TL;DR: Tết trồng cây do Chủ tịch Hồ Chí Minh phát động qua bài báo ký bút danh Trần Lực đăng trên Báo Nhân Dân ngày 28/11/1959, kêu gọi tổ chức một ngày Tết trồng cây. Phong trào được toàn dân hưởng ứng lần đầu vào dịp Tết Nguyên đán Canh Tý 1960 và trở thành tục lệ mỗi độ xuân về. Sau khi đất nước thống nhất, mỗi dịp xuân đến Tết trồng cây vẫn được tổ chức; lễ phát động Xuân Ất Tỵ 2025 diễn ra ở Ninh Bình.
Tết trồng cây do Bác Hồ phát động năm nào?
Tết trồng cây do Chủ tịch Hồ Chí Minh phát động năm 1959. Cụ thể, ngày 28/11/1959, Người viết bài báo nhan đề Tết trồng cây, ký bút danh Trần Lực, đăng trên Báo Nhân Dân, đề nghị tổ chức một ngày Tết trồng cây[1][2].
Trong bài báo ấy, Người viết: Mấy lâu nay các xí nghiệp, công trường, cơ quan, trường học, đơn vị bộ đội, hợp tác xã nông nghiệp, v.v. đang thi đua sôi nổi để lấy thành tích chúc mừng Đảng 30 tuổi, và đề nghị: Bên đợt thi đua ấy, chúng tôi đề nghị tổ chức một ngày Tết trồng cây. Việc này tốn kém ít mà lợi ích rất nhiều[1][2].
Người cũng nêu con số cụ thể: miền Bắc khi đó có độ 14 triệu người, trong đó 3 triệu là trẻ em thơ ấu, còn 11 triệu người từ 8 tuổi trở lên đều có thể trồng cây, tính ra mỗi Tết trồng được độ 15 triệu cây; từ 1960 đến 1965, tức 5 năm cuối của kế hoạch 5 năm lần thứ nhất, sẽ có 90 triệu cây[2].
Hưởng ứng lời kêu gọi đó, toàn dân đã thực hiện Tết trồng cây đầu tiên trong dịp Tết Nguyên đán Canh Tý năm 1960. Từ đó trở đi, mỗi khi mùa xuân đến, nhân dân lại tổ chức Tết trồng cây theo lời Bác[1][2].
Vì sao gọi là Tết trồng cây mà không phải một phong trào thường niên?
Tên gọi này có ngay trong bài báo năm 1959: Người đề nghị tổ chức một ngày Tết trồng cây để kỷ niệm ngày thành lập Đảng, mỗi người dân miền Bắc phụ trách trồng một hoặc vài ba cây và chăm sóc cho tốt[2]. Tết trồng cây đầu tiên được thực hiện đúng dịp Tết Nguyên đán Canh Tý 1960[1][2].
Đến năm 1969, trong bài Tết trồng cây đăng trên Báo Nhân Dân ngày 5/2, Người khẳng định: Tết trồng cây là ngày mở đầu cho việc trồng cây suốt cả năm, đã trở thành một tục lệ tốt đẹp của nhân dân ta[1][2].
Hai bài của Báo Nhân Dân cùng chép lại lời thơ của Bác: Mùa xuân là Tết trồng cây, Làm cho đất nước càng ngày càng xuân[1][2].
Những mốc chính của phong trào qua các giai đoạn
Bảng dưới đây tóm tắt các mốc được ghi lại trong hai bài báo của Bác Hồ và các bài tổng thuật của Báo Nhân Dân:
| Thời điểm | Sự kiện | Nội dung chính |
|---|---|---|
| 28/11/1959 | Bài Tết trồng cây, bút danh Trần Lực, Báo Nhân Dân | Đề nghị tổ chức một ngày Tết trồng cây, tính toán quy mô cây trồng |
| Tết Canh Tý 1960 | Tết trồng cây đầu tiên | Toàn dân hưởng ứng, mở đầu tục lệ mỗi độ xuân về |
| 5/2/1969 | Bài Tết trồng cây lần thứ hai, Báo Nhân Dân | Nêu thành tựu, kêu gọi trồng cây cho cả đồng bào miền Nam |
| Sau 1975 | Phong trào duy trì toàn quốc | Tổ chức với tên Tết trồng cây làm theo lời Bác, Tết trồng cây đời đời nhớ ơn Bác |
Trong bài năm 1969, Người kêu gọi: Chúng ta phải trồng cây cho cả đồng bào miền Nam nữa. Năm nay, chúng ta thi đua trồng cây cho thật tốt, phải bảo đảm trồng cây nào tốt cây ấy, tổ chức một Tết trồng cây quyết thắng giặc Mỹ xâm lược[1][2].
Cũng theo bài báo này, tính chung trong mấy năm trước đó, theo báo cáo của Tổng cục Lâm nghiệp, nhân dân đã trồng được hàng vạn héc-ta cây các loại trên các đồi, bãi, vườn, hai bên đường, trên bờ mương máng[2].
Tết trồng cây hôm nay được tổ chức thế nào?
Sau khi nước nhà thống nhất, theo Báo Nhân Dân, mỗi khi xuân đến đồng bào cả nước vẫn tổ chức Tết trồng cây làm theo lời Bác, Tết trồng cây đời đời nhớ ơn Bác[1][2]. Lễ phát động Xuân Ất Tỵ 2025 ở Ninh Bình là một lần như vậy.
