Tới nội dung
Tết −50%Đoàn Viên chỉ 99.500đ năm đầuGói Đoàn Viên năm đầu chỉ 99.500đ, tặng 1 bản luận mỗi nămXem ưu đãi

Tri thức / Đông phương

Bát Tự

Đọc một lá số Bát Tự từng bước theo Tử Bình chân thuyên và Trích thiên tủy: từ tứ trụ, nguyệt lệnh, vượng nhược tới dụng thần và đại vận

Thuật số truyền thống Hệ diễn giải cổ.
Đọc một lá số Bát Tự từng bước theo Tử Bình chân thuyên và Trích thiên tủy: từ tứ trụ, nguyệt lệnh, vượng nhược tới dụng thần và đại vận

TL;DR: Bài đi qua từng bước đọc một lá số Bát Tự theo Tử Bình chân thuyên và Trích thiên tủy, dùng lá số mẫu nam sinh 12h00 ngày 15/3/1990 (giờ Việt Nam) có tứ trụ Canh Ngọ, Kỷ Mão, Kỷ Mão, Canh Ngọ. Trọng tâm là cách xét nguyệt lệnh, vượng nhược, ba lối lập dụng thần và cách đọc đại vận; các kết luận về cát hung chỉ là quy tắc của phái, chưa được kiểm chứng.

Vì sao trụ năm và trụ tháng đổi theo tiết khí, không theo Tết?

Trụ năm và trụ tháng trong Bát Tự đổi theo tiết khí, không theo ngày Tết Nguyên Đán. Cụ thể, năm Can Chi chuyển vào tiết Lập Xuân, tháng Can Chi chuyển theo các tiết như Kinh Trập, Thanh Minh. Đây là quy ước lịch pháp của môn Tử Bình, không phải quy ước của lịch dân dụng. Với lá số mẫu, sinh 12h00 ngày 15/3/1990 giờ Việt Nam, lá số ở cuối bài cho tháng Mão, tức sau Kinh Trập và trước Thanh Minh, nên trụ tháng là Kỷ Mão; trụ năm là Canh Ngọ vì đã qua Lập Xuân.

Trong Tử Bình chân thuyên bình chú (Thẩm Hiếu Chiêm soạn, Từ Lạc Ngô bình chú, 1936), Từ Lạc Ngô bình rằng khi đã nắm được can chi hội hợp hình xung thì "bát tự nhập thủ, tự vô năng đào hình", nghĩa là lá số hiện ra rõ ràng, không thể lẩn tránh.

Nhật chủ là gì trong lá số này?

Nhật chủ là can của trụ ngày, đại diện cho người được luận. Trong lá số mẫu, trụ ngày là Kỷ Mão, nên nhật chủ là Kỷ Thổ. Kỷ là âm thổ, tượng đất mềm, ruộng vườn. Các can còn lại là Canh (kim) ở năm và giờ, Kỷ (thổ) ở tháng. Địa chi là Ngọ, Mão, Mão, Ngọ.

Nguyệt lệnh Mão được Tử Bình chân thuyên xét như thế nào?

Tử Bình chân thuyên mở đầu chương bàn về dụng thần bằng câu: "Bát tự dụng thần, chuyên cầu nguyệt lệnh", nghĩa là dụng thần của tám chữ phải tìm trước hết ở nguyệt lệnh. Sách giải thích rằng lấy can ngày phối với chi tháng, xem sinh khắc mà định cách cục; tài, quan, ấn, thực là bốn thần lành thì thuận dùng, còn sát, thương, kiêu, nhận là bốn thần dữ thì nghịch dùng. Từ Lạc Ngô chú thêm: "Dụng thần giả, bát tự chi khu cửu dã", dụng thần là then chốt của lá số, nên chọn dụng thần là việc đầu tiên khi luận mệnh.

Với lá số mẫu, tháng Mão là mộc vượng. Can ngày Kỷ Thổ gặp Mão, trong Mão tàng Ất mộc. Ất mộc đối với Kỷ thổ là Thất Sát (khắc tôi, cùng âm). Như vậy nguyệt lệnh mang Thất Sát. Tử Bình chân thuyên xếp Thất Sát vào nhóm "bất thiện" và hướng dẫn dùng theo lối ức chế hoặc chế hóa. Cụ thể, sách viết: "Sát thương kiêu nhận, dụng thần chi bất thiện nhi nghịch dụng chi giả dã", tức bốn thần dữ thì dùng theo cách nghịch, tức là khắc chế hoặc hóa giải. Vì vậy bước đầu tiên khi xét lá số này là xác định cách cục dựa trên Thất Sát ở nguyệt lệnh, rồi tìm cách xử lý nó.

