TL;DR: Đền Cờn ở phường Quỳnh Phương cũ, nay thuộc phường Quỳnh Mai, tỉnh Nghệ An, thờ Tứ vị Thánh nương: Thái hậu Dương Nguyệt Quả nhà Nam Tống, hai công chúa và một bà nhũ mẫu. Đại Nam nhất thống chí chép vua Trần Anh Tông đi đánh Chiêm Thành qua cửa Cờn, được thần báo mộng giúp, thắng trận rồi gia phong "Quốc gia nam hải đại càn thánh nương". Lễ hội diễn ra 19 tới 21 tháng Giêng âm lịch, có lễ rước kiệu ra biển làm lễ cầu ngư; năm 2016 lễ hội được công nhận di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Đền Cờn thờ ai?
Đền Cờn thờ Tứ vị Thánh nương, gồm Thái hậu Dương Nguyệt Quả nhà Nam Tống, hai công chúa và một bà nhũ mẫu; đền còn thờ vua Tống Đế Bính và các quan như Trương Thế Kiệt[1]. Đền ở phường Quỳnh Phương, thị xã Hoàng Mai cũ, tỉnh Nghệ An; nội tự đặt trên gò Diệc, nhìn ra sông Mai Giang[1]. Từ năm 2025, Quỳnh Phương thuộc phường Quỳnh Mai, tỉnh Nghệ An.
Đây không phải đền thờ bốn vị Thánh Mẫu Tam phủ, Tứ phủ. Tuy vậy, đền Cờn vẫn nằm trong mạng lưới hành hương của người thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu: đồng thầy cùng tín đồ đi chiêm bái các đền phủ như đền Mẫu Tam Đảo, đền Bảo Hà, đền Đông Cuông, đền Cờn Nghệ An, đền Sòng Thanh Hóa[4].
Tích Tứ vị Thánh nương được sử chép thế nào?
Đại Nam nhất thống chí chép rằng năm Hưng Long thứ 12 đời Trần, vua Anh Tông thân đi đánh Chiêm Thành, thuyền qua cửa Cờn, đêm mộng thấy thần nhân xưng là cung phi nhà Tống, vì giặc bức bách trôi giạt đến đây, đã được thượng đế phong làm thần biển, xin giúp vua đánh giặc[2]. Vua tỉnh dậy sai làm lễ kính tế, ra đi biển yên lặng, kéo quân tới thành Chà Bàn thắng lớn; khi về gia phong là "Quốc gia nam hải đại càn thánh nương" và cho sửa đền thờ rộng rãi[2].
Báo Pháp luật Việt Nam ghi cuộc thân chinh ấy vào năm Hưng Long thứ 19 (1311), và tước phong là "Đại Càn quốc gia Nam Hải Tứ vị Thánh Nương"[1]. Sách còn chép năm Hồng Đức thứ nhất, vua Lê Thánh Tông đánh Chiêm Thành cũng qua cửa Cờn, được sóng êm gió lặng[2].
Lễ hội đền Cờn diễn ra vào ngày nào?
Lễ hội đền Cờn diễn ra từ ngày 19 tới 21 tháng Giêng âm lịch[1]. Năm Đinh Mùi, lễ hội rơi vào 24/2 tới 26/2/2027 dương lịch.
Đền được công nhận di tích văn hóa quốc gia năm 1993; năm 2016, lễ hội đền Cờn được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia[1].
Lễ rước kiệu ở đền Cờn diễn ra ra sao?
Phần lễ gồm lễ khai mạc, lễ tế và lễ đại tế; sau đó là các trò chơi dân gian, trong đó tục chạy Ói là nét riêng của lễ hội[1].
Điểm nhấn là đám rước kiệu ra biển. Năm 2019, sáng 25/2 (21 tháng Giêng Kỷ Hợi), bốn chiếc kiệu, mỗi chiếc do 18 tới 20 trai làng biển Quỳnh Phương khiêng, đi dọc bãi biển tới nơi làm lễ cầu ngư; các trai làng tung kiệu lên cao trên bãi biển Quỳnh[3]. Lễ cầu ngư cầu cho mưa thuận gió hòa, ra khơi đánh bắt được mùa[3].
Những mốc chính của đền Cờn là gì?
| Hạng mục | Thông tin |
|---|---|
| Địa điểm | Phường Quỳnh Phương cũ, nay thuộc phường Quỳnh Mai, tỉnh Nghệ An |
| Đối tượng thờ | Tứ vị Thánh nương; vua Tống Đế Bính, Trương Thế Kiệt |
| Tước phong theo Đại Nam nhất thống chí | Quốc gia nam hải đại càn thánh nương |
| Thời gian lễ hội | 19 tới 21 tháng Giêng âm lịch |
| Lễ hội năm 2027 | 24/2 tới 26/2/2027 |
| Di tích văn hóa quốc gia | 1993 |
| Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia | 2016 |
Gợi ý của Nhật Nguyệt: đi lễ hội đền Cờn cần lưu ý gì?
Lễ rước kiệu ra biển diễn ra từ sáng sớm và rất đông, nên có mặt sớm và đứng ở chỗ an toàn khi trai làng tung kiệu. Ăn mặc kín đáo khi vào nội tự; lễ vật hương, hoa, quả là đủ.
Nếu đi theo bản đồ cũ, hãy tìm phường Quỳnh Mai, tỉnh Nghệ An, thay cho phường Quỳnh Phương, thị xã Hoàng Mai.
