TL;DR: Ngũ giới là năm điều răn căn bản mà Đức Phật chế ra cho người Phật tử tại gia: không sát sinh, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không uống rượu. Giữ ngũ giới là bước thực hành sau khi quy y Tam bảo, giúp ngăn việc ác, thúc liễm thân tâm và xây dựng đời sống đạo đức. Tăng Chi Bộ (AN 8.39, AN 5.179) nêu năm giới cho người cư sĩ; bài Ngũ giới trong Kinh Pháp Cú trên phatgiao.org.vn xem ngũ giới là giềng mối tạo hạnh phúc cho cá nhân và đoàn thể.
Ngũ giới là gì?
Ngũ giới là năm điều răn căn bản dành cho người Phật tử tại gia, sau khi đã quy y Tam bảo. Năm giới gồm: không sát sinh, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối và không uống rượu. Đây không chỉ là những lời cấm đoán mà còn là nền tảng đạo đức để xây dựng hạnh phúc cá nhân, gia đình và xã hội.
Theo Hòa thượng Thích Chân Tính, sau khi quy y Tam bảo, người Phật tử cần thực hành những lời Phật dạy, những giới điều để ngăn ngừa việc ác, thúc liễm thân tâm, trau dồi đạo đức và nhân cách. Ngũ giới được ví như nền tảng xây dựng tòa nhà hạnh phúc, là cơ sở của trí tuệ, đạo đức, tình thương và giải thoát[1].
Trong Kinh Pháp Cú, ngũ giới được xem là giềng mối chắc thật tạo hạnh phúc cho cá nhân và đoàn thể. Người phát tâm quy y Tam Bảo đã bước chân lên nấc thang giải thoát, nhưng nếu không giữ ngũ giới thì chỉ mới bước một nấc đầu rồi dừng lại[2].
Trong kinh Pali, năm giới này xuất hiện trong Tăng Chi Bộ (Aṅguttara Nikāya), như AN 8.39 và AN 5.179. AN 8.39 đặt ba quy y cạnh năm giới (không sát sinh, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không dùng chất say) thành tám điều phước tràn đầy, và gọi năm giới là năm món thí lớn, vì mỗi giới đem lại cho vô số chúng sinh sự không sợ hãi, không thù oán, không hại[6]. AN 5.179 nói rằng người cư sĩ áo trắng thu thúc hành vi trong năm giới, lại có bốn lạc trú hiện tại thuộc tăng thượng tâm (tin chắc nơi Phật, Pháp, Tăng và giới hạnh được bậc thánh quý), có thể tự nhận mình là bậc dự lưu[7].
Năm giới của cư sĩ trong kinh Pali gồm những gì?
Không sát sinh
Không sát sinh là không giết chết mạng sống của chúng sinh, từ loài người đến loài vật. Không chỉ dừng lại ở hành động giết, giới này còn bao gồm việc không khởi ý nghĩ làm tổn hại sinh mạng chúng sinh. Nếu tự mình giết, bảo người giết, hoặc thấy người giết mà vui mừng theo, đều phạm vào tội sát sinh. Lý do là mạng sống quý báu hơn bất cứ thứ gì tại thế gian, và người có tâm sát hại sinh mạng là thiếu lòng từ bi, không tôn trọng Phật tính[1].
Không trộm cắp
Không trộm cắp là không lấy những gì không được cho[7].
Không tà dâm
Theo Hòa thượng Thích Chân Tính, tà dâm là quan hệ tình dục bất chính, đối lại với quan hệ tình dục hợp tình, hợp pháp[1].
Không nói dối
Không nói dối là không nói điều sai sự thật; trong AN 5.179 và AN 8.39, giới thứ tư chỉ nói đến việc nói dối[6][7]. Bài của Hòa thượng Thích Chân Tính (nguồn 1) hiểu rộng hơn: nói dối có bốn cách, gồm cả nói thêu dệt, nói chia rẽ và nói thô ác[1]; bài ở nguồn 4 cũng liệt kê bốn loại lời nói ấy[4]. Đó là cách mở rộng của các nguồn Việt, không phải chữ của giới thứ tư trong kinh.
