TL;DR: Tiết Lập Xuân là tiết khí đầu tiên trong 24 tiết, đánh dấu thời điểm bắt đầu mùa xuân theo lịch cổ phương Đông, theo giờ Việt Nam rơi vào ngày 3 hoặc 4 tháng 2 dương lịch (năm 2026: 2 giờ 55 sáng ngày 4/2). Theo báo chí, nhiều gia đình Việt làm lễ cúng đơn giản với hoa quả, bánh chưng hoặc bánh tét và trang trí nhà bằng cây xanh để đón may mắn. Trong Bát Tự và phép lấy số Hà Lạc, Lập Xuân là mốc đổi năm can chi, còn Tử Vi lấy năm theo mùng một Tết, nên người sinh giữa hai mốc ấy có thể mang hai năm can chi khác nhau ở hai môn.
Tiết Lập Xuân là gì?
Tiết Lập Xuân là tiết khí đầu tiên trong 24 tiết khí của lịch cổ phương Đông, đánh dấu lúc bắt đầu mùa xuân. Tiết này không gắn với một ngày âm lịch cố định mà được xác định theo vị trí Mặt Trời trên đường hoàng đạo. Báo VietNamNet dẫn cách hiểu phổ biến rằng đây là lúc đất trời giao hòa âm dương, được coi như "giao thừa" nếu xét về khí hậu[1].
Theo giờ Việt Nam, từ năm 1973 tới năm 2100 Lập Xuân chỉ rơi vào ngày 3 hoặc ngày 4 tháng 2 dương lịch. Ngày 5 tháng 2 thuộc các năm trước đó, lần cuối là năm 1972. Tiết kéo dài khoảng 15 ngày, tới lúc giao tiết Vũ Thủy.
Tiết Lập Xuân bắt đầu ngày nào trong năm 2026?
Năm 2026, Lập Xuân giao tiết lúc 2 giờ 55 phút sáng ngày 4 tháng 2 dương lịch theo giờ Việt Nam, tức ngày 17 tháng Chạp năm Ất Tỵ, trước Tết Bính Ngọ (17 tháng 2) mười ba ngày. Tiết kéo dài tới lúc giao tiết Vũ Thủy, 22 giờ 45 phút ngày 18 tháng 2. Bảng dưới ghi mốc giao tiết Lập Xuân các năm 2025 tới 2030 theo giờ Việt Nam.
| Năm | Ngày dương lịch | Giờ giao tiết | Ngày âm lịch |
|---|---|---|---|
| 2025 | 3/2/2025 | 21 giờ 07 | mùng 6 tháng Giêng Ất Tỵ |
| 2026 | 4/2/2026 | 2 giờ 55 | 17 tháng Chạp Ất Tỵ |
| 2027 | 4/2/2027 | 8 giờ 42 | 28 tháng Chạp Bính Ngọ |
| 2028 | 4/2/2028 | 14 giờ 30 | mùng 10 tháng Giêng Mậu Thân |
| 2029 | 3/2/2029 | 20 giờ 19 | 20 tháng Chạp Mậu Thân |
| 2030 | 4/2/2030 | 2 giờ 08 | mùng 3 tháng Giêng Canh Tuất |
Vì sao tiết Lập Xuân lại quan trọng trong lịch cổ?
Sách Tuế thời quảng ký (歲時廣記) của Trần Nguyên Tịnh đời Tống, ở mục tháng Mạnh xuân, dẫn Tam thống lịch của Lưu Hâm: "立春為正月節", tức Lập Xuân là tiết mở đầu tháng Giêng. Vì tháng Giêng theo tiết khí bắt đầu từ Lập Xuân, nhiều phép tính thuật số lấy tiết này làm ranh giới năm thay cho mùng một Tết.
Sách Kinh dịch và hệ nhị phân của Hoàng Tuấn ghi rằng khác các phép tính lấy năm từ mồng một tháng giêng, phép lấy số Hà Lạc tính năm bắt đầu từ tiết Lập Xuân[3]. Tiết này nhiều năm rơi vào tháng Chạp năm cũ, nên dù đang tháng Chạp, cứ từ Lập Xuân trở đi là năm mới; có năm Lập Xuân rơi vào thượng tuần hay trung tuần tháng Giêng, thì những ngày trước Lập Xuân vẫn tính năm cũ.
Sách gọi trường hợp sinh vào tháng Chạp năm cũ mà đã qua Lập Xuân là "lệch năm sinh tiến bộ" hay "lệch tiến", và trường hợp sinh vào tháng Giêng năm mới mà chưa tới Lập Xuân là "lệch năm sinh thoái bộ" hay "lệch thoái"[3].
Các tục lệ đón tiết Lập Xuân ở Việt Nam là gì?
