Trắc nghiệm tính cách đáng tin tới đâu: Enneagram, MBTI và vì sao nhà tuyển dụng không nên dùng chúng để loại người, góc nhìn so sánh Bắc Trung Nam

Bối cảnh: trắc nghiệm tính cách đang được dùng rộng rãi

Trong những năm gần đây, các loại trắc nghiệm tính cách như MBTI, Enneagram, Holland ngày càng phổ biến ở Việt Nam, đặc biệt trong lĩnh vực hướng nghiệp cho học sinh THPT. Theo bài viết trên Tuổi Trẻ Online, Trường Đại học Kinh tế TP.HCM đã ra mắt chuyên trang "Hiểu về bạn" vào tháng 3/2022, cung cấp công cụ trắc nghiệm tính cách và định hướng nghề nghiệp miễn phí cho học sinh toàn quốc, sử dụng hai phương pháp Holland và MBTI.

Song song đó, Enneagram cũng được giới thiệu tại Việt Nam qua cuốn sách "Hướng nghiệp cùng Enneagram" của Don Richard Riso và Russ Hudson, được tiến sĩ Lê Thẩm Dương thẩm định và báo Sinh Viên Việt Nam bảo trợ truyền thông, theo Znews.

Sự phổ biến này đặt ra một câu hỏi quan trọng: các trắc nghiệm tính cách đáng tin tới đâu, và liệu nhà tuyển dụng có nên dùng chúng để sàng lọc ứng viên?

Enneagram là gì và cơ chế hoạt động

Nguồn gốc và cấu trúc

Enneagram là một hệ thống phân loại tính cách có nguồn gốc từ Hy Lạp, trong đó "Ennea" nghĩa là số 9 và "Gram" nghĩa là "bản vẽ đồ thị". Đây là một sơ đồ đường tròn 9 điểm tương ứng với 9 kiểu tính cách khác nhau, 9 điểm này cách đều nhau, tạo thành một hình tam giác và một hình lục giác bên trong. Đường tròn tượng trưng cho sự hài hòa thống nhất các mặt của bản chất con người, trong khi hai hình tam giác và lục giác đan xen thể hiện sự xung khắc giữa chúng.

Theo lý thuyết Enneagram, bản chất bẩm sinh của con người được tổng hòa bởi cả 9 kiểu tính cách này. Tuy nhiên, theo thời gian, phụ thuộc vào môi trường giáo dục và những sự kiện, biến cố trải qua trong cuộc đời, mỗi người sẽ thiên dần về một kiểu tính cách cho đến khi trưởng thành. Enneagram cũng chỉ ra rằng trong mỗi người vẫn tồn tại một số đặc điểm của 8 kiểu tính cách còn lại, có thể được bộc lộ tùy theo ngoại cảnh tác động và trạng thái tâm lý nhất định.

Ứng dụng trong hướng nghiệp

Theo tiến sĩ Lê Thẩm Dương, cuốn sách về Enneagram thích hợp với mọi lứa tuổi, giúp bạn đọc xác định rõ ràng những đặc điểm cá nhân, nghề nghiệp, sở thích, đam mê, điểm mạnh, điểm yếu, từ đó làm cơ sở cho việc lựa chọn nghề nghiệp phù hợp. Người đọc có thể thấu hiểu người khác để xây dựng các mối quan hệ hiệu quả, nắm bắt công cụ Enneagram để lập mục tiêu, hoạch định cuộc đời, động lực và cam kết để xây dựng tương lai của bản thân.

Công cụ này sử dụng bản mô tả chính xác tính cách của 9 mẫu người, và chỉ cho mỗi cá nhân phương cách cụ thể để vượt qua những khuôn mẫu cũ, hướng đến phát triển cảm xúc, tư duy và hành vi ngày càng hoàn thiện.

MBTI là gì và cơ chế hoạt động

Cấu trúc 4 cặp cá tính

Theo Tuổi Trẻ Online, trắc nghiệm tính cách MBTI (Myers-Briggs Type Indicator) là phương pháp áp dụng các câu hỏi trắc nghiệm để phân tích tính cách con người, chỉ ra cách con người nhận thức thế giới xung quanh, đặc biệt nhấn mạnh vào sự khác biệt về mặt tự nhiên của từng người.

Bộ câu hỏi đánh giá MBTI giúp người trả lời bắt đầu định hướng bản thân rõ ràng hơn, tìm hiểu cá tính bản thân dựa theo học thuyết MBTI, giải thích các đặc điểm hành vi khác nhau như thế nào ở mỗi người trong các tình huống khác nhau, do đó dẫn đến các loại cá tính khác nhau.

Trắc nghiệm gồm 4 cặp cá tính đối lập:

• Extraversion (hướng ngoại) đối lập Introversion (hướng nội)
• iNtuition (trực giác) đối lập Sensing (cảm giác)
• Thinking (lý trí) đối lập Feeling (cảm xúc)
• Judging (nguyên tắc) đối lập Perceiving (linh hoạt)

Thông qua 50 câu hỏi, người trả lời có thể xác định 4 chữ cái đại diện cho đặc điểm hoặc xu hướng cá tính cụ thể trong thời gian ngắn. Kết quả này giúp người trả lời có thêm thông tin để đánh giá mức độ phù hợp về cá tính của bản thân với công việc cũng như môi trường làm việc của doanh nghiệp, từ đó tìm hiểu và lựa chọn nghề nghiệp phù hợp.