Sáng 31/1/2025, tức mùng 3 tháng Giêng năm Ất Tỵ, Tổng Bí thư Tô Lâm dự Lễ phát động Tết trồng cây Đời đời nhớ ơn Bác Hồ Xuân Ất Tỵ năm 2025 tại Quảng trường Đinh Tiên Hoàng Đế, thành phố Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình[3].
Phát biểu tại lễ, Tổng Bí thư nhấn mạnh cách đây hơn 65 năm, ngày 28/11/1959, Chủ tịch Hồ Chí Minh viết bài Tết trồng cây đăng trên Báo Nhân Dân với bút danh Trần Lực, kêu gọi mọi người, mọi nhà, mọi đoàn thể, địa phương cùng tích cực thi đua trồng, chăm sóc cây xanh; từ đó tới nay, mỗi độ xuân về, Tết trồng cây đã thực sự trở thành ngày hội của toàn Đảng, toàn dân và toàn quân[3].
Tổng Bí thư cũng đề nghị tỉnh Ninh Bình phấn đấu trở thành hình mẫu tiêu biểu cho tăng trưởng xanh, hài hòa, bền vững, dựa vào kết hợp chặt chẽ giữa phát triển kinh tế xã hội với bảo tồn di sản văn hóa, bảo vệ môi trường, cảnh quan thiên nhiên; đồng thời lưu ý các bộ, ngành, đặc biệt là Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cần phối hợp, đẩy mạnh giám sát, chỉ đạo các địa phương thực hiện có hiệu quả phong trào trồng cây[3].
Tết trồng cây khác gì với Tết trồng người?
Tết trồng người là chữ trong nhan đề một bài của Báo Nhân Dân đăng tháng 2/2019. Tác giả bài ấy đặt hai chữ này cạnh Tết trồng cây vì mùa xuân năm 1969 Bác Hồ viết hai bài trên Báo Nhân Dân cách nhau hai ngày: Nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân (3/2) và Tết trồng cây (5/2)[1]. Bài cũng nhắc câu Bác thường nói: Vì lợi ích mười năm thì phải trồng cây, vì lợi ích trăm năm thì phải trồng người[1].
Theo bài tổng thuật của Báo Nhân Dân, trong lãnh đạo cách mạng, Bác Hồ chưa một lần dùng khái niệm Tết trồng người, nhưng trồng người với ý nghĩa xây dựng con người tốt đẹp nói chung và xây dựng cán bộ, đảng viên xứng đáng là người chiến sĩ cách mạng chân chính thì là việc suốt đời Người chăm lo[1].
Trong tác phẩm Nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân đăng trên Báo Nhân Dân ngày 3/2/1969, Người viết: Nhân dân ta thường nói: đảng viên đi trước, làng nước theo sau. Đó là một lời khen chân thành đối với đảng viên và cán bộ chúng ta[1].
Vì sao Tết trồng cây vẫn còn ý nghĩa đến hôm nay?
Bài báo năm 1959 tính tới cây ăn quả, cây có hoa, cây làm cột nhà, và viết rằng trong mười năm phong cảnh nước ta sẽ ngày càng tươi đẹp, cây gỗ đầy đủ hơn[2]. Bài năm 2018 của Báo Nhân Dân thì gắn Tết trồng cây với việc bảo vệ môi trường sống, chống biến đổi khí hậu, và coi trồng rừng, bảo vệ rừng là một trong những biện pháp hữu hiệu nhất[2].
Trong bài năm 1969, Người viết: Ngày nay đồng bào ta ai cũng hiểu rõ trồng cây rừng có ích lợi to lớn cho kinh tế và quốc phòng. Bài của Báo Nhân Dân thuật tiếp rằng việc trồng cây ngày càng hướng vào những yêu cầu thiết thực như lấy gỗ, cây ăn quả, cây chắn gió phục vụ thâm canh lúa, bảo vệ đê, bao đồi, chống xói mòn, chống cát bay[2].
Phát biểu tại lễ phát động năm 2025, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh Tết trồng cây không chỉ là hoạt động mang ý nghĩa truyền thống sâu sắc, mà còn là hành động cụ thể, thiết thực để thực hiện cam kết mạnh mẽ của Việt Nam trước cộng đồng quốc tế và triển khai chiến lược quốc gia về biến đổi khí hậu, hướng tới một hành tinh xanh, vì sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước[3].
Một số câu hỏi thường gặp về mốc thời gian
Có hai mốc dễ bị nhầm: năm 1959 là năm bài báo được đăng, còn năm 1960 là năm Tết trồng cây đầu tiên được thực hiện. Năm 1969 là năm bài báo thứ hai ra đời; ảnh tư liệu của Thông tấn xã Việt Nam in kèm bài của Báo Nhân Dân ghi Người tham gia Tết trồng cây với nhân dân xã Vật Lại, Ba Vì, Hà Tây cũ (nay thuộc Hà Nội) ngày 16/2/1969[1][2].
Cách tính số mùa xuân của Tết trồng cây cũng dựa trên mốc 1960: bài tổng thuật của Báo Nhân Dân năm 2018 ghi Xuân Mậu Tuất 2018 là mùa xuân lần thứ 58 của Tết trồng cây, và Xuân Canh Tý 2020 sẽ là mùa xuân thứ 60[2].
