19/12/1946 là ngày gì?

Ngày Toàn quốc kháng chiến 19/12/1946 là mốc lịch sử đánh dấu thời điểm Chủ tịch Hồ Chí Minh ra Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến, phát động cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp trên quy mô cả nước. Sự kiện diễn ra sau khi các nỗ lực ngoại giao nhằm giữ hòa bình của Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa không được phía Pháp đáp lại, và thực dân Pháp liên tiếp gửi tối hậu thư đòi tước vũ khí của lực lượng tự vệ, đòi kiểm soát an ninh Hà Nội.

Đêm 19/12/1946, đúng 20 giờ, quân và dân Hà Nội mở đầu cuộc kháng chiến bằng loạt đại bác từ Pháo đài Láng bắn vào các mục tiêu trong thành phố. Cùng thời điểm, quân và dân nhiều địa phương khác trên cả nước cũng đồng loạt đứng lên chống thực dân Pháp xâm lược.

Bối cảnh lịch sử dẫn tới ngày 19/12/1946

Sau Cách mạng Tháng Tám 1945

Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời. Đây là thành quả lớn nhất mà dân tộc Việt Nam giành được sau gần một thế kỷ đấu tranh chống ách áp bức, bóc lột của đế quốc, thực dân. Trong bối cảnh đất nước rất cần hòa bình để dựng xây, thực dân Pháp lại quyết tâm cướp nước ta một lần nữa.

Thực dân Pháp nổ súng và mở rộng chiến tranh

Được sự giúp đỡ của quân Anh, ngày 23/9/1945, thực dân Pháp nổ súng gây hấn ở Sài Gòn, mở đầu cuộc chiến tranh xâm lược Đông Dương lần thứ hai. Sau đó, Pháp mở rộng đánh chiếm Nam Bộ và Nam Trung Bộ, tìm cách đưa quân ra Bắc Bộ.

Trước tình hình đó, Trung ương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tìm các biện pháp đấu tranh linh hoạt, mềm dẻo nhằm duy trì hòa bình, giữ vững độc lập dân tộc và thống nhất Tổ quốc. Chính phủ ta chủ động đàm phán với Chính phủ Pháp để tránh chiến tranh, ký Hiệp định sơ bộ ngày 6/3/1946, sau đó ký Tạm ước ngày 14/9/1946.

Các hành động khiêu khích và tối hậu thư của Pháp

Thực dân Pháp liên tục tiến hành các hành động khiêu khích, vi phạm các hiệp định đã ký. Tháng 11/1946, Pháp chiếm đóng Hải Phòng, Lạng Sơn và gây ra cuộc chiến tranh xâm lược miền Bắc. Tại Hà Nội, từ đầu tháng 12/1946, quân Pháp liên tục dùng đại bác, súng cối bắn phá vào nhiều khu phố, tàn sát dân thường và chiếm một số trụ sở cách mạng.

Ngày 18 và 19/12/1946, thực dân Pháp liên tiếp gửi tối hậu thư buộc Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa phải phá bỏ công sự trong thành phố, giải tán lực lượng tự vệ, giao quyền kiểm soát Thủ đô cho chúng. Theo lời kể của các nhân chứng lịch sử như Đại tướng Võ Nguyên Giáp và đồng chí Vũ Kỳ, tối hậu thư thứ ba gửi sáng 19/12 còn đòi ta tước vũ khí của Tự vệ tại Hà Nội, đình chỉ mọi hoạt động chuẩn bị kháng chiến và trao cho quân đội Pháp việc duy trì an ninh trong thành phố.

Quyết định phát động kháng chiến

Trước âm mưu và hành động xâm lược của thực dân Pháp, trong hai ngày 18 và 19/12/1946, Ban Thường vụ Trung ương Đảng họp hội nghị tại Vạn Phúc (phường Hà Đông, Hà Nội), quyết định phát động cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp trên quy mô cả nước. Hội nghị đã nghiên cứu và thông qua văn kiện "Toàn dân kháng chiến" do đồng chí Tổng Bí thư Trường Chinh dự thảo, nêu rõ đường lối, chính sách, cách tiến hành và lực lượng của cuộc kháng chiến.

Trưa ngày 19/12/1946, Ban Thường vụ Trung ương Đảng điện cho các khu và các tỉnh: "Giặc Pháp đã hạ tối hậu thư đòi tước vũ khí khí giới của Quân đội, Tự vệ, Công an ta. Chính phủ đã bác bỏ tối hậu thư ấy, như vậy chỉ trong 24 giờ là cùng, chắc chắn giặc Pháp sẽ nổ súng. Tất cả hãy sẵn sàng!".

Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến của Chủ tịch Hồ Chí Minh

Hoàn cảnh ra đời

Từ những ngày cuối tháng 11/1946, để tránh những hành động uy hiếp của kẻ thù, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chuyển ra ngoại thành Hà Nội. Từ tối 3/12/1946, Người về ở và làm việc tại nhà ông Nguyễn Văn Dương ở làng Vạn Phúc, thị xã Hà Đông, tỉnh Hà Tây. Trong những ngày ở Vạn Phúc, Người đã thay mặt Trung ương Đảng và Chính phủ chuẩn bị lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến.