Ứng dụng trong hướng nghiệp

Các loại trắc nghiệm tính cách đã và đang được áp dụng rộng rãi trên thế giới, đặc biệt là áp dụng để lên kế hoạch hướng nghiệp cho học sinh ở giai đoạn phổ thông. Chuyên trang "Hiểu về bạn" của Trường Đại học Kinh tế TP.HCM là một ví dụ điển hình, cung cấp công cụ hướng nghiệp tích hợp, toàn diện và hoàn toàn miễn phí, giúp học sinh THPT cũng như thế hệ trẻ thấu hiểu bản thân để phát triển sự nghiệp tương lai theo đúng hướng và mang tính dài hơi.

Sau khi thực hiện bộ câu hỏi đánh giá năng lực nghề nghiệp theo một trong hai phương pháp trắc nghiệm, kết quả đưa ra sẽ xác định người tham gia thuộc nhóm tính cách nào, đưa ra những thông tin mô tả chi tiết nhóm tính cách đó và cung cấp hình ảnh, thông tin những người nổi tiếng tiêu biểu đang nằm chung trong nhóm tính cách với bản thân mình. Tiếp theo, công cụ sẽ đưa đến gợi ý về nghề hoặc nhóm nghề phù hợp với nhóm tính cách.

Vì sao nhà tuyển dụng không nên dùng trắc nghiệm tính cách để loại người

Giới hạn của công cụ tự đánh giá

Cả Enneagram và MBTI đều là công cụ tự đánh giá, dựa trên câu trả lời chủ quan của người tham gia. Kết quả phụ thuộc vào tâm trạng, hoàn cảnh và mức độ trung thực của người trả lời tại thời điểm làm bài. Do đó, chúng không đo lường được năng lực thực tế, kỹ năng chuyên môn hay hiệu suất công việc.

Tính ổn định của kết quả

Theo lý thuyết Enneagram, mỗi người có thể thiên về một kiểu tính cách nhưng vẫn tồn tại đặc điểm của 8 kiểu còn lại, có thể bộc lộ tùy theo ngoại cảnh và trạng thái tâm lý. Điều này cho thấy kết quả trắc nghiệm không cố định mà có thể thay đổi theo thời gian và hoàn cảnh. Tương tự, MBTI chỉ ra sự khác biệt về mặt tự nhiên của từng người, nhưng không khẳng định tính cách là bất biến.

Nguy cơ dán nhãn và loại trừ

Khi nhà tuyển dụng dùng trắc nghiệm tính cách như tiêu chí loại ứng viên, họ có thể bỏ qua những ứng viên có năng lực thực sự nhưng không thuộc nhóm tính cách mong muốn. Điều này không chỉ bất công mà còn làm giảm đa dạng trong tổ chức, hạn chế cơ hội phát triển của những người có phong cách làm việc khác biệt.

Mục đích đúng của trắc nghiệm tính cách

Các công cụ như Enneagram và MBTI nên được dùng như phương tiện tham khảo để hiểu bản thân, định hướng nghề nghiệp và cải thiện quan hệ giữa người với người. Chúng không nên được dùng như công cụ sàng lọc cứng nhắc trong tuyển dụng.

Góc nhìn so sánh giữa ba miền Bắc, Trung, Nam

Phần này cần được trình bày trung lập, chỉ mô tả sự khác biệt về mức độ quen thuộc và cách ứng dụng trắc nghiệm tính cách ở mỗi vùng, dựa trên những gì nguồn tham khảo đề cập. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng các nguồn tham khảo hiện có (Tuổi Trẻ Online và Znews) chủ yếu đề cập đến bối cảnh chung của Việt Nam, tập trung vào một số địa điểm cụ thể như TP.HCM, và không cung cấp dữ liệu chi tiết, đầy đủ để so sánh riêng biệt từng vùng miền về chủ đề này.

Miền Bắc

Nguồn tham khảo hiện có chưa đề cập đầy đủ thông tin về cách tiếp nhận và ứng dụng trắc nghiệm tính cách tại miền Bắc. Do đó, phần này chưa thể mô tả chi tiết.

Miền Trung

Tương tự, nguồn tham khảo hiện có chưa đề cập đầy đủ thông tin về cách tiếp nhận và ứng dụng trắc nghiệm tính cách tại miền Trung. Phần này chưa thể mô tả chi tiết.

Miền Nam

Nguồn tham khảo có đề cập đến một số hoạt động liên quan đến trắc nghiệm tính cách tại TP.HCM, như chuyên trang "Hiểu về bạn" của Trường Đại học Kinh tế TP.HCM ra mắt năm 2022, và cuốn sách "Hướng nghiệp cùng Enneagram" được thẩm định bởi tiến sĩ Lê Thẩm Dương, trưởng Khoa Tài chính Trường Đại học Ngân hàng TP.HCM. Tuy nhiên, thông tin này chỉ phản ánh một phần bối cảnh tại miền Nam, không đủ để khái quát toàn vùng.

Bảng tóm tắt so sánh

Ghi chú: Bảng trên chỉ phản ánh những gì nguồn tham khảo đề cập. Thông tin về miền Bắc và miền Trung chưa đầy đủ, không đủ cơ sở để so sánh chi tiết.

Kết luận

Enneagram và MBTI là những công cụ tham khảo hữu ích giúp hiểu bản thân và định hướng nghề nghiệp, nhưng không nên được dùng làm tiêu chí loại ứng viên trong tuyển dụng. Nhà tuyển dụng nên tập trung vào năng lực, kỹ năng và kinh nghiệm thực tế của ứng viên thay vì dựa vào kết quả trắc nghiệm tính cách. Về góc nhìn vùng miền, nguồn tham khảo hiện có chưa cung cấp đủ dữ liệu để so sánh đầy đủ ba miền Bắc, Trung, Nam, do đó cần thêm nghiên cứu để có bức tranh toàn diện.