Lập quẻ Mai Hoa theo năm, tháng, ngày, giờ âm lịch: công thức, ví dụ tính trọn và chỗ các sách còn khác nhau

Mai Hoa lập quẻ theo thời gian là gì?

Mai Hoa Dịch Số là nhánh ứng dụng của Chu Dịch, gắn với tên tuổi Thiệu Khang Tiết đời Tống, lập quẻ từ con số hoặc từ điềm quan sát được rồi luận theo quan hệ Thể và Dụng. Khi lập quẻ theo thời gian, người ta biến một mốc năm, tháng, ngày, giờ âm lịch thành bốn con số, rồi dùng phép chia lấy dư để chọn quẻ và hào động. Cách này khác căn bản với gieo ba đồng xu sáu lần của Lục Hào: gieo xu có thể ra quẻ tĩnh hoặc nhiều hào động, còn lập quẻ theo thời gian thì mỗi quẻ luôn chỉ có đúng một hào động, và hào động ở đây chủ yếu để phân biệt bên nào là Thể, bên nào là Dụng.

Theo thảo luận trên diễn đàn Lý số Việt Nam, có người từng đem quẻ lập theo thời gian rồi luận bằng phép Lục Hào và thấy phần lớn không ứng nghiệm, từ đó đi tới kết luận hai phương pháp lấy quẻ khác nhau thì phải dùng hai lối luận khác nhau, không thay thế cho nhau được.

Vì sao phải quy đổi năm ra số địa chi?

Mai Hoa không dùng số năm dương lịch mà dùng vòng địa chi 12 con. Tý đứng số 1, Sửu 2, Dần 3, Mão 4, Thìn 5, Tị 6, Ngọ 7, Mùi 8, Thân 9, Dậu 10, Tuất 11, Hợi 12. Năm Tý là 1, năm Hợi là 12, hết một vòng thì quay lại. Đây là chỗ dễ lẫn nhất với người mới, vì thói quen là lấy số năm sinh hay số năm dương lịch. Mai Hoa lấy chi của năm âm lịch, không lấy 2024 hay 2025.

Bảng quy đổi số Tiên Thiên sang quái

Sau khi có số dư từ phép chia 8, đối chiếu sang quái theo thứ tự Tiên Thiên Bát Quái:

Bảng ngũ hành này là thứ phải thuộc trước khi luận Thể Dụng, vì Càn và Đoài đều là Kim, Chấn và Tốn đều là Mộc, Cấn và Khôn đều là Thổ, nhầm một chỗ là sai cả chuỗi sinh khắc phía sau.

Bảng số giờ địa chi

Giờ trong ngày cũng đánh số theo mười hai chi, mỗi chi hai tiếng đồng hồ. Giờ Tý bắt đầu từ 23 giờ đêm hôm trước kéo sang 1 giờ sáng hôm sau. Đây là chỗ cần lưu ý khi tra giờ cho một mốc cụ thể, vì 23 giờ đã thuộc Tý của ngày kế tiếp theo cách tính can chi.

Công thức lập quẻ Mai Hoa theo thời gian ra sao?

Công thức gồm ba phép chia, và đây là toàn bộ phần tính toán của phương pháp:

• Quẻ thượng = (số năm + số tháng + số ngày) chia 8, lấy số dư.
• Quẻ hạ = (số năm + số tháng + số ngày + số giờ) chia 8, lấy số dư.
• Hào động = (số năm + số tháng + số ngày + số giờ) chia 6, lấy số dư.

Quy ước khi số dư bằng 0 là chỗ nhiều người vấp. Với phép chia 8, dư 0 được lấy là 8, tức quái Khôn. Với phép chia 6, dư 0 được lấy là 6, tức hào động ở hào thứ sáu, hào trên cùng. Lý do là phép chia lấy dư trong hệ này luôn trả về giá trị trong khoảng từ 1 tới số chia, chứ không trả về 0, nên 0 phải được hiểu là số chia. Nếu ai quen lập trình sẽ thấy phép lấy dư thông thường cho ra 0, và chính chỗ đó là nguồn gốc của lỗi tính sai quẻ.

Cần phân biệt rõ: quẻ thượng là quái ba hào phía trên, quẻ hạ là quái ba hào phía dưới, ghép lại thành một trong 64 quẻ. Quẻ thượng còn gọi là ngoại quái, quẻ hạ còn gọi là nội quái. Có tài liệu nói Mai Hoa định quẻ ngoại trước rồi mới định quẻ nội, đúng với thứ tự công thức ở trên.

Ví dụ tính trọn một ngày giờ cụ thể

Lấy một mốc để chạy thử toàn bộ chuỗi tính: ngày 15 tháng 8 âm lịch năm Giáp Thìn, giờ Thìn (khoảng 7 giờ tới 9 giờ sáng).

