TL;DR: Kỳ yên là lễ cầu an lớn nhất trong năm của đình làng Nam Bộ. Đình Bình Thủy (Long Tuyền cổ miếu, dựng năm 1844, phường Bình Thủy, Cần Thơ) làm hai kỳ: Kỳ yên Thượng điền từ 12 tới 14 tháng Tư và lễ Hạ điền ngày 14, 15 tháng Chạp âm lịch; kỳ Hạ điền gần nhất là 21 và 22/1/2027. Nghi thức gồm rước Sắc thần, thay khăn Sắc thần, Xây chầu đại bội, Túc yết, tế Thần Nông và Chánh tế, do Ban Quý tế đảm nhiệm.
Kỳ yên là gì?
Kỳ yên là lễ cầu an lớn nhất trong năm của đình làng Nam Bộ, cầu cho dân làng yên ổn, mùa màng thuận hòa, quốc thái dân an. Tên gọi ghép từ "kỳ" (cầu) và "yên" (yên ổn): lễ tạ ơn Thành hoàng, các bậc tiền hiền và xin thần tiếp tục che chở.
Thời điểm Kỳ yên mỗi đình một khác. Ở đình Tân Chánh (tỉnh Long An cũ, nay thuộc Tây Ninh), lễ Kỳ yên thường định vào sau mùa gặt, tháng 8 hoặc tháng 9 âm lịch[4].
Đình Bình Thủy làm lễ Kỳ yên vào những ngày nào?
Đình Bình Thủy làm hai kỳ lễ mỗi năm: Kỳ yên Thượng điền từ ngày 12 tới 14 tháng Tư âm lịch, và lễ Hạ điền ngày 14 và 15 tháng Chạp[7]. Hai kỳ lễ nhằm thể hiện truyền thống uống nước nhớ nguồn[1].
| Kỳ lễ | Ngày âm lịch | Lần tới |
|---|---|---|
| Hạ điền năm Bính Ngọ | 14 và 15 tháng Chạp | 21/1 và 22/1/2027 |
| Kỳ yên Thượng điền năm Đinh Mùi | 12 tới 14 tháng Tư | 17/5 tới 19/5/2027 |
Ngày dương trong bảng tính theo âm lịch Việt Nam.
Theo khảo sát đình làng Đồng Tháp của Đỗ Thị Hà Thơ, các đình miền Tây dùng tên gọi chung: lễ Hạ điền là xuống đồng gieo hạt, lễ Thượng điền là mừng mùa màng bội thu[6].
Đình Bình Thủy là ngôi đình nào?
Đình Bình Thủy, tên chữ Long Tuyền cổ miếu, được khởi dựng năm 1844, ở phường Bình Thủy, cách trung tâm thành phố Cần Thơ khoảng 5 km[7]. Đình được sắc phong Bổn Cảnh Thành Hoàng năm 1852 dưới triều Tự Đức và được xếp hạng di tích cấp quốc gia năm 1989[2].
Tương truyền năm Giáp Thìn (1844), bão lụt dữ dội ở làng Long Tuyền; khi dân làm ăn sung túc trở lại, họ lập một ngôi đình gỗ lợp lá ở vàm rạch Bình Thủy để nguyện thần cho làm ăn yên ổn[3].
Chính điện thờ Thành hoàng và nhiều danh nhân; ngoài đình có hai miếu lớn thờ Thần Nông và Thần Hổ, gần cổng có hai miếu thờ thần Rừng và thần Khai kênh dẫn nước[1]. Về sau, người dân đưa thêm những người có công với nước vào thờ như Đinh Công Tráng, Nguyễn Trung Trực, Bùi Hữu Nghĩa[1].
Lễ Kỳ yên đình Bình Thủy gồm những nghi thức nào?
Phần lễ theo nghi thức truyền thống gồm rước Sắc thần, lễ tế Sơn Quân, tế Đinh Công Chánh Tôn Thần, lễ thay khăn Sắc thần, Túc yết, Xây chầu đại bội, tế Thần Nông và Chánh tế[2]. Ở kỳ Thượng điền, lễ mở đầu bằng việc đưa Sắc thần du ngoạn qua các phường, rồi tới tế Thần Nông, thay khăn Sắc thần, xây chầu đại bội, tế bàn soạn, túc yết, chánh tế, tôn vương, tế sơn quân và cuối cùng là tống khách[3].
| Nghi thức | Nội dung |
|---|---|
| Rước Sắc thần | Đưa sắc phong đi qua địa bàn các phường |
| Tế Thần Nông | Tế vị thần của nghề nông |
| Thay khăn Sắc thần | Thay khăn phủ sắc phong |
| Xây chầu đại bội | Mở màn hát bội trong lễ |
| Túc yết | Lễ cáo yết trước chính lễ |
| Chánh tế | Lễ tế chính |
| Tống khách | Tiễn khách, kết thúc lễ |
Ai đứng ra tổ chức lễ Kỳ yên ở đình Nam Bộ?
Ban Quý tế, trước gọi là Ban Hương chức đình, lo việc cúng tế, tách khỏi chính quyền. Sơn Nam viết: "Pháp đến xem việc cúng tế không dính đến việc hành chính, bèn cho tách ra, lập Ban Hương Chức đình riêng biệt để lãnh phận sự cúng tế mà thôi"[5]. Đây là nét riêng của đình Nam Bộ so với miền Bắc, nơi việc cúng tế Thành hoàng do chính quyền làng đảm nhiệm[5].
Phần hội của lễ Kỳ yên có gì?
Phần hội có trưng bày sách, thi tìm hiểu lịch sử văn hóa Cần Thơ, lễ hội "Bánh ngon Bình Thủy", hội thi mâm xôi ngọt, hát tuồng cổ, biểu diễn cải lương và giải xe đạp truyền thống[2]. Các năm khác có thêm trình diễn thư pháp, vẽ tranh ký họa, gian hàng quảng bá du lịch và thi cờ tướng[3].
Gợi ý của Nhật Nguyệt: đi dự lễ Kỳ yên đình Bình Thủy cần biết gì?
Nếu muốn xem rước Sắc thần và Xây chầu đại bội, hãy đi vào kỳ Thượng điền, 17/5 tới 19/5/2027; kỳ Hạ điền gần nhất là 21/1 và 22/1/2027. Mặc trang phục kín đáo khi vào chính điện, giữ trật tự lúc Ban Quý tế hành lễ.
Đình ở phường Bình Thủy, cách trung tâm Cần Thơ khoảng 5 km, nên đi sớm vào ngày chính lễ để có chỗ đứng xem.