Theo tường thuật của Báo Nhân Dân, lời kêu gọi được Người viết trong căn buồng nhỏ, bên ngọn đèn dầu le lói giữa những ngày mùa đông giá rét. Văn bản rất ngắn, súc tích, chỉ hơn 200 chữ nhưng đã vạch trần dã tâm xâm lược của thực dân Pháp, trình bày lập trường và nguyện vọng thiết tha với hòa bình của dân tộc ta, đồng thời vạch ra chiến lược chiến tranh nhân dân, huy động sức mạnh tổng hợp của toàn dân tộc.

Sáng ngày 19/12, Chủ tịch Hồ Chí Minh vẫn viết thư gửi cho Xanh-tơ-ny, Ủy viên Cộng hòa Pháp ở miền bắc Đông Dương, yêu cầu cùng ông Hoàng Minh Giám "tìm giải pháp để cải thiện bầu không khí hiện tại". Nhưng khi đồng chí Hoàng Minh Giám, Thứ trưởng Ngoại giao của ta, yêu cầu gặp, Sainteny đã khước từ, nói là sẽ tiếp vào ngày hôm sau. Hôm sau đã là ngày 20/12, ngày mà quân đội Pháp đơn phương tuyên bố sẽ "tự mình đảm nhiệm việc duy trì an ninh trong thành phố".

Nội dung cốt lõi

Lời kêu gọi mở đầu bằng lời hiệu triệu: "Hỡi đồng bào toàn quốc! Chúng ta muốn hòa bình, chúng ta phải nhân nhượng. Nhưng chúng ta càng nhân nhượng, thực dân Pháp càng lấn tới, vì chúng quyết tâm cướp nước ta lần nữa!".

Tiếp đó là lời khẳng định quyết tâm: "Không! Chúng ta thà hy sinh tất cả, chứ nhất định không chịu mất nước, nhất định không chịu làm nô lệ.".

Và lời kêu gọi đứng lên của toàn dân: "Hỡi đồng bào! Chúng ta phải đứng lên! Bất kỳ đàn ông, đàn bà, bất kỳ người già, người trẻ, không chia tôn giáo, đảng phái, dân tộc. Hễ là người Việt Nam thì phải đứng lên đánh thực dân Pháp để cứu Tổ quốc. Ai có súng dùng súng. Ai có gươm dùng gươm, không có gươm thì dùng cuốc, thuổng, gậy gộc. Ai cũng phải ra sức chống thực dân Pháp cứu nước.".

Truyền bá và tiếp nhận

Sáng ngày 20/12, Đài Tiếng nói Việt Nam phát Lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Báo Cứu quốc và các báo Hà Nội như Đồng xuân, Đông Kinh Nghĩa Thục, Cảm tử, Tiền phong, Chiến thắng đều đăng trang trọng Lời kêu gọi của Bác Hồ. Lời kêu gọi cứu nước của Bác đã đến với các chiến sĩ đang dũng mãnh tiến công từng ngôi nhà, trụ vững từng chiến lũy, đến với những bà con thành phố đang hăng hái khuân bàn ghế, giường tủ nhà mình ra xây đắp thêm công sự cho anh em Vệ quốc.

Diễn biến ngày 19/12/1946

Tại Hà Nội

Đáp lời hiệu triệu của Người, quân và dân Hà Nội mở đầu kháng chiến toàn quốc vào hồi 20 giờ 03 phút ngày 19/12/1946 bằng những loạt đại bác từ Pháo đài Láng vào các mục tiêu trong thành phố, mở đầu cuộc kháng chiến trường kỳ. Cụ thể, đúng 20 giờ ngày 19/12/1946, anh em công nhân Nhà máy Điện Yên Phụ phá máy, 20 giờ 3 phút, đèn điện trong thành phố vụt tắt, ít phút sau, pháo binh ta từ Pháo đài Láng bắn dồn dập vào Thành.

Trong cuộc chiến đấu không cân sức với kẻ thù, mặt trận Hà Nội đã trở thành điển hình cho đường lối chiến tranh nhân dân. Mỗi ngôi nhà, từng con phố đều trở thành trận địa, chiến hào. Mỗi người dân, từ cậu bé đến cụ già, từ anh nhạc sĩ đến chị nông dân, từ một trí thức tiểu tư sản đến anh công nhân áo xanh, giầy vải, đã gắn kết với nhau trong cùng ý chí "Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh", làm nên khúc tráng ca của Hà Nội 60 ngày đêm khói lửa.

Tại các địa phương khác

Cùng với Hà Nội, quân và dân các địa phương khắp Bắc, Trung, Nam như Hải Phòng, Nam Định, Thanh Hóa, Vinh, Huế, Đà Nẵng, Sài Gòn cũng đồng loạt anh dũng đứng lên chống thực dân Pháp xâm lược. Cả dân tộc ta muôn người như một, chung sức đồng lòng, nhất tề đứng lên cầm vũ khí chống giặc ngoại xâm với ý chí sục sôi, quyết tâm hy sinh và niềm tin tất thắng.