Không uống rượu
Không uống rượu là không sử dụng các chất gây say, làm mất đi sự tỉnh táo. Giới này không chỉ là một điều răn riêng lẻ mà còn là nền tảng bảo vệ bốn giới còn lại, bởi khi say rượu, con người dễ mất kiểm soát và có thể phạm vào các giới khác[2]. Trong Kinh Pháp Cú, giới này được nêu là "không uống rượu say sưa"[2].
Quy y Tam bảo và thọ ngũ giới khác nhau thế nào?
Quy y Tam bảo là nghi lễ chính thức trở thành đệ tử Phật, nương tựa vào Phật, Pháp và Tăng. Theo Hòa thượng Thích Chân Tính, khi đã quy y Tam bảo, chúng ta chính thức là đệ tử của Phật, và đệ tử Phật phải học theo hạnh Phật, phải giữ gìn năm giới cấm căn bản[1].
Thích Tâm Hiệp, trong bài trên Báo Pháp Luật Việt Nam (2021), kể lại rằng ngoài Bắc khi quy y các thầy thường dùng "Điệp quy y" mà không thọ năm giới như ở miền Trung và miền Nam. Ông thuật lời Thiền sư Thích Nhất Hạnh: "Không để điệp quy y, nên để là điệp hộ giới, bởi khi mình quy y tức là mình phát nguyện hộ trì năm giới"[3].
Ngũ giới trong Kinh Pháp Cú và trong kinh Pali có gì khác nhau?
Kinh Pháp Cú (Dhammapada) là một tuyển tập các bài kệ ngắn gọn, súc tích, thường được dùng để giảng dạy đạo đức cho người Phật tử. Trong Kinh Pháp Cú, ngũ giới được trình bày như năm điều răn cấm mà Đức Phật dạy, và người giữ ngũ giới được xem là người đang bước trên con đường giải thoát. Theo Tâm Minh Ngô Tằng Giao, ngũ giới không những đưa người mạnh tiến trên đường giải thoát mà còn đem lại trật tự, an vui, hòa bình cho gia đình, quốc gia, xã hội[2].
Trong khi đó, AN 8.39 đặt năm giới cạnh ba quy y như tám điều phước tràn đầy[6], còn AN 5.179 nêu năm giới cùng bốn lạc trú của người cư sĩ[7].
Bảng tóm tắt năm giới và ý nghĩa
| Giới | Nội dung | Ý nghĩa chính |
|---|---|---|
| 1 | Không sát sinh | Bảo vệ mạng sống, nuôi dưỡng lòng từ bi |
| 2 | Không trộm cắp | Tôn trọng tài sản của người khác |
| 3 | Không tà dâm | Bảo vệ hạnh phúc gia đình, sự thủy chung |
| 4 | Không nói dối | Bảo vệ sự thật |
| 5 | Không uống rượu | Giữ tỉnh táo, bảo vệ các giới khác |
Kinh Di Giáo ví giới luật như thế nào?
Theo bài trên phatgiao.org.vn dẫn Kinh Di Giáo, giới luật được ví như chỗ an ổn số một cho tâm hồn, là phương tiện tối yếu để tu tập chấm dứt tái sanh[4]. Hình ảnh cây cầu có lan can hai bên được dùng để minh họa: nếu không có lan can, người đi qua cầu sẽ cảm thấy chóng mặt, lo âu; nếu có lan can vững chắc, người đi qua cầu rất bình yên[4].
Đối với người tại gia, Đức Phật khuyên giữ năm giới, và những ai phạm năm giới này là tự đào bỏ mất thiện căn của mình, tự đào hố chôn sâu gốc rễ vào vòng trầm luân[2].