Bước một, quy đổi:

• Năm Giáp Thìn: Thìn là chi thứ 5, vậy số năm = 5.
• Tháng 8 âm lịch: số tháng = 8.
• Ngày 15: số ngày = 15.
• Giờ Thìn: Thìn là chi thứ 5, vậy số giờ = 5.

Bước hai, tính quẻ thượng: 5 + 8 + 15 = 28. Lấy 28 chia 8 được 3 dư 4. Dư 4 ứng với quái Chấn. Vậy quẻ thượng là Chấn.

Bước ba, tính quẻ hạ: 5 + 8 + 15 + 5 = 33. Lấy 33 chia 8 được 4 dư 1. Dư 1 ứng với quái Càn. Vậy quẻ hạ là Càn.

Ghép quẻ thượng Chấn trên, quẻ hạ Càn dưới, ta được quẻ chủ Lôi Thiên Đại Tráng.

Bước bốn, tính hào động: cũng lấy tổng 33 chia 6 được 5 dư 3. Vậy hào động là hào thứ ba, tính từ dưới lên.

Bước năm, xác định Thể và Dụng. Quẻ hạ Càn chứa hào động thứ ba, nên Càn là Dụng, đại diện cho sự việc được hỏi. Quẻ thượng Chấn không chứa hào động, nên Chấn là Thể, đại diện cho người hỏi. Càn là Kim, Chấn là Mộc. Dụng Càn Kim khắc Thể Chấn Mộc, theo bảng quan hệ Thể Dụng thì đây là thế Dụng khắc Thể, hướng bất lợi cho người hỏi. Cần nói ngay rằng đây là đọc theo quy ước ngũ hành của Mai Hoa, không phải một kết luận cát hung tuyệt đối cho đời người.

Bước sáu, lập quẻ hỗ. Quẻ hỗ lấy hào 2, 3, 4 làm quẻ hạ và hào 3, 4, 5 làm quẻ thượng của quẻ chủ. Quẻ chủ Lôi Thiên Đại Tráng có sáu hào từ dưới lên là: hào 1 dương, hào 2 dương, hào 3 dương, hào 4 dương, hào 5 âm, hào 6 âm. Lấy hào 2, 3, 4 là dương, dương, dương, thành quẻ hạ Càn. Lấy hào 3, 4, 5 là dương, dương, âm, thành quẻ thượng Đoài. Vậy quẻ hỗ là Trạch Thiên Quải. Quẻ hỗ mô tả diễn biến bên trong, phần chìm của tình thế.

Bước bảy, lập quẻ biến. Hào động thứ ba của quẻ chủ đang là dương, đổi thành âm, các hào còn lại giữ nguyên. Sáu hào mới từ dưới lên thành: dương, dương, âm, dương, âm, âm. Quẻ hạ mới là Đoài (dương, dương, âm), quẻ thượng vẫn là Chấn. Vậy quẻ biến là Lôi Trạch Quy Muội. Quẻ biến cho biết chiều hướng về sau, sau khi hào động đã chuyển.

Tóm lại ví dụ này cho ra: quẻ chủ Lôi Thiên Đại Tráng, quẻ hỗ Trạch Thiên Quải, quẻ biến Lôi Trạch Quy Muội, Thể là Chấn Mộc, Dụng là Càn Kim, hào động thứ ba. Khi luận, Mai Hoa xét sinh khắc giữa Thể và Dụng, rồi mở rộng ra quan hệ giữa các quẻ trong cả bộ chủ, hỗ, biến, chứ không chỉ nhìn một cặp.

Tiện ích quẻ trong ngày của site có phải Mai Hoa chính thống không?

Không. Tiện ích quẻ trong ngày của site dùng hàm lập quẻ theo ngày, và hàm này không có tham số giờ. Vì thiếu giờ nên nó buộc phải thay bằng một quy ước riêng: dùng chi của ngày đóng vai trò của giờ trong công thức. Nói cách khác, chỗ đáng lẽ là số giờ thì tiện ích lấy số chi của ngày. Đây là một biến thể có mục đích rõ ràng là để mỗi ngày ra một quẻ, phục vụ tra cứu nhanh, chứ không phải cách Mai Hoa chính thống tính theo năm, tháng, ngày, giờ. Người dùng nên biết mình đang xem một quẻ theo ngày, không phải một quẻ theo thời điểm hỏi. Muốn lập quẻ đúng cách Mai Hoa theo thời gian thì phải có đủ bốn con số, kể cả giờ.

Những chỗ các sách và các phái còn nói khác nhau

Đây là phần quan trọng nhất với người tự học, vì có ba điểm không có một đáp án duy nhất.

Năm lấy theo chi hay theo số năm?

Cách phổ biến là lấy số thứ tự địa chi của năm, Tý 1 tới Hợi 12. Nhưng cũng có lối lấy số năm theo một hệ đếm khác, hoặc lấy số năm dương lịch rút gọn. Chọn cách nào sẽ cho ra quẻ thượng và quẻ hạ khác nhau ngay từ bước đầu. Bài này theo quy ước lấy số thứ tự địa chi, vì đó là cách được trình bày phổ biến trong các tài liệu nhập môn Mai Hoa.