Ba câu hỏi đắc lệnh, đắc địa, đắc thế dùng để xét vượng nhược ra sao?

Muốn biết nhật chủ vượng hay nhược, các sách thường hỏi ba điều: có đắc lệnh không, có đắc địa không, có đắc thế không.

  • Đắc lệnh: nhật chủ có được mùa sinh không. Kỷ Thổ sinh tháng Mão, mộc vượng, thổ suy, nên không đắc lệnh.
  • Đắc địa: nhật chủ có gốc ở địa chi không. Trong lá số, chi Ngọ ở trụ năm và trụ giờ tàng Kỷ thổ, nên Kỷ có gốc ở Ngọ; bảng cuối bài ghi Kỷ tại Ngọ là Lâm Quan. Tuy vậy gốc này nằm ở trụ năm và trụ giờ, không ở nguyệt lệnh.
  • Đắc thế: có can đồng hành hoặc can sinh trợ không. Trong lá số có Kỷ ở tháng là đồng hành, Canh ở năm và giờ là thực thương (thổ sinh kim), không phải ấn sinh. Vậy đắc thế một phần nhờ Kỷ, nhưng Canh lại tiết khí thổ.

Từ những dữ kiện trên, có thể thấy nhật chủ không đắc lệnh, có gốc ở hai chi Ngọ (Lâm Quan) và có một can đồng hành. Tuy nhiên, để kết luận vượng nhược, không thể chỉ đếm hành. Trích thiên tủy, chương Suy vượng, viết: "Năng tri suy vượng chi chân cơ, kỳ ư lập mệnh chi áo, tư quá bán hĩ", nghĩa là biết được cơ chế thật của suy vượng thì đã nắm được hơn nửa cái sâu kín của việc lập mệnh. Nhậm Thiết Tiều bình rằng trong vượng có suy, trong suy có vượng, vượng cực không nên tổn, suy cực không nên ích. Viên Thụ San trong Mệnh lý tham nguyên dẫn lại ý này và nhấn mạnh phải xem xét kỹ trước khi kết luận.

Bảng đếm ngũ hành ở cuối bài cho biết số lượng từng hành, nhưng không tự trả lời câu hỏi vượng nhược. Lý do là vượng nhược phụ thuộc vào vị trí, mùa sinh, sự sinh khắc chế hóa, chứ không chỉ số đếm. Một hành có mặt nhiều nhưng bị khắc chế hoặc tiết khí vẫn có thể nhược; một hành ít nhưng đắc lệnh lại vượng. Vì vậy, phải dùng lý thuyết suy vượng của Trích thiên tủy và các sách khác để luận giải, không thể chỉ dựa vào bảng đếm.

Ba lối lập dụng thần trên lá số mẫu là gì?

Có ba lối lập luận dụng thần thường gặp: phù ức, điều hậu và cách cục. Trên cùng một lá số, ba lối này có thể cho kết quả khác nhau. Bài không chốt một dụng thần duy nhất, mà trình bày cả ba để thấy chỗ các phái không thống nhất.

Thứ nhất, theo phù ức. Từ Lạc Ngô, khi bình chú Tử Bình chân thuyên, liệt kê phù ức là một trong năm cách lấy dụng thần. Nguyên tắc là nhật chủ mạnh thì ức, nhược thì phù. Với lá số mẫu, nhật chủ Kỷ Thổ không đắc lệnh, bị mộc khắc, bị kim tiết, nên có xu hướng nhược. Nếu theo phù ức, dụng thần có thể là hỏa (ấn) để sinh thổ và hóa mộc, hoặc thổ (tỷ kiếp) để trợ thân. Tuy nhiên, mức độ nhược chưa rõ ràng, nên việc chọn hỏa hay thổ còn phụ thuộc vào đánh giá tổng thể.