Báo VietNamNet mô tả: vào ngày Lập Xuân, nhiều gia đình Việt làm lễ cúng đơn giản với hoa quả, bánh chưng hoặc bánh tét và trang trí nhà bằng cây xanh để đón may mắn, làm việc thiện, cầu phúc[1]. Các tục này tùy gia đình, tùy vùng, không có nghi thức chung.
Trong dân gian, ngày Lập Xuân được coi là dịp mở đầu các việc của năm mới như cúng tế, cầu phúc, và người ta tin việc thiện làm vào ngày này đem may mắn cho cả năm. Một số bài báo còn dẫn lời thầy phong thủy về giờ và hướng xuất hành ngày Lập Xuân[2]; đó là cách xem của từng người, không phải tục chung.
Sách cổ Trung Hoa chép tục đón Lập Xuân như thế nào?
Sách Hiệp kỷ biện phương thư soạn đời Thanh, quyển 12, mục Nghênh xuân (迎春), chép lễ đón xuân của quan lại: đặt sẵn trâu xuân (春牛) và tượng thần Câu Mang (勾芒神) ở ngoại ô phía đông; trước Lập Xuân một ngày, quan lại các phủ, châu, huyện mang nghi trượng, trống nhạc ra đón xuân, tế thần Câu Mang, rồi rước trâu xuân và tượng thần về đặt trong cửa nha môn; tới đúng ngày Lập Xuân thì "用綵仗鞭春牛", dùng gậy hoa đánh trâu xuân. Sách giải thích đó là ý xưa "出土牛送寒氣", đưa trâu đất ra để tiễn khí lạnh[4].
Tuế thời quảng ký, quyển 4, mục Đắc ngọc mã (得玉馬), chép câu thơ Lập Xuân "土牛更為𤼵春風", trâu đất lại khơi gió xuân, cho thấy hình trâu đất đã gắn với Lập Xuân trong thơ văn từ trước sách Hiệp kỷ.
Tiết Lập Xuân trong lịch pháp cổ truyền là gì?
Hiệp kỷ biện phương thư, quyển 12, mục Khí hậu (氣候), chia mỗi tiết thành ba hậu và ghi ba hậu của Lập Xuân: "立春 東風解凍 蟄蟲始振 魚陟負冰", tức gió đông làm tan băng, sâu bọ ngủ đông bắt đầu cựa mình, cá ngoi lên đội băng[4].
Tuế thời quảng ký dẫn Chu thư Thời huấn với cùng ba hậu ấy, mỗi hậu năm ngày: "立春之日東風解凍後五日蟄蟲始振後五日魚上氷", tức ngày Lập Xuân gió đông làm tan băng, năm ngày sau sâu bọ bắt đầu cựa mình, năm ngày nữa cá lên mặt băng. Hậu thứ ba ở đây chép là "魚上氷", khác chữ "魚陟負冰" của Hiệp kỷ biện phương thư.
Cách tính tiết Lập Xuân theo lịch cổ như thế nào?
Tuế thời quảng ký dẫn Hiếu kinh vĩ: "大寒後十五日斗艮為立春", tức mười lăm ngày sau Đại Hàn, cán sao Bắc Đẩu chỉ về phương Cấn thì là Lập Xuân.
Lịch ngày nay lấy mốc Lập Xuân là lúc Mặt Trời tới kinh độ hoàng đạo 315 độ, nên thời điểm giao tiết tính được tới từng phút. Năm 2026, Đại Hàn giao tiết lúc 8 giờ 40 phút ngày 20 tháng 1, và Lập Xuân tới sau đó 14 ngày 18 giờ 15 phút.
Tiết Lập Xuân trong các hệ thống thuật số có vai trò gì?
Trong Bát Tự (Tử Bình), trụ năm đổi tại Lập Xuân và trụ tháng đổi tại từng tiết, tháng Dần bắt đầu từ Lập Xuân. Người sinh ngày 1 tháng 2 năm 2025, tức mùng 4 Tết Ất Tỵ, vẫn mang trụ năm Giáp Thìn, vì Lập Xuân năm ấy tới lúc 21 giờ 07 phút ngày 3 tháng 2.
Tử Vi Đẩu Số lấy năm theo mùng một Tết âm lịch, nên người sinh ngày 1 tháng 2 năm 2025 nói trên được lập lá số theo năm Ất Tỵ.
Huyền Không phi tinh cũng tính năm từ Lập Xuân: vận 9 bắt đầu từ Lập Xuân năm 2024, lúc 15 giờ 20 phút ngày 4 tháng 2 năm 2024 theo giờ Việt Nam.
Tiết Lập Xuân trong bối cảnh văn hóa Việt Nam có gì đặc biệt?
Lập Xuân luôn rơi gần Tết Nguyên Đán nhưng không cố định trước hay sau Tết: trong sáu năm ở bảng trên, ba năm Lập Xuân rơi vào tháng Chạp và ba năm rơi vào tháng Giêng.