Tháng nhuận tính thế nào?

Tháng nhuận là chỗ gây tranh cãi. Có cách lấy nguyên số tháng theo âm lịch, tức tháng nhuận vẫn mang số của tháng đó. Có cách cộng thêm một, coi tháng nhuận là tháng kế tiếp. Lại có cách quy tháng nhuận về tháng trước hoặc tháng sau tùy theo tiết khí. Không có quy ước nào được mọi sách chấp nhận, nên khi lập quẻ vào tháng nhuận, người học nên ghi rõ mình đang dùng cách nào để người đọc biết đường đối chiếu.

Đổi năm từ Tết hay từ Lập Xuân?

Đây là điểm khác biệt giữa các trường phái. Cách tính dân gian đổi năm từ mùng một Tết Nguyên Đán. Cách tính theo tiết khí, thường thấy trong mệnh lý và trong nhiều tài liệu Dịch, đổi năm từ tiết Lập Xuân, tức khoảng đầu tháng 2 dương lịch. Hai mốc này lệch nhau từ vài ngày tới vài tuần. Với một ngày nằm giữa Tết và Lập Xuân, chọn mốc nào sẽ đổi cả số năm lẫn số tháng, và do đó đổi cả quẻ. Người lập quẻ nên nói rõ mình theo mốc nào.

Thể Dụng có luôn luôn theo hào động không?

Quy tắc chung là quái chứa hào động làm Dụng, quái còn lại làm Thể. Nhưng cũng có sách bàn thêm các trường hợp đặc biệt, như khi quẻ toàn động hoặc khi xét thêm quẻ hỗ và quẻ biến để cân lại. Cách luận mở rộng này không thống nhất giữa các tài liệu, nên người mới nên nắm chắc quy tắc cơ bản trước.

Luận Mai Hoa có được pha Lục Hào không?

Theo thảo luận học thuật trên diễn đàn Lý số Việt Nam, Mai Hoa và Lục Hào khác nhau ở cả cách lấy quẻ lẫn cách luận. Mai Hoa dựa trên sinh khắc giữa Thể, Dụng, quẻ hỗ, quẻ biến, kèm quan sát tượng và suy luận theo tình huống. Lục Hào dựa trên ngũ hành sinh khắc giữa hào Thế, hào Ứng, dụng thần, hào biến, nhật nguyệt. Trộn hai lối vào nhau thường cho kết quả không nhất quán, vì mỗi lối giả định một cách lấy quẻ khác nhau.

Dùng quẻ Mai Hoa theo thời gian để làm gì?

Theo cách trình bày phổ biến, quẻ Mai Hoa trả lời cho một tình thế cụ thể tại một thời điểm, khác với Tử Vi hay Bát Tự vốn dựa vào ngày giờ sinh để xem cả đời. Vì vậy cùng một người, hỏi hai câu khác nhau ở hai thời điểm khác nhau sẽ ra hai quẻ khác nhau. Điều này không phải lỗi của phương pháp, mà là hệ quả của việc lấy thời điểm hỏi làm đầu vào. Quẻ là một khung tham khảo để nhìn vấn đề từ nhiều góc, không phải một bản án cố định. Các tài liệu nhập môn thường nhấn mạnh rằng giá trị nằm ở chỗ chiêm nghiệm và suy ngẫm về ý nghĩa quẻ, chứ không nằm ở việc coi quẻ là lời tiên tri tuyệt đối. Cách đọc này cũng phù hợp với tinh thần chung của Kinh Dịch: quẻ mô tả xu hướng và thời thế, còn quyết định vẫn thuộc về người hỏi.

Tóm gọn các bước để tự lập một quẻ

• Xác định mốc thời gian âm lịch, ghi rõ theo mốc Tết hay Lập Xuân.
• Đổi năm ra số địa chi, Tý 1 tới Hợi 12.
• Lấy số tháng và số ngày âm lịch, xử lý tháng nhuận theo một quy ước đã chọn và ghi lại.
• Đổi giờ ra số địa chi, nhớ giờ Tý bắt đầu từ 23 giờ hôm trước.
• Tính ba tổng, chia 8 lấy quẻ thượng, chia 8 lấy quẻ hạ, chia 6 lấy hào động, dư 0 quy về 8 hoặc 6.
• Ghép quẻ, xác định Thể Dụng theo hào động, dựng quẻ hỗ và quẻ biến.
• Đọc sinh khắc ngũ hành giữa Thể và Dụng, rồi mở rộng ra toàn bộ chủ, hỗ, biến.

Làm đúng bảy bước này thì mọi mốc thời gian đều ra được một quẻ đầy đủ, kèm quẻ hỗ, quẻ biến và phần Thể Dụng để luận.