Thứ hai, theo điều hậu. Cùng thông bảo giám do Dư Xuân Đài biên tập, dành nhiều đoạn bàn về điều hậu theo tháng sinh. Sách xét tháng hai (Mão) cho can Kỷ: "Nhị nguyệt Kỷ thổ, dương khí tiệm thăng, tuy hòa giá vị thành, vạn vật phát sinh, đãn điền viên vị triển, nghi tiên thủ Giáp mộc sơ chi, kỵ hợp, thứ thủ Quý thủy nhuận chi." Nghĩa là tháng hai, khí dương lên, cây cỏ sinh sôi, nên trước hết dùng Giáp mộc để sơ thổ, sau đó dùng Quý thủy để nhuận. Sách cũng nói nếu có Bính hỏa thì phú quý nhỏ, không có thì bần hàn. Áp dụng vào lá số mẫu, tháng Mão có thể dùng Giáp mộc (không có trong tứ trụ, Mão chỉ tàng Ất) và Quý thủy (không có trong tứ trụ), hoặc Bính hỏa (không có). Vậy theo điều hậu, dụng thần có thể là mộc và thủy, khác với phù ức.

Thứ ba, theo cách cục. Nguyệt lệnh là Thất Sát, nên cách cục là Thất Sát cách. Tử Bình chân thuyên bàn về cách này: nếu có Thực Thần chế Sát thì gọi là "thực thần chế sát", nếu có Ấn hóa Sát thì gọi là "sát ấn tương sinh". Trong lá số mẫu, Canh kim là Thương Quan (Kỷ thổ sinh Canh kim, khác âm dương). Thương Quan cũng có thể chế Sát. Vậy cách cục có thể lấy Thương Quan Canh làm dụng thần để chế Thất Sát. Đây là lối lập luận thứ ba, cho kết quả khác với hai lối trên.

Ba lối lập luận này không loại trừ nhau hoàn toàn, nhưng mỗi lối nhấn mạnh một khía cạnh. Các sách khác nhau có thể chọn dụng thần khác nhau. Bài không khẳng định dụng thần nào là duy nhất đúng.

Thương Quan Canh và Thất Sát: "thực thương chế sát" được hiểu thế nào?

Trong lá số mẫu, Thương Quan Canh lộ ở trụ năm và trụ giờ, đứng cạnh Thất Sát ở nguyệt lệnh. Tử Bình chân thuyên bàn về quan hệ này trong chương luận về Thất Sát và Thực Thần chế Sát. Sách viết: "Sát dụng thực chế, sát trọng thực khinh tắc trợ thực, sát khinh thực trọng tắc trợ sát, sát thực quân nhi nhật chủ căn khinh tắc trợ thân." Nghĩa là khi dùng Thực Thần để chế Sát, nếu Sát mạnh Thực yếu thì trợ Thực, nếu Sát yếu Thực mạnh thì trợ Sát, nếu cả hai cân bằng mà nhật chủ yếu thì trợ thân. Sách cũng nhấn mạnh: "Bất luận sát khinh thực trọng, hoặc sát trọng thực khinh, quân dĩ thân cường vi đệ nhất yếu nghĩa." Tức là dù thế nào, thân mạnh là điều kiện tiên quyết.

Áp dụng vào lá số mẫu: Thất Sát ở nguyệt lệnh là Mão mộc, Thương Quan là Canh kim. Canh kim có thể chế Mão mộc. Tuy nhiên, Canh kim cũng tiết khí của Kỷ thổ, làm nhật chủ thêm nhược. Vì vậy, việc dùng Thương Quan để chế Sát cần cân nhắc thêm sự hỗ trợ cho nhật chủ. Các sách có thể khác nhau trong việc đánh giá mức độ hiệu quả của Canh trong lá số này.

Đại vận đi thuận vì năm dương nam và đếm ngày tới tiết rồi chia ba ra sao?

Đại vận là các giai đoạn vận hạn kéo dài mười năm, được xác định bằng cách đếm từ ngày sinh đến tiết kế tiếp (đi thuận) hay tiết vừa qua (đi nghịch) rồi chia ba. Với nam sinh năm dương (Canh Ngọ), đại vận đi thuận. Cụ thể, từ ngày sinh 15/3/1990 đến tiết Thanh Minh (khoảng 5/4), đếm số ngày rồi chia ba, mỗi ba ngày tương ứng một năm. Kết quả cho ra tuổi khởi vận và các can chi của từng vận.