Chuyển hướng chiến lược

Đến tháng 3/1947, các cơ quan của Trung ương Đảng, Chính phủ, Quân đội, Mặt trận đã được chuyển lên Việt Bắc an toàn. Việt Bắc trở thành Thủ đô của cuộc kháng chiến toàn quốc. Ở các địa phương cũng diễn ra việc di chuyển cơ quan vào các vùng nông thôn hoặc những nơi rừng núi, thiết lập hệ thống thông tin liên lạc giữa các địa phương và Trung ương ở chiến khu Việt Bắc.

Nhân dân các vùng có chiến sự cũng triệt để thi hành chính sách "vườn không nhà trống", tản cư ra vùng tự do, tạo điều kiện để cả nước bước vào chiến tranh, triển khai thế trận chiến đấu lâu dài. Chỉ sau một thời gian ngắn, mọi hoạt động của đất nước đã chuyển hướng theo hoàn cảnh thời chiến và phục vụ kháng chiến lâu dài.

Ý nghĩa lịch sử của ngày Toàn quốc kháng chiến

Cuộc chiến đấu oanh liệt, sáng tạo của quân và dân Thủ đô Hà Nội và của cả nước trong những ngày đầu Toàn quốc kháng chiến đã giáng một đòn mạnh vào chiến lược "đánh nhanh, thắng nhanh" và ý chí xâm lược của kẻ thù, làm tiền đề vững chắc cho những thắng lợi tiếp theo của cuộc kháng chiến.

Ngày Toàn quốc kháng chiến 19/12/1946 đã đi vào lịch sử dân tộc ta như một sự kiện trọng đại, trở thành biểu tượng sáng ngời về tinh thần yêu nước quật khởi, hào hùng của sức mạnh đoàn kết toàn dân trước vận mệnh của đất nước. Trải qua nhiều thập kỷ, đất nước đã trải qua nhiều sự kiện lịch sử, bối cảnh đã có nhiều thay đổi, nhưng ý nghĩa lịch sử và tầm vóc thời đại của Lời kêu gọi thiêng liêng bảo vệ Tổ quốc vẫn còn nguyên giá trị, trong đó có bài học về khơi dậy, tập hợp và phát huy sức mạnh toàn dân.

Phát huy tinh thần toàn quốc kháng chiến, quân và dân ta dưới sự lãnh đạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã lập nên nhiều kỳ tích: đi tiên phong trong việc đánh bại chủ nghĩa thực dân cũ và đội quân viễn chinh Pháp, đánh bại chủ nghĩa thực dân kiểu mới cùng đội quân với vũ khí tối tân của đế quốc Mỹ, lập lại hòa bình, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ, xây dựng thành công nhà nước xã hội chủ nghĩa.

Bài học về sức mạnh đại đoàn kết toàn dân

Sự kiện 19/12/1946 để lại bài học sâu sắc về việc khơi dậy, tập hợp và phát huy sức mạnh toàn dân. Lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tác động đến sâu thẳm lòng yêu nước và ý chí quật cường của dân tộc, trở thành biểu tượng của sức mạnh đại đoàn kết. Đọc lời kêu gọi của Người, mỗi người dân Việt Nam dù tôn giáo, chính kiến, thành phần, dân tộc, nhận thức có khác nhau, song đều được gặp ở một hợp điểm: là người Việt Nam, nay Tổ quốc lâm nguy, thì ai ai cũng phải đứng lên đánh thực dân Pháp, bằng bất cứ vũ khí gì, bằng bất cứ cách nào, miễn là góp được công sức cho công cuộc kháng chiến của dân tộc.

Trong giai đoạn đổi mới, công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc và ý chí, quyết tâm bảo vệ nền độc lập cần được phát huy lên một tầm cao mới. Các văn kiện của Đảng qua các kỳ đại hội đều nhấn mạnh việc khơi dậy mạnh mẽ tinh thần yêu nước, ý chí tự cường dân tộc, sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc và khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc.

Bảng tóm tắt các mốc thời gian chính

Ngày 19/12 hiện nay được ghi nhớ như thế nào?

Ngày Toàn quốc kháng chiến 19/12/1946 được ghi nhớ như một sự kiện trọng đại của lịch sử dân tộc, gắn với Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Đây là dịp để nhìn lại tinh thần đoàn kết toàn dân, ý chí quyết tâm bảo vệ nền độc lập vừa giành được sau Cách mạng Tháng Tám, và những bài học về huy động sức mạnh tổng hợp của toàn dân tộc trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước.

Sự kiện cũng là một trong những mốc quan trọng trong chuỗi các ngày kỷ niệm của Việt Nam, bên cạnh Quốc khánh 2/9, Ngày Giải phóng miền Nam 30/4, Ngày Chiến thắng Điện Biên Phủ 7/5 và nhiều ngày kỷ niệm khác gắn với các giai đoạn lịch sử của đất nước.