Theo bảng cuối bài, vận đầu là Canh Thìn; lấy ví dụ vận thứ ba, Nhâm Ngọ (2017 tới 2026). Đọc vận này bằng cách hỏi: vận ấy đưa thêm hành nào vào cục? Nhâm là dương thủy, Ngọ là hỏa. Nhâm thủy đối với Kỷ thổ là Chính Tài (thủy bị thổ khắc, dương thủy). Ngọ hỏa là Ấn (hỏa sinh thổ). Vậy vận Nhâm Ngọ mang thêm Tài và Ấn. Tùy theo cách lập dụng thần ở trên, vận này có thể được đánh giá khác nhau: nếu dụng thần là hỏa (phù ức) thì Ngọ hỏa là hỷ, Nhâm thủy có thể là kỵ; nếu dụng thần là mộc (điều hậu) thì Nhâm thủy sinh mộc, có thể có lợi; nếu dụng thần là kim (cách cục) thì Nhâm thủy tiết kim, có thể không lợi. Các phái có thể luận giải vận này không giống nhau.

Các bước đọc lá số mẫu gồm những gì?

BướcCâu hỏiDữ kiện ở lá số mẫuSách nói gì
1Trụ năm, trụ tháng lập theo tiết khí hay theo Tết?Sinh 15/3/1990, sau Lập Xuân, trước Thanh Minh, nên trụ năm Canh Ngọ, trụ tháng Kỷ MãoQuy ước chung của Tử Bình: lấy tiết khí làm mốc, không lấy ngày mồng một âm lịch
2Nhật chủ là gì?Trụ ngày Kỷ Mão, nhật chủ Kỷ ThổTử Bình chân thuyên: can ngày là chủ thể
3Nguyệt lệnh gì, cách cục ra sao?Tháng Mão, tàng Ất mộc, Ất là Thất Sát của KỷTử Bình chân thuyên: "Bát tự dụng thần, chuyên cầu nguyệt lệnh"; Thất Sát thuộc nhóm bất thiện, dùng theo lối nghịch
4Nhật chủ vượng hay nhược?Không đắc lệnh, có gốc ở Ngọ (Lâm Quan), có Kỷ đồng hành nhưng Canh tiết khíTrích thiên tủy: "Năng tri suy vượng chi chân cơ"; Nhậm Thiết Tiều: trong vượng có suy, trong suy có vượng; Mệnh lý tham nguyên dẫn lại
5Dụng thần theo phù ức?Nhật chủ nhược, cần hỏa hoặc thổ trợTừ Lạc Ngô bình chú Tử Bình chân thuyên: nhược thì phù
6Dụng thần theo điều hậu?Tháng Mão, nên dùng Giáp mộc, Quý thủy, có Bính hỏa thì tốtCùng thông bảo giám: tháng hai Kỷ thổ, tiên thủ Giáp mộc, thứ thủ Quý thủy
7Dụng thần theo cách cục?Thất Sát cách, có Thương Quan Canh chế SátTử Bình chân thuyên: thực thương chế sát, cần thân cường
8Đại vận đi thuận hay nghịch? Khởi vận bao lâu?Năm dương nam, đi thuận; đếm ngày tới tiết chia baQuy tắc chung của Tử Bình
9Vận Nhâm Ngọ thêm hành gì?Nhâm là Chính Tài, Ngọ là ẤnTùy dụng thần mà đánh giá khác nhau

Những điểm nào các sách không thống nhất?

Có nhiều điểm trong Bát Tự mà các sách không thống nhất. Ví dụ, về cách xác định vượng nhược, Trích thiên tủy nhấn mạnh đến sự biến hóa, còn Tử Bình chân thuyên lại đặt trọng tâm vào nguyệt lệnh. Về dụng thần, ba lối phù ức, điều hậu và cách cục có thể cho kết quả khác nhau. Về đại vận, mỗi phái có cách đánh giá riêng.

Để tra cứu lá số của mình, bạn có thể dùng tiện ích /tien-ich/bat-tu của Nhật Nguyệt. Công cụ sẽ tính toán các dữ kiện lịch pháp như tứ trụ, tàng can, thập thần, trường sinh, đại vận, giúp bạn có cơ sở để đối chiếu với các sách.

Lá số Bát Tự mẫu dùng trong bài được lập như thế nào?

Người ví dụ không có thật: nam, sinh 12h00 ngày 15/3/1990 dương lịch, giờ Việt Nam. Lá số lập bằng đúng phép của tiện ích /tien-ich/bat-tu: trụ năm và trụ tháng đổi theo tiết khí, không theo mùng Một âm lịch. Nhật chủ là Kỷ Thổ (Âm); sinh sau tiết Kinh Trập.

TrụCanChiThập thần của canTàng can (thập thần)Nhật chủ tại chiNạp âm
NămCanh KimNgọ HỏaThương QuanĐinh Hỏa (Thiên Ấn); Kỷ Thổ (Tỷ Kiên)Lâm QuanThổ
ThángKỷ ThổMão MộcTỷ KiênẤt Mộc (Thất Sát)BệnhThổ
NgàyKỷ ThổMão MộcNhật chủẤt Mộc (Thất Sát)BệnhThổ
GiờCanh KimNgọ HỏaThương QuanĐinh Hỏa (Thiên Ấn); Kỷ Thổ (Tỷ Kiên)Lâm QuanThổ
HànhSố chữ trên can chi lộSố chữ khi tính cả tàng can
Kim22
Thủy00
Mộc22
Hỏa22
Thổ24

Đếm không trọng số: mỗi can, chi lộ một chữ, mỗi tàng can một chữ. Đếm là dữ kiện; nó không tự trả lời nhật chủ vượng hay nhược, vì các sách cân thêm nguyệt lệnh, gốc rễ và thế của cả cục.

Đại vận đi thuận; đếm từ ngày sinh tới tiết Thanh Minh được 20,8 ngày, khởi vận khoảng 6 tuổi 11 tháng.

Đại vậnCan chiThập thần của canNhật chủ tại chiNăm dương lịch
1Canh ThìnThương QuanSuy1997 tới 2006
2Tân TỵThực ThầnĐế Vượng2007 tới 2016
3Nhâm NgọChính TàiLâm Quan2017 tới 2026
4Quý MùiThiên TàiQuan Đới2027 tới 2036
5Giáp ThânChính QuanMộc Dục2037 tới 2046
6Ất DậuThất SátTràng Sinh2047 tới 2056
7Bính TuấtChính ẤnDưỡng2057 tới 2066
8Đinh HợiThiên ẤnThai2067 tới 2076
Trong bài này10 mục

Nội dung này có giúp được anh chị không?

Chia sẻ:

Câu hỏi thường gặp

Sinh ngày 15/3/1990 dương lịch thì tứ trụ là gì?

Theo lõi tính của site, sinh 12h00 ngày 15/3/1990 giờ Việt Nam cho tứ trụ Canh Ngọ, Kỷ Mão, Kỷ Mão, Canh Ngọ. Trụ năm là Canh Ngọ vì đã qua Lập Xuân; trụ tháng là Kỷ Mão vì đang trong tháng Mão (sau Kinh Trập, trước Thanh Minh).

Tại sao tháng sinh trong Bát Tự lại là tháng Mão mà không phải tháng Hai âm lịch?

Bát Tự lấy tiết khí làm mốc, không lấy ngày mồng một âm lịch. Tháng Mão bắt đầu từ tiết Kinh Trập (khoảng 5/3) đến trước Thanh Minh (khoảng 5/4). Ngày 15/3/1990 nằm trong khoảng này nên thuộc tháng Mão, dù âm lịch có thể là tháng Hai.

Vận Nhâm Ngọ của lá số mẫu đưa thêm hành gì và ảnh hưởng ra sao?

Nhâm là dương thủy, đối với Kỷ thổ là Chính Tài; Ngọ là hỏa, là Ấn. Vận này mang thêm Tài và Ấn. Ảnh hưởng tốt xấu tùy theo dụng thần được chọn: nếu dụng thần là hỏa thì Ngọ hỗ trợ, nếu dụng thần là kim thì Nhâm tiết kim, nếu dụng thần là mộc thì Nhâm sinh mộc. Các phái có thể đánh giá khác nhau.

Bài viết liên quan

Tra cứu liên quan

Nguồn tham khảo

  1. Thẩm Hiếu Chiêm và Từ Lạc Ngô (bình chú) (1936). Tử Bình chân thuyên bình chú (子平真詮評註, Thẩm Hiếu Chiêm; Từ Lạc Ngô bình chú), Chương 8, luận dụng thần; chương 40, luận thiên quan thủ vận八字用神,专求月令,以日干配月令地支,而生克不同,格局分焉。
  2. Viên Thụ San (1915). Mệnh lý tham nguyên (命理探原, Viên Thụ San), Chương Luận suy vượng旺则宜泻宜伤,衰则喜帮喜助,子平之理也。
#BátTự#TửBìnhChânThuyên#TríchThiênTủy#NguyệtLệnh#VượngNhược#DụngThần#ĐạiVận#CanhNgọ#KỷMão